Cumhuriyet Dönemi

Erken Cumhuriyet Dönemi: Başlangıcını 2. Meşrutiyetin ilanı olan 1908 yılına ka­dar götürebileceğimiz, Ulus Devlet anlayı­şının biçimlendirildiği, Ankara’da 23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılışı ile resmi bir ide­olojiye dönüşen ve 1940’lara kadar süren ta­rihsel aralığa verilen ad.

Osmanlı Devleti’nin siyasi gücü ilk kez toprak kaybetti­ği 1699 Karlofça Anlaşması ile gerilemeye baş­lamıştır. Böylece Osmanlı, Sanayi Devriminin ardından dünyaya egemen olan Batı Uygarlığı karşısında bir var oluş mücadelesine girmiştir.

Batılılaşma çalışmala­rının en önemli sonucu 3 Kasım 1839’da Gül­hane Parkı’nda okunarak duyurulan Tanzimat Fermanı’nın ilanı olmuştur. Böylece Osmanlı toplum yapısında reformlar yapılarak yönetimin merkezileşmesi sağlanmıştır.

İttihat ve Terakki: 21 Mayıs 1889’da Askeri Tıbbiye Mektebinde İbrahim Temo, Meh­met Reşit, İshak Sükuti, Abdullah Cevdet ve Hikmet Emin adında beş öğrenci tarafından kurulan İttihad-ı Osmani adlı gizli dernek, 1895 yılında İttihat ve Terakki adını almıştır.

Osmanlılarda Batılılaşma hareketinin en önemli etkileri sanat alanında olmuştur.

Batılı üsluptaki mimarlık anlayışının izleri ilk olarak saraylar ve askeri kışlalarda yoğun olarak kullanılan neo-klasik üslupla birlikte görülmeye başlanmıştır. Daha sonra neo-barok, neo-gotik, art nouveau vb pek çok batı kökenli üsluplarla İstanbul’da mimari bir çoğulculuk anlayışı karşımıza çıkmaktadır.

İlk mimarlık eğitim programı 1882’de Sanâyi-i Nefise Mektebinin açılması ile başlamıştır. Paris’teki Ecole Nationale des Beaux Art model alınarak kurulan bu okul, ilk kuşak Türk mimarlarının yetişmesinde en önemli kurumdur. Osman Hamdi Bey’in kurucu müdürü olduğu okulda Mimarlık bölümünün başına Alexandre Vallaury, yardımcısı olarak ise P. Bello atanmıştır (Batur, 1985: 1056).

Sanâyi-i Nefise Mektebi: Osman Hamdi Bey tarafından 1882 yılında kurulan ve Batılı anlayışta sanat eğitimini verildiği kurumdur. Okul 1928 yılında Güzel Sanatlar Akademi­si adını almıştır. Günümüzde Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi olarak eğitim ver­meye devam etmektedir.

Art Nouveau: Kökeni İngiltere’deki Art and Crafts hareketi olan, 19. Yüzyıl sonu ve 20 yüzyıl başlarında görülen, dekoratif bitkisel süslemelerin kullanıldığı bir sanat akımıdır. Almanya, Viyana, İspanya ve İstanbul başta olmak üzere pek çok ülkede etkili olan bu sanat anlayışı, Yeni Sanat, Modern Style, Ju­gendstil, Secession Stil gibi farklı adlarla kar­şımıza çıkmaktadır.

Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi

Türk Mimarlık tarihinde 1908’de İkinci Meşrutiyet’in ilanıyla başlayarak 1930’lara kadar devam eden döneme “Birinci Ulusal Mimarlık” adı verilmektedir.

Başkent Ankara’da ihtiyaç duyulan kamu ya­pılarının inşası için çağırılan Vedat Bey (Tek) ilk olarak İkinci Türkiye Büyük Millet Meclisi Bina­sını tasarlamıştır.

Özellikle Sedat Hakkı Eldem’in Ernst Egli’nin desteğiyle 1934’te Güzel Sanatlar Akademisinde açtığı “Milli Mimari Semineri” İkinci Ulusal Mimarlık Döneminin oluşmasına önemli bir kaynak yaratmış­tır. Sedad Hakkı Eldem’in “Artık bu mesele ile meş­gul olmak zamanı gelmiştir. Milli mimari olabilir mi değil, olmalıdır demek lazımdır”.

Anıtkabir

İkinci Ulusal Mimarlık döneminin en önemli yapısının Ankara’da bulunan, Atatürk’ün ölümü­nün ardından naaşının saklanması için yapılan Anıtkabir olduğu söylenebilir. 1941 yılında bu yapı için açılan uluslararası yarışmayı, katılan çok sayıda proje arasından Emin Onat ve Orhan Arda tarafından hazırlanan tasarım kazanarak uygulama­ya değer bulunmuştur.

Osmanlı Sanatında Batı anlayışında resimlerin ilk örnekleri Osmanlı Padişahları içinde bir aydın ve entelektüel olarak öne çıkan Fatih Sultan Meh­med zamanında başlamıştır. Matteo de Pasti ve Costanza da Ferrara tarafından yapıldığı bilinen üzerinde Fatih’in resminin yer aldığı madalyonlar dönemi içinde oldukça önemli uygulamalardır. Sultanın isteği üzerine Venedik’ten gelen Gentile Bellini, Fatih Sultan Mehmed’in meşhur portresini yapmıştır.

Sinan Bey: 15. yüzyılda yaşamış Fatih Sultan Mehmed’i gül koklarken tasvir eden çalışma­sıyla tanınan, İtalya’ya Maestro Paolo’nun yanına gönderilerek resim eğitimi alması sağ­lanan ünlü nakkaştır.

Türk resminde figürü yoğun olarak İstanbul’un geleneksel yapılarının önünde ya da içinde kullanan Osman Hamdi Bey oryantalist üslubuyla öne çıkmaktadır. (Renda-Özsezgin, 1993: 27) Sanatçı “Kaplumbağa Terbiyecisi” resminde olduğu gibi Osmanlı insanı­nı geleneksel giysileri, kendine özgü yapıları ve batı için ilginç olabilecek konularda ele almıştır.

İnâs Sanayi-i Mektebi: Mihri Müşvik (Be­sim) hanım müdürlüğünde 1914 yılında Be­yazıt’taki Zeynep Hanım Konağında kız öğ­rencilere resim ve müzik derslerinin verilmesi için açılan Güzel Sanatlar Okuludur.

Cumhuriyet’in ilanından önceki dönemde Batılı anlamda heykel sanatının eğitimi Sanayi-i Nefise Mektebinde verilmeye başlanmıştır. Heykel bölümünün başına 1882 yılında Roma’da eğitimini tamamla­yarak yurda dönen Yervant Oskan (1855-1914) getirilmiştir. Sanayi-i Nefiseye heykel eğitimi için giren ilk Türk sanatçı ise İhsan Özsoy’dur.

Anıt heykel alanın da ilk etkinlik gösteren Türk Heykelci Nijad Sirel’dir.

Cumhuriyet Dönemi Heykel Sanatı içinde en büyük çağdaş uygulama örneği Devlet Mezarlı­ğı Heykel Grubu’dur. Ankara’da Devlet Mezarlı­ğı yaptırılması için Milli Savunma Bakanlığı’nın 1982 yılında açtığı yarışma sonucu 42 proje ara­sından seçilen Mimar Özgür Ecevit ile Ziraat Mü­hendisi Ekrem Gürenli’nin projesi Atatürk Orman Çiftliği içindeki bir alanda uygulanmıştır.