Akış Kontrol Yapıları

Bir akış kontrol yapısı, uygulamadaki kod yürütme akışını kontrol etmeyi sağlar. Genel olarak, bir program satır satır sırayla yürütülür ve bir akış kontrol yapısı, genellikle belirli koşullara bağlı olarak bu akışı değiştirmeye izin verir. Akış kontrol yapıları, betiğin farklı girdilere veya durumlara farklı şekilde yanıt vermesini sağlayan PHP dilinin temel özellikleridir. Bu, komut dosyanızın kullanıcı girdisine, dosya içeriğine veya diğer bazı verilere göre farklı yanıtlar vermesine izin verebilir.

Genellikle kod yazarken, aynı kod bloğunun belirli sayıda tekrar tekrar çalışması istenir. Bu nedenle, bir komut dosyasına neredeyse eşit birkaç kod satırı eklemek yerine döngüler kullanabilir. Döngüler, belirli bir koşul doğru olduğu sürece aynı kod bloğunu tekrar tekrar çalıştırmak için kullanılır ve belirli bir düzen içinde tekrarlanan kodların sadece bir defa yazılmasını sağlayarak gereksiz kod kalabalığından uzaklaşılmasını sağlar.

Döngüler sayaçlı ve koşullu döngüler olmak üzere iki grupta toplanabilir. Sayaçlı döngüler, döngü tarafından değeri otomatik olarak artırılan bir sayaç değişkeninin bulunması yapısından işlerken; koşullu döngüler ise döngünün sonlanması için belirli bir koşulun sağlanması esasına dayanır ve belirli bir indis değişkenine bağlı olarak işlem yaparlar.

PHP’de dört döngü yapısı vardır. Bunlar, belirli bir kod bloğunu birden çok kez yürütmek için kullanılır. PHP’deki döngüler şunlardır:
• while döngüsü: Belirtilen koşul doğru olduğu sürece bir kod bloğunda döngü yapar.
• do..while döngüsü: Bir kod bloğunda bir kez döngü yapar ve ardından belirtilen koşul doğru olduğu sürece döngüyü tekrarlar.
• for döngüsü: Bir kod bloğunda belirtilen sayıda döngü yapar.
• foreach döngüsü: Bir dizideki her öge için bir kod bloğunda döngü yapar.

Koşullu döngü türü kapsamında yer alan döngü yapıları while ve do..while olarak örneklendirilir. For ve foreach döngü yapısı ise sayaçlı döngü türüne örnektir.

En basit döngü biçimi while ifadesidir. Bu döngü, yalnızca koşulu doğruysa kod bloğundan geçer. Koşul doğru olduğu sürece döngüye devam eder. Bu ifade döngünün içerisindeki kod alanını koşul sağlandığı sürece çalıştırır. Yapı kendi içerisinde otomatik olarak artan bir sayaç değerini barındırmayıp sayacın kullanılması gereken durumlarda kontrolü programcıya bırakmaktadır. 

Continue, döngü koşulunun bir sonraki testine atlamada kullanılan bir while döngüsü ifadesidir. 

do-while döngüsü, kod bloğundan sonraki koşulu kontrol etmesi dışında, while döngüsüyle (bu döngü, yalnızca koşulu doğruysa kod bloğundan geçer. Koşul doğru olduğu sürece döngüye devam eder) aynı şekilde çalışır. Bu nedenle, her zaman kod bloğundan en az bir kez geçer.

do/while ifadesi bazen bir hata durumu oluştuğunda bir kod bloğundan çıkmak için kullanılır. Örneğin,

do {
// bir şeyler yap
if ($hataDurumu) {
break;
}
// başka bir şeyler yap
} while (false);

Döngünün koşulu yanlış olduğundan, döngü içinde ne olduğuna bakılmaksızın döngü yalnızca bir kez
yürütülür. Ancak bir hata oluşursa aradan sonraki kod değerlendirilmez. 

for döngüsü, bir kod bloğundan belirli sayıda geçmek için kullanılır. for deyimi while deyimine benzemekle birlikte while deyiminde farklı olarak sayaç başlatma ve sayaç işleme ifadelerini de eklemektedir. Ayrıca for döngüsü while döngüsünden daha kısa ve okunması daha kolaydır. 

for döngüsünde şu üç parametre kullanır:

• İlk parametre bir sayacı başlatır ve her zaman döngüden önce bir kez yürütülür.
• İkinci parametre, döngünün koşulunu tutar ve her yinelemeden önce kontrol edilir.
• Üçüncü parametre, sayacın artışını içerir ve her yinelemenin sonunda yürütülür.

Bir for ifadesinin yapısı şöyledir:

for (başlangıç; koşul; artış)
{ ifade(ler);
}

Parametrelerden herhangi biri dışarıda bırakılabileceğinden for döngüsünün çeşitli varyasyonları vardır. Örneğin, birinci ve üçüncü parametreler dışarıda bırakılırsa, while döngüsüyle aynı şekilde davranır. Bu davranış aşağıdaki gibidir. 

$i = 0;
for (;$i < 10;) { echo $i++; }

sizeof işlevi, bir dizideki ögelerin sayısını alır ve for döngüsüyle birlikte, sayısal bir diziyi yinelemek için kullanılabilir. sizeof'un yapısı şu şekilde örneklendirilmektedir: 

$a = array(1,2,3);
for($i = 0; $i < sizeof($a); $i++) {
echo $a[$i]; // “123”
}

for ifadesinin alternatif sözdizimi şöyledir:

for (expr1; expr2; expr3):

ifade;

...;

endfor;

for döngüsünde çoklu ifadeler için virgül kullanılır. Diğer bir deyişle ifadeleri virgülle ayırarak bir for ifadesindeki ifadelerden herhangi biri için birden çok ifade belirlenebilir. 

foreach döngüsü, diziler arasında yineleme yapmak için kolay bir yol sağlar. Bu döngü giriş parametresi olarak dizi kullanır ve her bir tekrarda dizinin sıradaki değerini $deger değişkenine aktarır. Bir foreach ifadesinin yapısı şöyledir:

foreach ($dizi as $deger)
{
Döngü tarafından çalıştırılacak kod;
}

Buna göre, her yinelemede, dizideki bir sonraki öge belirtilen değişkene (yineleyici) atanır ve döngü
dizinin tamamından geçene kadar çalışmaya devam eder.

foreach ifadesi, bir dizideki ögeler üzerinde yineleme yapmanızı sağlar. Bir dizi üzerinde döngü yapmak, her anahtardaki değere erişmek için şu ifade kullanılabilir:

foreach ($dizi as $varsayılan) {
// ...
}

Buna alternatif sözdizimi ise şu şekildedir:

foreach ($dizi as $varsayılan):
// ...
endforeach;

foreach ifadesi, bir dizideki ögeler üzerinde yineleme yapmanızı sağlar. Bir dizi üzerinde döngü yapmak, hem anahtara hem de değere erişmek için şu şekilde kullanabilir:

foreach ($dizi as $anahtar => $deger) {
// ...
}

Alternatif sözdizimi ise şu şekildedir:

foreach ($dizi as $anahtar => $deger):
// ...
endforeach;

PHP’de diğer dillerde olduğu gibi koşullu ifadeler kullanılır. Koşulların sağlandığı durumlarda belirli işlemler, sağlamadığında başka işlemler gerçekleştirilir. Kontrol yapılarına bir örnek olarak alışveriş sitelerinin ödeme aşamaları verilebilir. Alışveriş sitesinde eğer ödeme yapılmışsa kargo işlemleri başlar. Bu arada ödeme sırasında karttan ödeme yapılacaksa kartın bakiyesinin yeterli olup olmadığına göre işlemler farklı yönlere gidebilir. PHP’de if ve switch komutları kontrol yapılarıdır.

Bir koşul ifadesinde koşulun doğru ya da yanlış olması gibi iki durum söz konusudur. Bu durumlar için if ifadesi kullanılır. if else ile ifade etmek gerekirse koşul sağlanıyorsa if, sağlanmıyorsa else bloğu içindeki kodlar çalışır.

Kimi zaman hava sıcaklığı kontrolünde olduğu gibi birden fazla koşul kullanılması gerekebilir. Bu durumlarda ise if-elseif-else yapısı kullanılır. 

switch-case komutu önceden belirlenen koşullara göre hareket etmeyi sağlar. break ve default komutlarıyla kullanılır. break komutların yukarıdan aşağıya akışında koşulların sağlanması durumunda diğer koşulları kontrol etmez ve switch komutundan çıkar. default ise if komutundaki else gibi girilen değer önceden belirlenmiş şartların hiçbirine uymuyorsa çalıştırılacak komutları içerir.