Karma Araştırma Yaklaşımları

Paradigma, dönemin hâkim anlayışı ve yaygın kabul gören toplumsal eğilimlerini
ifade eder. Dönemin paradigması, o dönemde yapılan bilimin ne olduğu, niçin
olduğunu, kısaca bilimsel bakış açısını da etkileyebilmektedir.

Pozitivist paradigma, bilimsel çalışmaların nesnellik ve ölçülebilirlik kavramları üzerine kurulduğu bir yaklaşımdır. Bu paradigmanın temel varsayımı, bilginin doğru ve yanlışın kesin bir biçimde belirlenebileceği bir gerçekliği yansıttığıdır. Bu nedenle pozitivist paradigma, bilimsel araştırmalarda deneysel tasarımlar ve kontrol grupları gibi sıkı yöntemleri kabul eder. Nicel araştırma yöntemleri olarak da adlandırılan bu sıkı yöntemler dışındaki
yaklaşımlar reddedilir.

Post-pozitivist paradigma bilginin tam olarak doğru veya yanlış olamayacağını ve insan deneyiminin kişisel ve kültürel faktörler tarafından biçimlendirildiğini kabul eder.
Bu paradigma, nesnellik yerine doğrulanabilirlik ve gözlemlenebilirlik fikirlerini öne çıkarır. Postpozitivist araştırmalar, verilerin yorumlanmasında insan faktörünün etkisini kabul eder ve araştırmaların sosyal ve kültürel bağlamını da dikkate alır.

Karma yöntem, nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin arasında, birleştirici bir yaklaşıma sahip, üçüncü bilimsel araştırma yöntemi paradigması olarak ortaya çıkmıştır. Pozitivist ve post-pozitivist paradigmalar arasında sıkışan bilimsel araştırma yöntemlerinde yaşanan metodolojik kargaşa, kapsayıcı bir yaklaşıma sahip olan karma yöntemin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Karma yöntem, pozitivist ve post-pozitivist paradigmaların her ikisinden
yararlanarak, araştırmacıların araştırma sorularına ve amaçlarına en uygun yöntemleri seçmelerine olanak tanır.

Epistemoloji, episteme ve logos kelimelerinin birleşiminden oluşan, bilgi felsefesi anlamına gelen ve bilginin doğasıyla ilgilenmeyi ifade eder.

Pragmatizm; faydacılık, yararcılık, gerçeğe ve eyleme yönelik olan, pratik sonuçlara yönelik düşünme temelleri üzerine kurulmuş olan bir felsefi akımdır.

Yapılandırmacılık, insanın bilgiyi bulmak ya da keşfetmekten çok bilgiyi inşa ettiğini, onu ürettiğini öne süren bir teoridir. Yeni bilgi, önceden kazanılmış bilgilerin üzerine inşa edilir.

Johnson ve Onwuegbuzie, (2004) karma yöntem araştırmalarını; araştırmacının nitel ve nicel yöntemleri, teknikleri, yaklaşımları, araçları ve kavramları aynı araştırmada bir arada
kullandığı araştırma türü olarak tanımlar. Fırat, Kabakçı Yurdakul ve Ersoy (2014) ise karma yöntem araştırmalarını; nitel ve nicel yöntemlerin basit bir birleşimi değil bunların güçlü yanlarının birbirini destekler nitelikte kullanıldığı kapsamlı bütünleştirme çalışmaları olarak tanımlamışlardır. Karma yöntem araştırmaları ile ilgili bir otorite olarak kabul edilen Journal of Mixed Method Research dergisi de dergi açıklamasında şu tanıma yer vermektedir: “Karma yöntem araştırması, araştırmacının tek bir çalışma veya sorgulama programında hem nitel hem de nicel yaklaşımlar veya yöntemler kullanarak veri topladığı ve analiz ettiği, bulguları bütünleştirdiği ve çıkarımlarda bulunduğu araştırma olarak tanımlanır.” (https://journals.
sagepub.com/description/MR, 2023).

Tek başına nitel ve nicel araştırma yaklaşımları nedensellik kavramını farklı biçimde ele alırlar. Bu sebeple nitel ve nicel araştırmalar etkili bir biçimde ölçülemeyen çıkarımlar ve araştırma gündemleri üretebilirler. Karma yöntem ise bir yandan nedenselliğin bilimsel değerinden yararlanırken diğer yandan bu nedenselliğin durumsallık ile ilgili olduğunu kabul ederek nedenselliğin bağlamını da ortaya koymaya gayret eder.
Durumsallık, sosyal bilimlerdeki bilimsel araştırmalarda sabit bir durumun olmadığını,
koşulların değişebilecek bir yapıya sahip olduğunu savunur. Durumsallığın bu tanımı bilimsel araştırma yöntemleri açısından ele alınmalıdır.
Bağlam, bilimsel araştırmaların yürütüldüğü zaman, mekân, kültür ve insanlarla birlikte
kendinden önce ve sonra gelen unsurlardan etkilenerek kazandığı farklı anlam ve değerler
bütünüdür. Bilimsel bir araştırmanın sonuçları yürütüldükleri bağlama sıkı sıkıya bağlıdır.

1. Kapsamlı ve derinlemesine bilgi elde etme: Karma yöntem, nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin bir arada kullanılmasıyla, daha zengin ve kapsamlı veri sağlar.
2. Farklı bakış açılarının bütünleştirilmesi: Karma yöntem, araştırmacılara, sosyal olayları ve olguları farklı açılardan inceleme ve analiz etme imkânı sunar.
3. Araştırma sorularına ve amaçlarına uygunluk: Karma yöntem, nitel ve nicel verilerle yanıtlanabilecek araştırma soruları ve amaçları için idealdir.
4. Geçerlilik ve güvenilirlik: Nitel ve nicel yöntemlerin birleştirilmesi, araştırmaların
geçerliliğini ve güvenilirliğini artırır.
5. Söylem ve yapı arasındaki bağlantıları keşfetme: Karma yöntem, sosyal yapılar
ve bireysel deneyimler arasındaki ilişkileri daha iyi anlamaya yardımcı olur.
6. Nicel ve nitel veriler arasındaki tutarlılığı ve uyumu inceleme: Karma yöntem,
araştırmacılara, nitel ve nicel veriler arasındaki tutarlılık ve uyumu değerlendirme
imkânı sunar.
7. Çelişkili bulguları çözümleme: Karma yöntem, nitel ve nicel yöntemlerle elde edilen çelişkili bulguları çözümlemeye ve açıklamaya yardımcı olabilir.
8. Araştırma tasarımlarının esnekliği: Karma yöntem, araştırmacılara, eş zamanlı ya
da ardışık veri toplama süreçlerini yönetme imkânı sunar.

9. Metodolojik zenginlik ve yenilikçilik: Karma yöntem, araştırmacılara, yeni ve yaratıcı araştırma yaklaşımları geliştirme ve uygulama imkânı sağlar.
10. Araştırmanın yaygın etkisini artırma: Karma yöntemle elde edilen kapsamlı ve
derinlemesine bilgi, politika ve uygulama alanlarındaki karar vericilere daha güçlü ve
etkili bilgiler sunar.
11. Araç veya uygulama geliştirme: Yeni bir aracın (örneğin, ölçek geliştirme) veya uygulamanın (örneğin, yazılım geliştirme) geliştirilmesi ve denenmesi süreçlerinde karma yöntemden yararlanılabilir.

Nirengi, araştırmaların geçerliliğini ve güvenilirliğini artırmak amacıyla farklı veri kaynakları, yöntemler, teknikler veya teorilerin kullanılmasıyla elde edilen bulguların doğrulanması ve güçlendirilmesi
sürecidir.

Nirengi’nin dört temel üstünlüğünden bahsetmek mümkündür. Bunlar;
1. Derinlemesine analiz: Nirengi, araştırmacılara aynı araştırma sorununu farklı bakış açılarından inceleme ve daha derinlemesine anlayış sağlama imkânı sunar. Bu, araştırma
bulgularının daha kapsamlı ve zengin olmasına katkıda bulunur.
2. Geçerlilik ve güvenilirlik: Nirengi, farklı veri kaynakları, yöntemler, araştırmacılar
veya teorilerin kullanılmasıyla elde edilen bulguların doğrulanmasını ve güçlendirilmesini sağlar. Bu süreç, araştırmanın geçerlilik ve güvenilirlik düzeyini artırır.
3. Öznel yorumların ve ön yargıların azaltılması: Nirengi, araştırmacıların öznel yorumları ve ön yargılarının etkisini azaltmaya yardımcı olur. Farklı kaynaklar ve yöntemler kullanarak elde edilen bulguların karşılaştırılması, daha nesnel ve güvenilir sonuçlara ulaşmayı sağlar.
4. Karmaşıklığın yönetilmesi: Nirengi, karmaşık ve çok yönlü araştırma sorunlarının daha iyi anlaşılmasına ve yönetilmesine olanak tanır. Farklı veri kaynakları, yöntemler, araştırmacılar ve teorilerin kullanılmasıyla, araştırma sorununun farklı yönleri ve ilişkileri ortaya çıkarılabilir ve değerlendirilebilir.

1. Bir yöntemin zayıf yönlerini diğerinin güçlü yönleriyle destekleme.
2. Araştırma sorularına daha kapsamlı ve tam cevaplar bulma.
3. Nicel bulguları nitel ile açıklayabilme ve nitel bulguları nicel ile keşfedebilme.
4. Araştırmaya çok yönlü bir bakış açısı sunma.
5. Karmaşık araştırma sorularına cevap bulabilme.
6. Araştırma bulgularını doğrulama, geçerlilik ve güvenirliğini arttırma.
7. Nicel ile kapsamlı bilgi, nitel ile bireysel deneyimi birleştirerek bilgi derinliği sağlama.

Karma yöntem araştırmalarında karşılaşılan sınırlılıklar:
1. Daha fazla zaman ve maliyet gerektirmesi.
2. Hem nitel hem de nicel yöntem bilgisi gerektirdiği için zor olması.
3. Farklı türden verilerin toplanması ve bütünleştirmenin uzmanlık gerektirmesi.

Alanyazında karma yöntem araştırmalarının beş farklı biçimde sınıflandırıldığı görülmektedir:
1. karma boyutuna göre: kısmi veya tamamen karma
2. zaman yönelimine göre: eş zamanlı veya sıralı
3. vurgu yaklaşımına göre: baskın veya eşit
4. amacına göre: Nirengi (triangulation), tamamlayıcılık (complementarity), geliştirme (development), başlatma (initiation) ve genişletme (expansion)
5. yapılarına göre: gömülü (embedded), açıklayıcı (explanatory), keşfedici (exploratory), dönüştürücü (transformative) ve yakınsayan (concurrent or convergent) ve çok aşamalı karmadır.

Karma yöntem araştırmalarında en fazla başvurulan desenlerden biri Yakınsayan (paralel) Desendir. Bu desendeki temel amaç, nitel ve nicel yöntemlerin aynı konuya ilişkin farklı türden bilgiler sağlayarak araştırma bulgularının daha geçerli, güvenilir ve titiz kılınmasıdır. Yakınsayan desen, amacı itibariyle nirengi ile oldukça yakındır. Nirengi’de de bir konuya farklı bakış açılarıyla yaklaşıp daha ayrıntılı ve tam bir görüş sağlama söz konusudur.
Bu nedenle alanyazında Yakınsayan Desen, Nirengi Tasarım olarak da adlandırılır. Yakınsayan Desen ile ilgili ayırt edici özellikler şunlardır:
• Nitel ve nicel veriler eş statülüdür.
• Nitel ve nicel veriler birbirinden bağımsız olarak toplanır.
• Nitel ve nicel veriler eş zamanlı bir zaman diliminde toplanır.
• Nitel ve nicel veriler birlikte analiz edilir.
• Veri analizinde yakınsamanın sağlanması ve verilerin birleştirilmesi sağlanır.
• Nitel ve nicel bulguların birbirini teyit edip etmedikleri gerekçeleriyle birlikte ortaya konur.

Diğer bilimsel araştırmalarda olduğu gibi bir karma yöntem araştırmasının veri toplama süreçlerinde izlenebilecek 7 temel adımdan bahsetmek mümkündür:
1. Örneklem alma (eş zamanlı, ardışık, tümleyici).
2. Veri toplama araçlarının belirlenmesi veya geliştirilmesi (nitel ve nicel veri için).
3. Veri toplama yöntemlerinin ve süreçlerinin belirlenmesi (zaman çizelgesi, program ve
pilot uygulama).
4. Etik konular (etik kurul onayları, bilgilendirilmiş onam, kişisel verilerin korunması).
5. Veri yönetimi (veri güvenliği, depolama ve yedekleme).
6. Verinin kalitesi ve doğruluğu (doğrulama kontrolleri).
7. Veri bütünleştirmesi (nitel ve nicel veri bütünleştirme için planlama).

Karma yöntem araştırmalarında yararlanılabilecek 3 örneklem stratejisi aşağıda verilmiştir:
1. Eş Zamanlı Örneklem: Bu stratejide, nitel ve nicel örneklem stratejileri aynı anda
uygulanır. Bu stratejide, nitel ve nicel örneklem stratejileri bir arada kullanılır. Bu modelde, amaçlı ve olasılıklı örneklem stratejileri birleştirilerek daha geniş ve kapsamlı bir örneklem elde edilir. Örneğin, bir sağlık bilimleri araştırmasında araştırmacılar hem doktorlardan hem
de hastalardan veri toplamak istemektedir. Bu durumda, araştırmacılar aynı anda hem
doktorlardan amaçlı örneklem yoluyla (nitel yöntemle, örneğin yarı-yapılandırılmış
görüşmelerle) hem de hastalardan olasılıklı örneklemle (nicel yöntemle, örneğin ölçek
veya anketlerle) veri toplayabilirler. Bu yolla daha geniş ve kapsamlı bir örneklem elde edilmiş olur. Eş zamanlı örneklem stratejisi, karma yöntem araştırma desenlerinden Yakınsayan Desen için en uygun stratejidir.
2. Ardışık Örneklem: Bu stratejide, nitel ve nicel örneklem stratejileri aşamalı olarak uygulanır. Morse (1991) tarafından önerilen aşamalı karma örneklem stratejisinde, nicel/nitel veri toplama süreci tamamlandıktan sonra, ilk aşamanın sonuçlarına bağlı olarak
ikinci aşamada nitel/nicel veri toplama süreci başlar. Nicel örneklem stratejisi (olasılıklı
örneklem) ile elde edilen verilere dayanarak nitel örneklem stratejisi (amaçlı örneklem)
uygulanır veya nitel örneklem stratejisi (amaçlı örneklem) ile elde edilen verilere
dayanarak nicel örneklem stratejisi (olasılıklı örneklem) uygulanır. Örneğin, araştırmacıların bir hastalığın belirli bir topluluktaki yaygınlığını (nicel veri) ve hastaların yaşadığı deneyimleri (nitel veri) incelemek istediğini düşünelim. İlk olarak, araştırmacılar anketler veya sağlık kayıtları gibi nicel yöntemler kullanarak hastalığın yaygınlığına dair veriler toplayabilirler. Ardından, bu verilere dayanarak, hastaların yaşadığı deneyimleri anlamak için odak grup görüşmesi gibi nitel yöntemler kullanabilirler. Bu stratejideki ardışıklık araştırma için gerekli ve anlamlı olmalıdır. Kısaca aşamalar birbirine nedensellik bağıyla bağlıdır. Bu örneklem
stratejisi, karma yöntem araştırma desenlerinden Açıklayıcı Sıralı ve Keşfedici Sıralı desenler için en uygun stratejidir.
3. Tümleyici Örneklem: Bu stratejide, nitel ve nicel örneklem birbirini tamamlayıcı olarak kullanılır. Teddlie ve Tashakkori (2009) tarafından önerilen bu stratejide, nitel ve nicel örneklem birbiriyle birleştirilerek, daha kapsamlı ve güvenilir bulgular elde edilir. Bir çevre araştırması düşünelim, burada araştırmacılar bir bölgedeki hava kalitesini hem hava kalitesi ölçüm cihazlarından elde edilen nicel verilerle hem de bölge sakinlerinin deneyimlerine dayalı nitel verilerle değerlendirmek istiyorlar. Bu durumda araştırmacılar, önce hava kalitesi
ölçüm cihazlarından nicel veriler toplayarak bölgedeki hava kalitesini değerlendirebilirler. Sonrasında, bölge sakinlerinin hava kalitesi ile ilgili görüşlerini ve deneyimlerini anlamak için odak gruplar veya bireysel görüşmeler gibi nitel yöntemler kullanabilirler. Bu böyle yapılarak, nitel ve nicel örneklem stratejileri birbiriyle birleştirilerek daha kapsamlı ve güvenilir bulgular elde edilir. Bu stratejide amaç bulguları daha ayrıntılı ortaya koymaktır. Tümleyici örneklem stratejisi, karma yöntem araştırma desenlerinden Gömülü Desen için en uygun stratejidir.

Karma analiz, karma yöntem araştırmalarında ardışık, eş zamanlı veya yinelemeli olarak toplanan nitel ve nicel verilerinnilgili araştırmada birleştirilerek analiz edilmesidir.

Karma analiz sürecinde araştırmacının analiz öncesi, analiz sırası ve analiz sonrasındaki kararları için yararlanabileceği 4 temel ölçüt bulunmaktadır. Bunlar; analizin amacı, veri çeşitliliği, zaman sırası ve baskınlıktır.

Analizin Amacı
Karma desenlerde görüldüğü gibi her karma desenin farklı amacı vardır. Tıpkı bunun gibi karma analizde de desene göre analizin amacı farklılaşır. Örneğin, yakınsayan karma desen toplanan nitel ve nicel verilerin analizinde amaç nirengiyi sağlamaktır. Gömülü karma desenin veri analizinde amaç tamamlayıcılık iken açıklayıcı sıralı desende analizin amacı nicel bulguları nitel verilerle açıklamaktır. Bu bağlamda karma yöntem desenine göre
karma analizin hangi amaçla yürütüldüğü akılda tutulmalıdır. Analizler amaca uygun bir biçimde yürütülmeli ve raporlanmalıdır.
Veri Çeşitliliği
Veri çeşitliliği ölçütü, karma yöntem araştırmasında toplanan veri türlerinin çeşitliliği ile ilgilidir. Bu ölçütte veri temizleme ve veri dönüştürme işlemleri karma analizin başarıya ulaşması için hayati öneme sahiptir. Karma yöntem araştırmalarında kullanılan nitel ve nicel verilerde eksiklikler, hatalar ve tutarsızlıklar olabilir. Bu tür problemlerle başa
çıkmak için veri temizleme işlemleri gerçekleştirilir. Eksik verilerin temizlenmesi veya doldurulması (ortalama veya medyanla tamamlama, kategorik değişkenler için mod ile doldurma vb.), tutarsızlıklar giderilir ve veriler uygun hâle getirilir.

Zaman Sırası
Karma analizde zaman sırası kullanılan karma desene bağlı olarak eş zamanlı ve/veya sıralı olabilir. Açıklayıcı, keşfedici ve çok aşamalı karma desenler sıralı desenlerdir. Dolayısıyla bu desenlerde analizler de sıralı bir biçimde yürütülür. Böylece bir aşamadaki analiz sonraki aşamaya kaynaklık eder. Örneğin, açıklayıcı sıralı desende nicel analizler tamamlanmadan nitel analizlere geçilmez. Çünkü henüz nitel aşama kesin değildir. Nitel aşama nicel aşamanın analiz bulgularına göre yapılanacaktır. Benzer biçimde keşfedici sıralı desende de nitel
analizler tamamlanmadan nicel aşamaya geçilmez. Çünkü nicel aşamanın amacı nitel analizlerin sonlanmasıyla şekillenir. Yakınsayan ve gömülü desenlerde ise nitel ve nicel analizler eş zamanlı olarak gerçekleştirilebilir. Bu tür karma analizde, farklı
veri türleri birbirini tamamlayabilir ve birlikte değerlendirilebilir. Örneğin, bir eğitim araştırması, anket verilerini nicel analizle inceleyerek öğrenci performansını değerlendirebilirken, aynı zamanda öğrencilerin eğitim deneyimlerini anlamak için nitel analizler yapabilir. Nitel ve nicel aşama arasında bir zaman sırası olmadığı için nitel ve nicel veriler aynı değişken veya değişkenlere ilişkin eş zamanlı olarak analize tabi tutulabilir.

Baskınlık
Vurgu yaklaşımına göre yapılan karma yöntem araştırma deseni sınıflandırmasından da hazırlanacağı gibi bir araştırmada nitel veya nicel baskınlık olabilir. Bu baskınlık kendini karma analiz sürecinde de gösterir. Eğer yürütülen karma yöntem araştırmasında nicel boyut daha baskın ise analizde nicel veriler merkeze alınır. Nitel veriler nicel verilerin analizindeki gidişata göre yapılır. Tersine, nitel baskın bir karma yöntem araştırması yürütülüyorsa nitel verilerin analizi öncelikli ve baskındır. Nicel veri analizi nitel analizin gidişatına göre yapılır.

Karma yöntem araştırmalarının çoğunda yararlanılabilecek bazı adımlar da bulunmaktadır.
Karma analizlerde izlenebilecek 7 adım aşağıda sıralanmıştır:
1. Veri Sadeleştirme: Nicel ve nitel verilerin boyutunun azaltılması, indirgenmesi.
2. Veri Görselleştirme: Nicel ve nitel verileri görsellerle açıklanması.

3. Veri Dönüştürme: Nitel verileri sayısallaştırılması ve/veya nicel verilerin nitelleştirilmesi.
4. Veri Birleştirme (Konsolidasyonu): Nitel ve nicel analizle değişkenlerin veya verinin birleştirilmesi.
5. Veri İlişkilendirme: Nicel-nicel, nitel-nitel ve nitel-nicel ilişkilendirmelerin yapılması.
6. Veri Karşılaştırma: Nicel ve nitel kaynaklarından gelen verilerin karşılaştırılması.
7. Veri Bütünleştirme: Nitel ve nicel verilerin tutarlı bir biçimde bütünleştirilmesi.