Bürolarda Teknoloji Kullanımının Yarattığı Olumsuzluklar ve Teknoloji Bağımlılığı

Ofislerde işin şekline göre masaüstü bilgisayar, dizüstü bilgisayar, tablet, cep telefonu, tarayıcı, fotokopi, yazıcı vb. pek çok donanım, cihaz ve teknoloji kullanılmaktadır. Ancak bilgisayar kullanımının artması ile bedensel pek çok sorun da yaşanmaya başlamıştır. Bunlardan en fazla sorun yaşanan kas, iskelet sistemi ile ilgili rahatsızlıklar ile klavye ve fare kullanımından kaynaklanan bilek, dirsek rahatsızlıkları, diz rahatsızlıkları, kan basıncı, damar vb. kaynaklı rahatsızlıklar, uzun süre ekrana bakmak veya başka nedenlerle ilgili görme rahatsızlıkları vb. rahatsızlıklardır.

Kas ve iskelet bozukluklarından kaynaklı rahatsızlıkların hissedilmesi ve teşhisi kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Hastalıklar bazen yavaş, bazen de aniden ortaya çıkabilir. Bu rahatsızlıklar genel olarak üç seviyede gelişmektedir.
1. Seviye:
• Çalışan anlık ağrılar ve normal çalışma saatlerinde yorgunluk yaşar.
• Ağrılar bir gecede ve çalışma olmayan günlerde kendiliğinden geçer.
• Bu seviyede iş performansı etkilenmez fakat
belirtiler haftalar, hatta bazen aylar boyunca
devam edebilir.
2. Seviye:
• Belirtiler hassasiyet, şişkinlik, güçsüzlük,
uyuşma ve ağrı olarak çalışma saati başlangıcında başlar ve geceleri geçmez.
• Bu seviyede çalışanlar geceleri ağrı ve rahatsızlık dolayısıyla uyumakta zorluk çekerler.
• İş performansında, özellikle tekrarlı işlerde,
azalma görülür.
• Bu seviyede belirtiler genellikle aylar boyunca görülmeye devam eder.
3. Seviye:
• Bu seviyede belirtiler çalışan tamamen dinlenme durumunda olsa da görülmeye devam eder.
• Sık sık uykuda bölünmeler görülür ve tekrarlı olmayan hareketlerde dahi ağrı hissedilir.
• İş performansı yüksek düzeyde etkilenir,
günlük hayatta hafif işler görülürken dahi
performansın düşüşü görülür.
• Bu seviyedeki belirtiler aylar veya yıllar boyunca görülür.

Tendonit/Tendonsinovit (Tendon kılıfı iltihabı): Tekrarlayan bilek hareketleri, tekrarlayan omuz hareketleri, kolların sürekli aşırı uzatılması, omuzlara sürekli yük binmesi gibi mesleki risk faktörleri vardır. Semptomları ise ağrı, güçsüzlük, şişkinlik, yanma hissi, hasarlı bölge üzerinde hafif ağrıdır.

Epikondilit (dirsek tendoniti): Bileğin tekrarlı ve zorlayıcı bir şekilde döndürülmesi ve bükülmesi mesleki risk faktörüdür. Semptomları Tendonit ile benzerdir.

Karpal Kanalı Sendromu: Tekrarlı bilek hareketleri mesleki risk faktörüdür. Semptomları, ağrı, uyuşma, karıncalanma, yanma hissi, baş parmak tabanındaki kasların zayıflaması.

DeQuervain’s Hastalığı: Tekrarlı el bükme ve zorlayıcı el sıkma mesleki risk faktörüdür. Semptomları baş parmak tabanında ağrıdır.

Torasik Çıkış Sendromu: Omuzlarda sürekli esneme ve bükülme, Kolların omuz yüksekliğinden yukarıya uzatılması, Omuzlarda yük taşınması mesleki risk faktörleridir. Semptomları, ağrı, uyuşma, ellerde şişlik.

Gergin Boyun Sendromu: Sürekli kısıtlanmış duruş mesleki risk faktörüdür. Semptomu ise ağrıdır.

Tablo 8.1 de özeti görülmektedir. (S:225, Tablo 8.1)

Kan basıncı ve damar rahatsızlıkları

Gözle ilgili rahatsızlıklar

Psikososyal rahatsızlıklar

Kişisel risklerden dolayı yaşanan rahatsızlıklar

Özellikle çalışma hayatının kalitesini fiziksel ve psikolojik şartlar açısından iyileştirmek ve donanım ve diğer cihazlarla uyumunu sağlamak için ortaya çıkmış bir disiplindir.

Ergonominin en ilişkili olduğu bilim dalıdır. İnsanların vücut ölçüleri, şekilleri, genişlikleri gibi fiziksel ölçümlerinin, insanın çalışma kapasitesine etkisini ve verimliliğini ölçmeye çalışır.

• İnsancıllık ve ekonomiklik: Çalışanların özellikleri, bilgileri, yetenekleri ve becerilerine göre ve yararları gözetilerek işleri düzenlemektir.
• Sağlığın korunması: Çalışanların çalışma ortamı ve araçlarından ileri gelen hastalıkları önlemek veya azaltmaktır.

• İşin sosyal uygunluğu: İşin toplumsal kuralları çerçevesine dikkat edilerek insan ilişkilerini artırmaktır.
• Teknik ekonomiklik: İnsan-makine, teknoloji sisteminin işlevsel bir şekilde kullanımını artırmak ve çalışanları da ekonomik açıdan en doğru biçimde yerleştirebilmektir.

Ergonomiyi dört başlıkta da açıklamamız mümkündür. Bunlar; fiziksel, bilişsel, yönetsel ve örgütsel ergonomi olarak adlandırılır.

• Fonksiyonel yeterlik (performans ve verimlilik ilişkisi)
• Kullanım kolaylığı
• Rahatlık
• Sağlık ve güvenlik
• Çalışma hayatı kalitesi

Bürolarda teknoloji kullanımından kaynaklı ortaya çıkan rahatsızlıklar çalışma alanlarının düzenlenmesi, çalışanların teknolojik araçların kullanımının
düzenlenmesi ve ergonomik çalışmalar ile azaltılabilir. Bu konuda çalışma alanlarında dikkat edilmesi gereken noktalar şöyle açıklanabilir.

Bilgisayar Karşısında Oturma Alanı Kullanımı: Ofislerdeki ergonomik düzenlemeler her zaman çalışanların en uygun oturma pozisyonunda oturacağını garanti etmese de çalışanların uygun pozisyonlarda oturmalarını sağlayacak çalışma alanı düzenlemeleri mümkündür. Sandalyelerde kullanılabilecek olan sırt desteği, dik durmaya yarayan kas grubunu rahatlatarak omurgaya yapılan baskıyı azaltacak ve sonuç olarak konforu artıracaktır.

Bilgisayar Ekranı Kullanımı: Bilgisayar kullanılırken önemli konulardan birisi de ekrandır. Çünkü ekranın uzaklığı, ışığın gelme durumuna göre ayarlanması ve ekranın göz sağlığına uygun kalitede olması gerekir. Göz hizasında bilgisayar ekranının yüksekliği, boyun duruşu, görme mesafesi ile ilişkili olduğu araştırmalarla ortaya konulmaktadır (Amick vd., 2012).

Klavye ve Fare Kullanımı: Ergonomik olarak bilgisayar klavyelerinin hareketli olması, bilekler için özel destek yerinin olması, klavyenin tuşlarının okunaklı olması ve parlamaması, klavyeyi kullanırken bileklerin zemine paralel, düz olması, klavye ve fare yerleşimlerinin yan yana ve aynı hizada olmaları ve dirsek hizasında olmaları önemlidir.  Fare vücuda yakın kullanılmalı ve kolay hareket edebilmesi için çevresinde alan bırakılmalıdır. Aynı zamanda fare ve klavye birbirine yakın olarak
kullanılmalı.

Çalışırken sesli mesaj bildirimi gelmesi veya bilgisayar ekranında birden beliren bildirim penceresinin açılması, elektronik haberleşmenin yaratabileceği olası kesintilerdir. Bu kesintiler çalışanın işinin bölünmesine, odağının dağılmasına ve işe geri dönüşünün zorlaşmasına yol açabilmektedir.  Her ne kadar işe geri dönüş süresi telefonla konuşmaya göre daha kısa olsa da gün içinde daha çok e-posta alındığı ve e-posta okuma eyleminin çalışanı daha sık kesintiye uğrattığı görülmüştür.

Dolayısıyla çalışan tek seferde telefon konuşmasına göre işe daha hızlı geri dönüş yapıyor gibi görünse de daha sık bölünme yaşadığı için bu bölünmelerin kümülatif etkisinin daha çok olacağı söylenebilir. Bu durum son yıllarda whatsapp grupları ile daha çok gerçekleşmeye başlamış ve insanların iş ve özel zamanlarının birbirine karışmasına, pek çok yanlış anlama ve sorunları da beraberinde getirdiği görülmüştür

Bireyin diğer kişilerle aynı ortamda iletişim hâlinde olduğu bir sırada dikkatini iletişim kurmakta olduğu kişilere değil de akıllı telefonuna vermesi, karşısındaki kişiyi dinlemek yerine akıllı cep telefonu ile ilgilenmesi, algısını kişiler arası iletişimden kaçırmasıdır.

 Teknolojik cihazların ve bu cihazların sunduğu olanakların (internet vb.) aşırı ve takıntılı olacak şekilde kullanılması olarak tanımlanabilir.

İnternet bağımlılığı, cep telefonu bağımlılığı, dijital oyun bağımlılığı, sosyal medya bağımlılığı, çevrim içi bahis/kumar, çevrim içi alışveriş bağımlılığı, sorunlu internet kullanımı, uygulama bağımlılığı gibi pek çok bağımlılık ile ilişkilendirilebilir.

• Teknoloji kullanımını kontrol edememe,
• Kişisel ve profesyonel sorumlulukların aksatma,
• Olumsuz sonuçlara rağmen teknoloji kullanımını sonlandıramama,
• Uzun vadede devam eden ilişkilerle ilgili pek çok sorun.

Belirlenen bu sekiz kriterden beşinin gösterilmesi bireyin internete bağımlı olduğunu göstergesi olarak kabul edilmektedir. İnternet bağımlılığı için Young (1998) tarafından seçilen kriterler şöyledir.
• İnternetle çok meşgul olma,
• Doyuma ulaşabilmek için çevrim içi zamanda artış ihtiyacı,
• İnternet kullanımını azaltmak için tekrarlanan girişimler,
• İnternet kullanımı kısıtlı olduğunda asabiyet, depresyon veya değişken ruh haâli,
• Umulandan daha uzun süre çevrim içi zaman harcama,
• İnternet kullanabilmek için işini veya ilişkisini tehlikeye atma,
• İnternette geçirilen zamanla ilgili diğer kişilere yalan söyleme,
• İnterneti, ruh hâlini düzenlemeye bir araç olarak görme.

FOMO (Fear of Missing Out) uzak kalma korkusu demektir. Bireylerin sosyal medyada veya internette paylaşılan herhangi bir şeyi kaçırma korkusuyla sürekli
cep telefonlarını kullanma dürtüsü olarak tanımlanabilen FOMO (Uzak kalma korkusu), bireyleri cep telefonlarını daha sık kullanmaya itmektedir.

Sorunlu ve çok aşırı sosyal medya kullanımı, sosyal medya platformlarını kontrol etme ve buralarda paylaşım yapmaya yönelik aşırı istek, bunun sonucu olarak da gerçek hayattaki ilişkilerin zarar görmesini içermektedir.

Oyun bağımlılığı, çevrim içi veya video oyunların günlük yaşamı kesintiye uğratacak, sorumlulukları ve fiziksel sağlığı ihmal edecek kadar aşırı ve/veya zorlayıcı düzeyde oynanmasıdır.

Brown (1997 ) tarafından oyun bağımlılığını ölçmek için şu kriterler belirlenmiştir (Akt. Karakuş, Balcı ve Tiryaki, 2023):
• Belirginlik: Oyun oynamanın en önemli faaliyet hâline gelmesi
• Ruh hâli değişikliği: Oyun oynamanın ruh hâline yansımaları
• Tolerans: Ruh hâli etkisini her seferinde yakalayabilmek için oyun oynama miktarının artması
• Çekilme: Oyun oynamanın ani kesilmesi sonucu yaşanan rahatsız ruh hâli
• Nüksetme: Önceki oyun oynama düzenine geri dönme eğilimi
• Zarar: Oyun oynamanın kişisel ve toplumsal sonuçları

Mesajlaşma ve e-posta gönderme bağımlılığı, iletişimde yüz yüze iletişime kıyasla tercih edilen, iş arkadaşları, arkadaşlar ve hatta aile ile iletişimde dahi sıklıkla kullanılan bir yöntem hâline gelen teknolojinin sunduğu yazılı iletişim yönteminin aşırı kullanılmasıdır. Bireyi yüz yüze iletişimden uzaklaştırabileceği gibi internet ortamında siber zorbalığa varan davranışlara dönüşmesine veya bazı olumsuzluklara maruz kalmasına yol açabilir. Çalışırken sürekli mesaj gelmesi veya uygulamalardan bildirim gelmesi çalışanın dikkatini dağıtarak işine odaklanmasını zorlaştırabilir.

Pozitif olmak: Sosyal medyada paylaşılanların gücünü anlayıp zararlı etkileşimlerden uzak durmalısınız.
• Ekran zamanını sınırlandırmak: Sosyal medyada geçirilen günlük zamanın birkaç saatten fazla olmamasına dikkat etmeli, uzun zaman geçirilmesi gereken zamanlarda düzenli molalar verilmesine özen göstermelisiniz.

• Kötü haber bağımlılığından (Doomscrolling) uzak durmak: Sosyal medyada sürekli endişe, kıskançlık, depresyon veya korku gibi olumsuz duyguları tetikleyen haber veya görsellere maruz kalmaktan kaçınmalısınız.
• Kendinizi ve çevrenizdekileri korumak: Gizlilik ve mahremiyet ile ilgili dikkatli olmalısınız. Hassas olabilecek kişisel bilgileri paylaşmamalı, sosyal medyada gördüğünüz sizinle veya çevrenizle ilgili olabilecek yasadışı paylaşımları da ilgili mercilere şikayet etmelisiniz.