Anadolu’da Tunç Çağı Krallıkları ve Troya Savaşı

Anadolu’nun eski çağ tarihine ışık tutan en eski yazılı belgeler Kültepe tabletleridir (MÖ 1950-MÖ 1750). 

Asurlu tüccarlar ticaret sistemlerini geliştirebilmek için ticaret kolonisi denilen ve Anadolu’nun birçok yerinde kurulmuş KARUM yerleşimleri kurmuşlardı. Anadolu’daki en tanınmış örneği Kültepe’de Karum Kaneş’tir. Hattuşa, Alişar gibi pek çok kentte karum bulunmaktadır. Kervan yolları üzerinde konaklamayı sağlamak için WABARTUM adı verilen birimleri oluşturmuşlardır. 

Anadolu’da, Eski Hitit Devletinin güçlü bir siyasi otorite olarak var olmaya başladığı dönemlerde, irili ufaklı birçok beylik hâlinde yaşamakta olan ve birbirinden ayrı dilleri konuşan halk grupları yaşamaktaydı. Bu beyliklerden en önemlileri Hattiler, Luviler, Palalar ve Huriler olarak sayılabilir. 

Yeni Hitit Devleti olarak kabul edilen bu dönemde Tunç Çağları sona erer. 

Hititler merkezi devlet idaresine sahip ve büyük ölçüde aristokratlardan oluşmaktaydı. Başlangıçta tabarna/labarna, daha sonra “güneşim” sıfatlı kral yer alırdı. Hatti topraklarının gerçek sahibi Hitit devlet sistemine göre kraldır. Bin yılı aşan bir süre bu sürmüştür. Kral egemen olunan bir bölge ve bu bölge halkının geleceği hakkında karar vermeye yasal olarak yetkiliydi. Kral aynı zamanda başkomutan, başyargıç ve başrahip görevlerini üstlenmiştir. 

Prensler eyaletlerde devletin temsilcisi olarak hem askerî hem de mülki idareye sahipti, vergileri topluyor ve dini törenlere başkanlık ediyordu. 

Hititlerin düşmana karşı ani saldırı ve çıkartma yapmak için kullandıkları bir tüneldir. Bindirme yöntemiyle büyük taşlardan inşa edilmiştir. Bir örneği Boğazköy’de sfenksli kapının altında yer alan 80 m’lik tüneldir. Anadolu’da mimarisinde Hitit sanatından önce bu tür mimari örnekle karşılaşılmaz.

Hititlerin dinsel metinlerinde kesin olarak saptanabilen en erken unsurlar Hatti etkisi altındadır. “Arinna’nın Güneş Tanrıçası” yeraltı tanrıçası, “Taru” hava tanrısı ama daha çok su tanrısı olarak geçer, “Estan” güneş tanrısı, “Wurunkatte” savaş tanrısı, “Halmasuit” taht tanrıçası, Hattuşa dâhisi “İnara”, kaybolan tanrı “Telepinu” ve birçok tanrı ve tanrıça Hatti panteonuna aittir. Bu tanrılar ile Hitit öncesi yerel tanrılar topluluğu varlıklarını sürdürürler. 

Panteon: Tanrılar topluluğuna verilen addır.

Hititler “bin tanrılı” toplum olarak kendilerini tanımlamışlardır. Tanrılarının etnik kökenlerine göre sınıflandırılması, inanç sistemlerinin kökenini oluşturan bu çeşitliliğin daha iyi anlaşılmasını sağlar;

• Hint-Avrupalı tanrılar (Hitit-Luvi-Pala),
• Asianitik tanrılar (Hatti-Hurri-Sümer),
• İndo-Ari tanrılar (Eski Hint),
• Semitik tanrılar (Asur-Babil).

Hitit mimarlığı asimetrik oluşu ile karşıtsızlık özelliği sergiler. Dinî ve sivil mimaride olduğu gibi şehir plancılığında da bu yaklaşım egemendir. Diğer bir deyişle yapılar özünde geometrik şekle, ilkeye, sıralanmaya, hizalanmaya bağlı olmayıp, Hellen mimarlığı ile İngiliz ve Türk bahçe düzenlemesinde görülen türde, doğal bir oluşumu yansıtır. Örnek olarak tapınakların ve diğer yapıların cephelerinde bir yarı diğer yarının aynısı olmadığı gibi, bina planları ve bölümleri arasında da benzerlik ve karşılığı yoktur. Hitit mimarlığının bu özelliği Hattuşa’daki Büyükkale ile Büyük Tapınak’ta bariz şekilde görürüz. Büyük Tapınağın avludaki ana yapısının simetrik düzenli giriş kapısının bulunması ve Büyükkale’nin E Yapısı bir “Bit Hilani” olup Hurri özelliğidir. 

Boğazköy; günümüzde Büyükkale olarak adlandırılan kesim kente göre daha yüksektedir. Burada kralın ile yakınlarının kaldıkları saray bulunur. 

Günümüze kadar Hattuşa’da şimdiye kadar beş tapınak tespit edilebilmiştir. Fırtına Tanrısının tapınağı en büyüğü ve 1 numaralı tapınak olarak isimlendirilmiştir. 

Hititler yazılarını metne aktarırken çivi yazısı genel ve hiyeroglifi resmi yazılarda olmak üzere iki ayrı tipte kullanmıştır. 

Anadolu kazılarında MÖ 1800’lü yıllar ait yazılı belgelerde Hint-Avrupa dil ailesi ait en eski dillerinden Hititçe yanında, aynı dil grubuna giren Luvi ve Pala dilleri, Hurrice, Hattice ve Akadca’da kullanılmıştı. 

1986 yılında Hattuşa kazılarında ele geçen ilk madeni tabletin “Hitit Kralı ile Tarhuntaşşa Kralının yaptıkları bir antlaşma metnini içerir. 

Troya IV. tabakası 2 m yüksekliğinde ve yangın geçirmiş yedi farklı evreden oluşur. Bu dönemde şehir içindeki sokaklar içe dönüktür. Kent içindeki yapılar yollar tarafından sistematik olarak ayrılmıştır. 

IV. tabakadaki en büyük yeniliklerden biri kubbeli fırınların çoğalmasıdır. Fırınlar iç veya dış mekânda olduğu gibi mekân girişlerinin sağına veya soluna yerleştirilmekteydi. Fırınların kubbe ile kapatılarak ateşte pişirme yerine tercih edilmesi yeni yemek pişirme geleneğini yansıtmaktadır. Bu devre kadar ayaklı pişirme kapları yerine altı düz mutfak kullanım kaplarına geçilmesi toplumda yemek kültürünün kesinlikle değiştiğine işaret eder. Buna bağlı olarak domuz evcilleştirilme kolaylığından tercih edilirken, miktarı çok olan av hayvanı kemiği, koyun, keçi, sığır yanında deniz mahsulleri olan balık, ıstakoz, midye ve deniz kaplumbağası kalıntıları da ele geçmiştir. 

Troya VI-VIIa evreleri MÖ 1300 civarında yaşanan depremden dolayı ayrılmaktadır. 

Troya VI evresindeki kazılarda ele geçen toprak kaplardaki ölü küllerinin gömü şekli dönemin ölü gömme tekniğinin kremasyon (yakarak) olduğunu göstermektedir. Kremasyon gömü yanında yakılmadan yapılmış gömülerde mevcuttur. 

Troya Homeros’un İlyada’sının geçtiği şehirdir. İlyada Troya Savaşı’nı içerse de savaşın çok kısa bir süresi anlatılmaktadır. Dokuz yıl sürdüğü kabul edilen savacın yalnızca 51 günlük kısmı ve detaylandırılmış bir haftasını kapsar. 

Savaş Troyalılar ve müttefikleri ile Ahkalılar arasında yani Anadolu halkları ile Yunanistan halklarının savaşıdır.