Araştırma Raporunun Yazımı

Bilimsel bir araştırma raporu genelde giriş, yöntem, bulgular ve yorum ile tartışma, sonuç ve öneriler başlıklarından oluşur.

Girişte araştırmanın amacı, kapsamı ve önemi açıklanır. Girişi yazmak genellikle kum saati metaforu ile açıklanır. Bu metafora göre girişin yazımı, öncelikle genelden özele doğru daralmalı ve ardından özelden genele doğru genişlemelidir. Araştırma sorusu, bu sürecin en dar noktasıdır. Giriş, araştırma sorusunu açık olarak ortaya koyarak okuyucuyu araştırmanın ana temasına yönlendirir. Giriş, okuyucuların araştırmanın bağlamını anlamalarını ve problemi tanımlamalarını sağlamalıdır. Bu bağlamda, girişte araştırmanın önemi açık ve anlaşılır bir biçimde ifade edilmeli, araştırmanın olası katkıları belirtilmelidir. Girişte problemin kapsamı, araştırmanın amacı, önemi ve arka plan bilgilerinin yanı sıra yazarın tarzı ve probleme yaklaşımı hakkında da bilgi verdiği bilinmelidir.

Bu strateji kısaca şöyle açıklanabilir: 

Gerekli Bilginin Sağlanması: Makalenin başında problem açıkça tanımlanmalı, okuyuculara konu hemen açıklanmalıdır.
2. Hedef Kitlenin Belirlenmesi: Yazmadan önce hedef kitlenin kim olduğu belirlenmeli, bu yazının tarzını ve jargon (mesleki terimler) kullanımını etkiler.
3. Yazma Pratiği ve Disiplin: Düzenli yazma pratiği, yazarların başarısının anahtarıdır.
4. İyi ve Kötü Araştırmaların Ayrımı: Diğer çalışmaları inceleyerek iyi ve kötü yazıları
ayırt etmek, kendi yazınızı geliştirmek için önemlidir.
5. Taslak Hazırlama: Fikirleri düzenlemek ve ana noktaları belirlemek için taslak hazırlamak önemlidir

Bu stratejiler arasında kronolojik düzen, karşılaştırma düzeni, basitten karmaşığa, karmaşıktan basite ve bilinenden bilinmeyene gibi düzenler sayılabilir.

Kronolojik Düzen: Nedenler ve konuyla ilgili bilgiler, zaman sırasına göre sunulur. Tarihsel olaylar veya süreçlerin gelişimini ele alan çalışmalar için uygun bir yöntemdir.

Bu aşamalar şunlardır:

1-Araştırma alanı belirlenmeli, önemi vurgulanmalı ve önceki araştırmaların bulguları aktarılmalı.
2-Önceki araştırmalara dayanarak alanyazındaki boşluk belirtilmeli ve var olan araştırma sonuçlarına meydan okunmalı.
3-Araştırma amacı belirtilmeli ve yayınlanacak olan derginin kuralları arasında varsa sonuçlar özetlenmeli.

Beş temel teknik uygulanabilir.

1. Ters Üçgen Girişi: Konu hakkında önce genel bilgiler sunarak başlar ve ardından belirli sorunlara geçiş yapar. Bu yaklaşım, okuyucunun konu hakkında genel bir anlayış kazanmasını sağlar ve okuyucuyu yazarın tezini kavraması için hazırlar.
2. Anlatı Girişi: Bir hikâye veya vaka ile başlar, okuyucunun ilgisini çekerek konuya duygusal bir bağ kurmasını sağlar.
3. Sorgulayıcı Giriş: Bir soru ile başlar, okuyucunun merakını uyandırıp konu hakkında düşünmesini teşvik eder.
4. Paradoksal Giriş: Şaşırtıcı, çelişkili ifadelerle başlar, okuyucunun dikkatini çekip farklı bir bakış açısı kazanmasını sağlar.
5. Boşluğa Dikkat Çeken Giriş: Araştırma boşluklarına dikkat çekerek başlar, okuyucunun konudaki eksiklikleri fark etmesini ve makaleyi bu eksiklikleri gidermek için okumasını sağlar.

Alanyazın taramasının yazım aşamasında, konulara göre tematik sınıflandırmalar yapılmalı, her bir çalışma ana bulguları, metodolojileri ve sonuçlarıyla birlikte ayrıntılı olarak sunulmalıdır. Alanyazındaki eksiklikler, tutarsızlıklar ve karşıt görüşler bu süreçte ön plana çıkarılmalıdır.

Alanyazın taramasının yazılma aşamasında, araştırmacıların taramanın amacını, kapsamını ve sınırlılıklarını açık olarak tanımlamaları gerekmektedir. Bu aşamada konular tematik sınıflandırabilir veya bulgular ayrıntılı sunulabilir. Hart  ve Fink ise alanyazındaki eksikliklerin ve tutarsızlıkların, genel bir değerlendirme ile taramanın son bölümünde öne çıkarılmasının önemini vurgularlar. Alanyazın taraması sürecinin sonunda, araştırmacılar çalışmanın bağlamını ve önemini okuyuculara açıkça ifade edebilmelidir.

Alanyazın analizi, araştırmacıların, üzerinde çalışmayı tercih ettikleri konu hakkında ve bu konunun okuyucular için önemli olduğunu düşündükleri alanyazını sistematik olarak gözden geçirmelerini ifade eder. Bu süreçte, alanyazından araştırma konusuyla doğrudan ilgili olan kaynakları titizlikle seçilir ve bu kaynaklardan konuyla ilintili argümanlar ve görüşler alıntılanır. Bu, konunun derinlemesine anlaşılmasını ve çalışma alanındaki mevcut bilgi birikimine katkıda bulunmayı sağlar.

Alanyazın sentezi, araştırmacıların ilgili alanyazından seçtikleri ve konularıyla doğrudan bağlantılı olan kaynaklardan alıntıladıkları argümanları ve görüşleri kendi ifadeleriyle bütünleştirerek yeni bir anlayış veya kavrayış geliştirmeleri sürecidir. Bu, alanyazından yapılan alıntıların (dolaylı alıntılar dahil)  araştırmacıların kendi analizleri ve yorumları ile harmanlanarak kapsamlı bir sentez oluşturulmasını gerektirir. Alanyazın sentezi, farklı kaynaklardan elde edilen bilgilerin birleştirilmesi ve bu bilgiler üzerinden özgün bir tartışma yürütülmesi yoluyla, çalışılan konu üzerinde derinlemesine bir bakış açısı sunar ve bilimsel tartışmaya katkıda bulunur.

Problem durumu, bir araştırmanın ana hatlarını belirleyen ve incelenen konuyu açık olarak tanımlayan bir başlıktır. Araştırmanın amacını, hedeflerini ve beklenen sonuçlarını belirleyerek, okuyucunun çalışmanın geri kalanını okuma nedenini ve ele alınan sorunları veya konuları anlamasına olanak tanır.
Problem durumunun belirlenmesi, araştırmanın başarısı için hayati öneme sahiptir ve bir tezin temel taşı olarak kabul edilir. Bu başlıkta yazılanlar aracılığıyla, okuyucu araştırmanın amacı, kapsamı ve önemi hakkında fikir sahibi olur. Böylece okuyucu araştırmanın neden gerçekleştirildiğini ve bilimsel topluluktaki yerini anlar. 

Bunlar kanıt boşluğu, bilgi eksikliği, uygulamalı bilgi (eylem-bilgi çatışması) boşluğu, deneysel (değerlendirme) boşluğu, kuramsal (teori-uygulama) boşluğu, evren-örneklem boşluğu olarak tanımlanabilir.

Araştırma boşluğu, alanyazında henüz yeterince ele alınmamış veya üzerinde yeterli bilgi bulunmayan bir konu olarak tanımlanabilir ve bilimde ilerlemenin anahtarını temsil eder. Bu tür bir boşluk, bir konunun tam olarak anlaşılmadığını, bazı soruların hâlâ cevapsız kaldığını veya yeni ortaya çıkan bir sorunun alanyazında yeterince incelenmediğini gösterir. Araştırma boşluğunu belirlemek, çalışmanın bilimsel topluluk ve ilgili alan için katkısını ve önemini anlamada önemlidir. Boşluğun belirlenmesi; önceki çalışmalara atıf yapılarak ve bu çalışmaların sınırlılıkları, kapsam dışı bırakılan konular veya ele alınmayan sorunlar vurgulanarak gerçekleştirilmeli, ardından bu boşluğun doldurulmasının sağlayacağı faydalar açıklanarak yazılmalıdır.

Araştırma hedeflerinin özgünlüğü ve ayrıntıları somut ve açık olarak ifade edilmelidir. Araştırmanın alanyazına katkısı ve yenilikleri de burada vurgulanmalıdır. Araştırma amacının yazımında, çalışmanın neyi başaracağı ve araştırmacının ne öğreneceği belirtilmelidir. Araştırma amacı açık, özgül, gerçekçi ve ulaşılabilir yazılmalıdır. Amaç alanyazındaki bilgi boşluklarını dolduracak, konuyla doğrudan ilgili olacak ölçülebilir ve değerlendirilebilir biçimde ifade edilmelidir.

Araştırma sorusu ve hipotezleri araştırmanın temelini oluşturur ve çalışmanın yönünü belirler. Araştırma sorusu, araştırmacının cevaplamayı amaçladığı belirli bir soruyu ifade eder. Bu soru açık, odaklı ve araştırılabilir olmalıdır. Hipotez ise araştırma sorusuna dayalı olarak oluşturulan ve araştırmada test edilecek tahmin veya varsayımdır. Etkili bir hipotez, açık, öz ve test edilebilir olmalıdır ve araştırmanın sonuçlarına rehberlik etmelidir. Araştırma sorusu ve hipotezin belirlenmesi, çalışmanın odak noktasını netleştirmek ve araştırma sürecini yönlendirmek için temel bir adımdır. Bu, aynı zamanda, araştırmanın metodolojisi ve veri toplama yöntemleri üzerinde de etkilidir. Bu nedenle, araştırma sorusu ve hipotez, araştırma raporunun en önemli unsurları arasında yer almaktadır.

Araştırma konusunun önemi tek cümlede belirtilmeli, hedef ve analizler açıklanmalı, özgünlük önceki araştırmalara atıflarla desteklenmelidir. Konunun önemi, neden çalışma yapılması gerektiği belirtilmelidir. Konunun güncelliği vurgulanmalı, alanyazındaki boşluklar belirtilmeli, teorik veya uygulamaya katkıları vurgulanmalı, olası uygulamaları açıklamalı, araştırma soruları ve hipotezleriyle bağlantılı olmalıdır.

Bir araştırma konusu için olası sınırlıklar şunlar olabilir: 

-Örneklem sınırlığı, araştırma, yalnızca belirli bir bölge ya da şehirde gerçekleştirildiyse, elde edilen sonuçlar ülkeye genellenmez. Veri toplama yöntemi sınırlığı, eğer araştırmada yalnızca anket ya da görüşme gibi belirli bir veri toplama yöntemi kullanılmışsa, bu yöntemin getirdiği sınırlılıklar sonuçları etkileyebilir.

-Zaman sınırlılığı, eğer araştırma belirli bir zaman diliminde (örneğin sadece bir akademik yıl boyunca) gerçekleştirilmişse, bu sınırlı zaman dilimi içerisind elde edilen bulgular, farklı zaman dilimlerinde farklılık gösterebilir. Araştırmacı, bu sınırlılıkları “Araştırmanın Sınırlılıkları” başlığında raporda belirtmeli ve sonuçları yorumlarken bu sınırlılıkların olası etkileri değerlendirilmelidir. Burada dikkate alınması gereken önemli bir konu vardır. Bu da nicel araştırmalarda sınırlılıklar genelde araştırmanın başında ve raporun giriş bölümünde yazılır. Nitel araştırmalarda ise raporun en sonunda ve tüm araştırma süreçlerini içerecek biçimde yazılır. 

Ayrıca veri toplama yöntemi sınırlığı ve konu sınırlığı da belirtilmelidir.

Tanımların yazılması sırasında dikkate alınması gereken bazı kilit noktalar vardır. İlk olarak, tanımlar araştırmanın özgül kapsamı ve bağlamıyla uyumlu olmalıdır. Sözlük tanımlarından daha çok araştırma konusuyla doğrudan ilgili olan terimlerin tanımlanması gerekmektedir. İşlevsel tanımlar kullanarak, bir kavramın veya terimin bu araştırmada nasıl kullanıldığını belirtmek önemlidir. Tanımların açık ve özlü olmasına özen gösterilmeli, karmaşık teknik terimler veya gereksiz ayrıntılardan kaçınılmalıdır. Terimleri ilk kez metinde kullanırken parantez içinde kısa bir tanım eklemek veya tüm tanımları ayrı bir “Tanımlar” bölümünde sıralamak da etkili bir yöntem olabilir.

Yöntem başlığında yazılanlar, bir araştırmanın temelini oluşturur ve araştırmanın nasıl gerçekleştirildiği hakkında önemli bilgiler verir. Araştırmanın güvenirliği, geçerliği ve tekrarlanabilirliğini sağlamak amacıyla kullanılan yöntemler ayrıntılı olarak açıklanmalıdır. İyi yazılmış bir yöntem başlığı, çalışmanın bilimsel standartlara uygunluğunun ve kabul edilebilirliğinin temel göstergesidir.

Genel olarak bu başlık altında araştırma modeli / deseni; evren, örneklem, çalışma grubu; materyal, veri toplama aracı; uygulama; geçerlik ve güvenirlik çalışmaları; veri analizleri ana başlıkları bulunur.

Nicel araştırmalarda şu desenler kullanılabilir:

• Deneysel desenler,
• Kesitsel desenler,
• Korelasyonel desenler,
• Nedensel-karşılaştırmalı desenler

Nitel araştırmalarda şu desenler kullanılabilir:

• Etnografik desenler,
• Fenomenoloji,
• Durum çalışması,
• Anlatı çalışması

Araştırmanın evren-örneklem ve çalışma grubu başlığı, çalışmanın hangi evren üzerinde yürütüldüğünü, bu evrenin nasıl bir örneklemle seçildiğini ve çalışma grubunun demografik özelliklerini kapsamlı olarak açıklar. Bu başlık, araştırmanın kapsamını ve genel geçerliğini belirleyen temel unsurlardan biridir. Araştırma örnekleminin seçimi, çalışmanın sonuçlarının ne ölçüde genellenebilirliği hakkında önemli bilgiler sunar.

Bir araştırmada kullanılan araçların güvenirlik ve geçerlik analizleri, bu araçların ne kadar doğru ve tutarlı sonuçlar üretebildiğinin göstergesidir. Güvenirlik, aynı ölçümün tekrarlandığında benzer sonuçlar verme
yeteneğine işaret eder, buna karşın geçerlik, ölçüm aracının gerçekten amaçlanan özelliği doğru bir biçimde ölçüp ölçmediğini ifade eder. Bu nedenle, geçerlik ve güvenirlik analizleri araştırma sonuçlarının kalitesini belirlemede temeldir.

Nicel analiz, ölçekler ve anketler gibi veri toplama araçları aracılığıyla toplanan verilerin istatistiksel analizlerinde kullanılır ve değişkenler arasındaki farklılıklar ile eğilimleri ortaya koyar. Öte yandan, nitel analiz, görüşme, gözlem ve odak grup görüşmeleri gibi yöntemlerden elde edilen verilerin ayrıntılı incelenmesiyle, bireylerin deneyimlerini ve algılarını derinlemesine anlamayı hedefler.

Bu başlık,araştırma sorularını cevaplayarak çalışmanın neden önemli olduğunu ve ne tür sonuçlar doğurduğunu ortaya koyar. Burada sunulan bulguların her biri, kullanılan yöntemin doğruluğunu ve tekrarlanabilirliğini doğrular nitelikte olmalıdır. Bu başlıkta, sadece araştırma sorularını ve hipotezlerinin doğrudan cevapları olmalıdır. Nicel çalışmalarda veriler tablolar, grafikler ve istatistiklerle görselleştirilirken; nitel çalışmalarda derinlemesine alıntılar, betimlemeler ve görseller ön plana çıkar. Bulguların sunumu, analizin sistematikliğini koruyacak ve araştırmanın bütünlüğünü destekleyecek biçimde yapılmalıdır. Yöntem başlığı ile uyum içinde olan bulgular başlığı, araştırma soru ve hipotezlerine dayanmalı ve okuyucunun analiz sonuçlarını kavramasını sağlayacak ayrıntıları içermelidir. Bu, okuyucunun çalışmayı bağlam içinde değerlendirmesini ve bulguların alanyazındaki yerini anlamasını sağlar. Bulgular ve yorum başlığında araştırmacılardan, araştırma soruları ve hipotezlerle uyum içinde ve anlaşılır bir biçimde elde edilen veri ve sonuçların sunulması beklenmektedir.

Bulgularda sunulacak görseller ve sonuçların açık ve etkili olarak yazılması önemlidir. Özellikle tablo ve şekiller, önemli bulguları belirginleştirdiği için sonuçların yazımını kolaylaştırır. Grafik ve tablolar siyah-beyaz baskı süreçlerine uygun olarak üç boyutlu ve aşırı görsel ayrıntılardan kaçınılarak hazırlanmalıdır. Tablolarda sütun ve satırlar arasında belirsizlik olmamalı, gerekirse sınır çizgileri kullanılmalıdır.

Tablolar, grafik ve görseller tutarlı olmalı ve okuyucuların görsel ögeleri kolayca anlamasını sağlayacak biçimde yazılmalıdır. Tüm karşılaştırılabilir görseller kendi grupları açısından benzer bir formatta hazırlanmalıdır. Bu benzerlik tablo numaralarını, başlıkları, notların konumunu ve yazı tipini içerir. Ayrıca, tablo sınırları ve sütun başlıkları da tutarlı olmalıdır. Şekil içindeki önemli ögeler, açık ve anlaşılır etiketlenmelidir. Etiketler veya açıklamalar, okuyucuların şekildeki bilgileri anlamaları için faydalıdır. Şekil içindeki her öge okunabilecek kadar büyük olmalıdır. Harfler açık, keskin ve düzgün olarak koyu renkte olmalı ve boyutları şekil içinde tutarlı olmalıdır.

İç ve dış yorum yazmak, araştırma bulgularının derinlemesine anlaşılması ve bağlam içerisinde değerlendirilmesini içerir. İç yorum, araştırma sonuçlarının analizi ve yorumu sırasında araştırmacının kendi veri seti içindeki ilişkileri, modelleri ve anlamları keşfetmesini ifade eder. Dış yorum ise, bulguların daha geniş bir alanyazın, teori ve diğer çalışmaların sonuçları ile ilişkilendirilmesini, böylece çalışmanın alanındaki mevcut bilgi birikimine katkısının değerlendirilmesini içerir. Bu çift yönlü yorum yaklaşımının önemi, hem araştırmanın kendi içinde sağlam ve geçerli olmasını hem de alanın geneliyle bağlantılı olmasını sağlayarak, çalışmanın akademik ve uygulamalı değerini artırmaktadır.

Tartışma başlığında, araştırma bulgularının anlamı açıklanır ve bu bulgular daha geniş bir problem çerçevesinde diğer çalışmalarla karşılaştırılır. Bu başlıkta, araştırmanın etkisi artırılır ve okuyuculara çalışmanın değerini vurgulama fırsatı sunulur. Tartışma yazılırken temel bulgular, bulguların anlamı ve önemi, bulguların alanyazınla ilişkilendirilmesi, bulguların alternatif açıklamalarının değerlendirilmesi, bulguların öneminin belirtilmesi, çalışmanın sınırlıklarının kabulü, daha fazla araştırma için önerilerin yazılması gereklidir. 

Bir araştırmanın “çıkarımları”, araştırmanın sonuçlarının ve bulgularının geniş anlamda neyi ifade ettiği, bu sonuçların ileride nasıl uygulanabileceği, ne tür etkiler doğurabileceği ve hangi yeni araştırma yollarını açabileceğini ifade eder.

Bilimsel çalışmaların öneri başlığı, araştırmanın sonuçlarından yola çıkarak, gelecekteki çalışmalar ve uygulamalar için önerilerde bulunur.

Bilimsel bir araştırmanın değeri, sadece mevcut bulgularıyla değil, aynı zamanda gelecekteki çalışmalara yön verebilme kapasitesiyle de ölçülür. “İleriye Dönük Araştırma Önerisi” başlığı, araştırmanın mevcut sınırlılıklarına ve bulgularına dayanarak, bilimsel topluluğa, hangi soruların daha derinlemesine incelenmesi gerektiğini ve hangi yeni yolların keşfedilmesinin beklendiğini sunar. Bu öneriler, bilgi boşluklarını kapatma, teoriyi ilerletme ve uygulamaları geliştirme olasılığı taşır.