Acil Durum ve Afet Farkındalık Kampanyaları

Proaktif Olmak: İnisiyatif almak ve olası sorunları veya zorlukları ortaya çıkmadan önce öngörmek anlamına gelir. Aktif olarak çözüm aramayı ve sorunları yönetilmesi daha zor hâle gelmeden önce ele almak için önleyici tedbirler almayı içerir.

Sosyal pazarlama kavramı ilk Kotler ve Zaltman (1971) tarafından “ürün planlaması, fiyatlandırma, iletişim ve Pazar araştırması gibi bileşenler dikkate alınarak sosyal fikirlerin kabul edilebilirliğini etkilemek üzere planlanan programların tasarımı, uygulanması ve kontrolü” olarak tanımlanmıştır.

Hedef kitleleri belirleme ve onları afet farkındalık kampanyalarına etkin bir şekilde dahil etme stratejileri kapsamında şu adımlar takip edilebilir (Strickland, 2014; Ibrahim vd., 2017; Carlson ve Harris, 2020):

• Kapsamlı Araştırmaların Yapılması
• Hedef Kitlenin Alt Gruplara Ayrılması
• Personaların/Kişilerin Oluşturulması
• Uygun İletişim Kanallarının Kullanılması
• Mesajların ve Mesaj Dilinin Uyarlanması
• Toplum Liderleri ve Kuruluşlarla İş Birliği Yapılması
• Hikâye Anlatımının ve Kişisel Anlatıların Dahil Edilmesi
• İzleme ve Değerlendirme

Kolektif Sorumluluk: Bireylerin, grupların ya da kuruluşların daha büyük bir grubun veya toplumun refahı ve başarısı için sahip oldukları ortak hesap verme sorumluluğunu temsil etmektedir. Söz konusu grup ya da toplum içerisindeki her bir üyenin oynayacağı bir rolü olduğunu ve bu rolün, grubun veya toplumun genel sonuçlarına ve etkisine katkıda bulunduğunun altını çizmektedir (Öztürk ve Pizmony-Levy, 2021).

Yerel toplulukların katılımını sağlamak: Yerel topluluklar, farkındalık kampanyalarının başarısında önemli bir rol oynamaktadır. Ayrıca bu topluluklar, kendi özel ihtiyaçları ve zorlukları hakkında da bilgi ve içgörülere sahiptir. Kampanyada toplum liderlerini, mahalle derneklerini ve küçük grupları aktif olarak sürece dahil ederek söz konusu kişilerin deneyimlerinden yararlanılabilir ve mesajlar ile stratejilerin toplumun kendine özgü bağlamıyla uyumlu olması sağlanabilir. Böylelikle diyaloğun önü açılabilir ve söz konusu yaklaşım, sahiplenme ve kolektif sorumluluk duygusunu teşvik ederek olumlu davranış değişikliği olasılığını artırabilir (Seymour, 2018).

Kamu kurum ve kuruluşları ile ortaklık yapmak: Kamu kurum ve kuruluşları, acil durumlara hazırlık ve müdahale alanında kilit paydaşlardan biridir. Yerel, bölgesel ve ulusal hükûmet kuruluşlarıyla iş birliği yapmak, kampanyaya önemli destek ve kaynaklar sağlayabilmektedir. Bu ortaklıklar ilgili veri ve araştırmaların paylaşılmasını, kampanya materyallerinin yaygınlaştırılması için mevcut kaynaklardan yararlanılmasını ve girişimler için finansman imkânlarına erişilmesini içerebilir. Ayrıca kamu kurumlarıyla iş birliği yapıldığında kampanya güvenilirlik kazanabilmekte ve acil durum bildirimleri, kamu hizmeti duyuruları ve kamuya ait web siteleri gibi yerleşik iletişim kanallarından yararlanılarak erişim artırabilmektedir (Murukutla vd., 2020).

Kâr amacı gütmeyen kuruluşlarla iş birliği: Afetlere hazırlık ve iyileştirme konularına odaklanan kâr amacı gütmeyen kuruluşlar, genellikle bu alanda kapsamlı bilgi ve deneyime sahiptir. Bu kuruluşlarla ortaklık kurmak, kampanya sürecinde söz konusu kuruluşların uzmanlıklarından yararlanılmasına, ağlarına erişilmesine ve toplum içindeki yerleşik ilişkilerden yararlanılmasına olanak vermektedir. Kâr amacı gütmeyen kuruluşlar eğitim materyalleri, gönüllü desteği ve hassas gruplara erişim gibi değerli kaynaklar sağlayabilmektedir (Chen vd., 2013).

Fenomenler, genellik çevrim içi kimlikleri ve sosyal medya platformları aracılığıyla kendilerini takip eden kişilerin görüşleri, niyetleri ve davranışları üzerinde önemli bir etkiye sahip olan ve onları yönlendirebilme kabiliyetine sahip olan kişilerdir.

Fenomenleri ve önemli kanaat önderlerini dahil etmek: Fenomenler ve önemli kanaat önderleri, kamuoyunu şekillendirme ve davranış değişikliği oluşturma niteliğine sahiptir. Hedef kitle üzerinde etkisi olan kişileri dahil etmek kampanyanın erişimini ve etkisini önemli ölçüde artırabilir. Fenomenler, toplum tarafından saygı duyulan ve güvenilen toplum liderleri, ünlüler ya da konu uzmanları olabilir. Onaylayıcı olarak sosyal medya iş birlikleri ya da etkileşimler yoluyla bu kişiler kampanyaya dahil edildiğinde temel mesajları güçlendirmek ve davranış değişikliğini oluşturmak için güvenilirliklerinden ve erişimlerinden yararlanılmış olunmaktadır. Bu stratejik ortaklık, bireyleri hazırlıklı olmayı benimsemeye motive ve başkalarını da aynı davranışı yapmaya teşvik ederek bir itici etki oluşturabilmektedir. Ayrıca, fenomenler hedef kitlenin tercihleri ve ihtiyaçları hakkında değerli bilgiler sağlayarak kampanyanın mesajlarının ve girişimlerinin daha etkili bir şekilde uyarlamasına yardımcı olabilmektedir (Shi ve Salmon, 2018).

Yaş, cinsiyet, gelir düzeyi, eğitim seviyesi gibi demografik özelliklere göre segmentasyon yapılabilir. Örneğin, genç yetişkinler ve öğrenciler, yaşlılar veya çocuklu aileler farklı ihtiyaçlara ve risklere sahip olabilir.

Farklı bölgelerde yaşayan insanların farklı doğal afet riskleri ve deneyimleri olabilir. Örneğin, deprem riski yüksek olan bölgelerde yaşayanlar ile sel riski yüksek bölgelerde yaşayanlar farklı segmentler oluşturur.

İnsanların yaşam tarzları, değerleri ve kişilik özelliklerine göre segmentasyon yapılabilir. Örneğin, çevre bilinci yüksek olan kişiler afet hazırlığı ve müdahale konusunda daha duyarlı olabilir.

İnsanların doğal afetlere karşı tutumları ve davranışlarına göre segmentasyon yapılabilir. Örneğin, afet eğitimi almış olanlar ve almamış olanlar, afet çantası hazırlamış olanlar ve hazırlamamış olanlar gibi gruplar oluşturulabilir.

Deprem riski yüksek olan büyük şehirlerdeki aileler hedeflenebilir. Bu gruplara yönelik özel eğitim programları ve acil durum planları tanıtılabilir.

Çevre bilinci yüksek olan bireyler veya daha önce afet deneyimi yaşamış olan kişiler hedeflenebilir. Bu gruplara afet hazırlığına yönelik bilinçlendirme kampanyaları ve destek programları sunulabilir.

Genel halka yönelik olarak afet risklerinin azaltılması ve acil durum hazırlıklarının önemi hakkında bilgilendirme kampanyaları yapılabilir. Bu hedefleme, toplumun genel afet bilincini artırmaya yönelik olarak gerçekleştirilebilir.

Kampanya afet uzmanları ve alana ilişkin akademisyenlerin katılımıyla tasarlanabilir ve kampanyanın güvenilir bilgi kaynaklarına dayandığı ve uzmanlar tarafından desteklendiği vurgulanabilir. Bu, hedef kitlenin bilgilerin kaynağına ve kampanyaya olan güvenini artıracaktır.

Kampanyanın toplumu desteklemeye ve herkesin güvenliğini sağlamaya yönelik olduğu vurgulanarak hedef kitlenin empati ve dayanışma duygusu ön plana çıkarılabilir. Bu tarz bir strateji özellikle ülkemiz gibi kollektivist toplumlardan daha fazla destek görebilecektir.

Kampanyanın sunduğu bilgilerin pratik ve herkesin kolayca uygulayabileceği türden olduğu vurgulanabilir. Bu, insanların bilgileri benimseyip uygulamalarını kolaylaştıracaktır. Örneğin ülkemizde de kullanılan AFAD Acil Mobil Uygulaması buna örnek olarak sunulabilir.

Afet hazırlığı ve müdahale için yenilikçi çözümler ve teknolojik araçlar (örneğin mobil uygulamalar, erken uyarı sistemleri) sunulabilir. Bu, kampanyanın modern ve ileriye dönük bir yaklaşıma sahip olduğunu gösterecektir.