Kentsel Dayanıklılık ve Sürdürülebilirlik Kavramının Küresel Çerçevelerde İncelenmesi

Hem gelişmiş ülkelere hem de gelişmekte olan ülkelere küresel ölçeklerde çözüm önerileri sunan, yerel hedefler oluşturan, bilgi ve tecrübe paylaşımına fırsat tanıyan, işbirlikleri
geliştiren ve birlikte hareket edilmesini sağlayan Küresel Ajandalar’ın oluşturulması önemlidir.

Küresel Ajandalar;
• geçmiş deneyimlerden ders alıp bugünden geleceğe köprü kurma,
• geleceği öngörme becerisi ile küresel ve yerel hedeflerini şekillendirip stratejiler oluşturma,
• stratejik hedeflerle risk azaltma ve kapasite artırma uygulamaları önerme
• eylemler için finansal mekanizmaları destekleyecek işbirlikleri yaratma ve
• süreçleri izleme noktasında kentlere yardımcı olacak önemli kılavuzlardır.

Stokholm Konferansı sonrasında “Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP)”; çevre politikaları geliştirmek, çevreye duyarlı kalkınma yöntemleri önermek adına 1972 yılında haziran ayında kurulmuştur.

Çevre konusunda ilk önemli küresel adım 1972 yılında Stokholm’de gerçekleştirilen Stokholm Konferansı olarak da bilinen “Birleşmiş Milletler Beşeri Çevre Konferansı”nda atılmıştır.

Çevre temalı bir diğer önemli konferans; 1992 yılında Rio’da düzenlenen Rio Konferansı (Earth Summit) olarak da bilinen “Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Komisyonu Konferansı”dır. İklim değişikliği, ormansızlaşma, biyoçeşitliliğin azalması, denizlerin korunması gerekliliği, üretim ve tüketim alışkanlıkları, yoksulluk ve gelişmişlik düzeyleri, kalkınmanın çevre üzerindeki baskısı vb. konu başlıkları konferansta tartışılmıştır.

2022 yılında düzenlenen “Stokholm+50 Konferansı”nda, ortak çevremizin 3 tehdit başlığı;
iklim değişikliği, biyoçeşitliliğin azalması ve kirliliktir.

“Stokholm+50” Konferansı:
• sürdürülebilirlik için insan ve doğa arasında
olması gereken ilişkinin boyutları hakkındaki yaklaşımlarıyla,
• sürdürülebilir gelecek için neye yatırım yapılması gerektiği noktasındaki mesajlarıyla,
• kaynakların sürdürülebilir kılınması için kullanma önerileri ve paylaşma süreçleriyle;
gelecek 10 yıl için temel alanlarda gerekli uygulamaların oluşturulması ve hızlandırılması adına önemli fırsatlar sunan kritik bir ajandadır.

Birleşmiş Milletler; 1976 yılında Habitat I, 1996 yılında Habitat II, 2016 yılında ise Habitat
III Konferanslarını düzenlemiştir.

Habitat I Konferansı ile 1978 yılında kurulacak “Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşimleri Programı"nın (UN-Habitat)” temelleri atılmıştır.

IPCC; 1988 yılında Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı
(UNEP) tarafından oluşturulmuştur.

UNFCC için hedef; sera gazı konsantrasyonlarını atmosferde belli bir seviyede tutmayı başarmak ve her nesil için iklim sistemini korumak olarak belirlenmiştir.

(COP 16) “Cancun Anlaşması”na katılan hükümetler, gelişmekte olan ülkelere uzun vadede finansman desteği sağlayabilmek için “Yeşil İklim Fonu” kurmaya karar vermişlerdir.

12 Aralık 2015 yılında Paris’te düzenlenen 21. Taraflar Konferansı’nda (COP 21) kabul edilmiş ve 4 Kasım 2016’da yürürlüğe girmiştir.

Hyogo Çerçevesi; afet risk azaltma öncelikleri ve eylem süreçlerinde değerlendirdiği çoklu tehlike yaklaşımları, cinsiyet perspektifi ve kültürel çeşitlilik temaları, katılımın önemi ve gönüllük esası, kapasite geliştirme gerekliliği ve teknoloji transferi vb. konu başlıklarından dolayı afet risk azaltma süreçleri için önemli bir küresel ajandadır.

Sendai Çerçevesi’nin genel amacı; bütüncül ve kapsayıcı ekonomik, yapısal, hukuksal, sosyal, sağlıksal, kültürel, eğitimsel, teknolojik, politik ve kurumsal önlemlerin uygulanması yolu ile tehlikeye maruz kalmanın ve hasar görebilirliğin önlenmesi
ya da azaltılması, müdahale ve iyileştirme aşamaları için hazırlıkların artırılması ve böylece dayanıklılığı (resilience) daha da güçlendirerek mevcut afet risklerini azaltmak ve yeni riskleri önlemek olarak belirlenmiştir.

Sendai Çerçevesi’nin beklenen sonucu; kişiler, işletmeler, toplumlar, ülkeler bazında yaşam, geçim kaynakları, ekonomik, fiziksel, sosyal, kültürel, çevresel varlıklar üzerindeki afet risklerinin ve kayıplarının önemli ölçüde azaltılmasıdır.

10 esas;
• Afetler karşısında dayanıklı olabilmek için organize olmak,
• Mevcut ve gelecek risk senaryolarını belirlemek, önlemek ve azaltmak,
• Dayanıklılık için finansal kapasiteyi güçlendirmek,
• Dayanıklı kentlerin gelişimlerini izlemek,
• Ekosistemler ve kentler arasında koruyucu fonksiyon üstlenebilmeleri için doğal tampon bölgeleri geliştirmek,

* Kurumsal kapasiteyi dayanıklılık için artırmak,
• Dayanıklılık için toplumun kapasitesini anlamak ve geliştirmek,
• Altyapıların dayanıklılığını sağlamak,
• Afetlere efektif müdahale yapılacağından emin olmak, iyileşme sürecini hızlandırmak için gerekeni yapmak ve iyi inşa etmek; olarak belirlenmiştir.

2002 yılında Güney Afrika’nın Johannesburg kentinde (Rio+10) Dünya Sürdürülebilir Kalkınma Zirvesi düzenlemiştir.

Konferans süresince belirlenen ana temalar;
• gıda güvenliği, beslenme ve sürdürülebilir tarım,
• su ve sanitasyon, enerji,
• sürdürülebilir turizm,
• sürdürülebilir ulaşım,
• sürdürülebilir kentler ve insan yerleşimleri,
• sağlık ve nüfus,
• istihdam, insana yaraşır işler, sosyal korumanın geliştirilmesi,
• okyanuslar ve denizler,
• afet riskini azaltma,
• iklim değişikliği,
• ormanlar, biyoçeşitlilik, çölleşme,
• kimyasallar ve atıklar,
• toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadının güçlendirilmesi,
• sürdürülebilir üretim ve bilinçli tüketim,
• madencilik,
• eğitim olmak üzere,
sürdürülebilir kalkınma hedefi ve yoksulluğun ortadan kalkması bağlamında “yeşil ekonomi” başlığı ile ele alınmıştır.

Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarından “Yoksulluğa son” amacı ile;
• 2030 yılına kadar aşırı yoksulluğun ortadan kaldırılması,
• sosyal koruma sistemlerinin yoksulları ve savunmasız kişileri kapsaması,
• toplumun kırılgan ve yoksul kesimine de ekonomik kaynaklara, temel servislere, doğal
kaynaklara, yeni teknolojilere, finansal servislere, mülkiyet sahipliğine, eğitim ve sağlık
hizmetlerine eşit erişim hakkının sağlanması,
• yoksulların iklimle alakalı aşırı hava olayları, ekonomik, sosyal ve çevresel şoklar ve
afetler karşısında hasar görebilirliğinin azaltılması hedeflenmektedir.

“Toplumsal Cinsiyet Eşitliği” ile amaç cinsiyet eşitliğinin sağlanması ve tüm kadınların ve kızların güçlendirilmesidir.