Banka İşletmeleri ve Muhasebe Sistemi

Bankalar, tasarruf sahiplerinden topladıkları paraları ihtiyaç sahibi alıcılara ve yatırımcılara kredi vermek suretiyle kullandıran ve bu işten ticari kar amaçlayan kuruluşlardır. Kısaca para ticareti yapan kuruluşlar olarak tanımlanabilir.

Bankacılık Kanununa göre bankalar, mevduat bankası, katılım bankası ve kalkınma ve yatırım bankası olarak sınıflandırılmaktadır.

Kamusal Sermayeli Mevduat Bankaları, Kamu İktisadi Teşebbüsü şeklinde kurulmuş olan bankaları ifade etmektedir. Bu bankalara Ziraat Bankası ve Halk Bankası örnek olarak gösterilebilir.

Türkiye’de bir bankanın kurulmasına veya yurtdışında kurulmuş bir bankanın Türkiye’de ilk şubesinin açılmasına, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu (BDDK) izin verir.

Bankalara mevduat kabulü ve/veya bankacılık işlemleri yapmak üzere BDDK tarafından faaliyet izni verilir. Verilen izinler Resmi Gazete’de yayımlandıkları tarihten itibaren geçerlilik kazanır.

Genel kurulunun yetkileri şunlardır:
• Ortaklık sözleşmesini değiştirmek,
• Sermaye artırımına gitmek,
• Yönetim ve denetim kurulu üyelerini seçmek, görevden almak ve aklamak,
• Bilanço, gelir tablosu ile karın dağıtılması konusundaki önerileri, onaylamak, reddetmek veya değiştirmek,
• Tahvil ihraç etmek,
• Tasfiye halinde aktiflerin toptan satılmasına karar vermek.

Banka yönetim kurulu  en az beş kişiden oluşur. Banka genel müdürü yönetim kurulunun doğal üyesidir. Banka yönetim kurulu üyelerinin yarıdan bir fazlasının hukuk, iktisat, maliye, bankacılık, işletme, kamu yönetimi ve dengi dallarda en az lisans düzeyinde, mühendislik alanında lisans düzeyinde öğrenim görmüş olanların ise belirtilen alanlarda lisansüstü öğrenim görmüş olmaları ve bankacılık veya işletmecilik
alanında en az on yıllık mesleki deneyime sahip olmaları gerekir. Murahhas üyelerin genel müdürde aranan şartları taşımaları zorunludur. 

Banka genel müdürlerinin hukuk, iktisat, maliye, bankacılık, işletme, kamu yönetimi ve dengi dallarda en az lisans düzeyinde eğitim almış olmaları veya mühendislik alanında lisans düzeyinde öğrenim görmüş olanların ise belirtilen alanlarda lisansüstü öğrenim görmüş olmaları ve bankacılık veya işletmecilik alanında en az on yıllık mesleki deneyime sahip olmaları şarttır.
Banka genel müdür yardımcılarının ise, en az yedi yıllık mesleki deneyime sahip olmaları gerekir. Yardımcıların en az üçte ikisinin hukuk, iktisat, işletme, maliye, bankacılık ve kamu yönetimi ve dengi dallarda veya mühendislik alanlarında en az lisans düzeyinde öğrenim görmüş olmaları şarttır. 

Kredi Komitesi, yönetim kurulu tarafından yönetim kurulu üyeleri
arasından seçilen iki üye ile genel müdür veya vekilinden oluşur.

Denetçilerin yüksek öğrenim görmüş, bankacılık, hukuk ve muhasebe
konularında bilgi ve tecrübeye sahip olmaları gereklidir.

Bankalarda dış denetim faaliyetleri, aşağıdaki kişi ve kuruluşlar tarafından yürütülür:
• Bağımsız Denetim Kuruluşları
• Bankalar Yeminli Murakıpları ve Yardımcıları
• BDDK Uzmanları ve Yardımcıları
• Hesap Uzmanları ve Maliye Müfettişleri
• Sermaye Piyasası Kurulu
• Merkez Bankası
• Yüksek Denetleme Kurulu
• Bankalar Birliği
• Ticaret Bakanlığı Müfettişleri

Bağımsız denetim kuruluşlarının ortaklarının taşıması gereken şartlarda aynı yönetmelikte şu şekilde sıralanmıştır: 
• 3568 sayılı kanun hükümleri uyarınca denetim yetkisi almış, ilgili meslek odasına kayıtlı yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir olması,
• Başka bir bağımsız denetim kuruluşunda ortaklığının bulunmaması, yönetici ve denetçi ünvanı altında çalışmaması,
• Bankalarda veya Sermaye Piyasası Kanunu’na tabi şirketlerde bağımsız denetim yapma yetkisi iptal edilmiş olan kuruluşlarda ortak veya yetki iptaline neden olan denetim faaliyetinde sorumlu ortak başdenetçi, denetçi, kıdemli denetçi veya denetçi sıfatıyla yer almamış olması,
• Sorumlu ortak başdenetçi, kıdemli denetçi veya denetçi olarak mesleki faaliyetler dışında çalışmaması, ticari faaliyetlerinin bulunmaması,
• Meslek ve meslek onuruyla bağdaşmayan işlerle uğraşmaması.

Yönetmelikte yer alan ilkeler aşağıda sıralanmıştır:
• Süreklilik,
• Dönemsellik ve Tahakkuk Esası,
• Tutarlılık,
• Sosyal Sorumluluk,
• Kişilik,
• Parayla Ölçme,
• Maliyet Esası,
• Tarafsız ve Güvenilir Belge,
• İhtiyatlılık,
• Özün Önceliği.

Süreklilik, dönemsellik ve tutarlılık ilkeleri, aynı zamanda muhasebenin
temel varsayımları olarak kabul edilmektedir.

Bankalar tarafından düzenlenen temel mali tablolar bilanço ve gelir tablosudur.
Bilanço, bankanın belirli bir tarihteki iktisadi ve mali durumunu yansıtan; bankanın varlıkları ile bu varlıkların sağlandığı kaynakları (borçlarını ve özkaynaklarını) gerçeğe uygun ve doğru bir biçimde gösteren mali tablodur. Bilançoda varlıklar paraya dönüşüm çabukluğu, kaynaklar ise ödeme çabukluğu dikkate alınarak düzenlenir.
Gelir Tablosu ise bankanın belirli bir hesap dönemine ait gelir ve karları ile katlandığı tüm gider ve zararların sınıflandırılmış olarak gösterildiği ve dönem faaliyet sonuçlarını kar veya zarar olarak özetleyen mali tablodur.

Mali tablolara ilişkin temel ilkeler şunlardır:
• Anlaşılabilirlik,
• İhtiyaca Uygunluk ve Önemlilik,
• Güvenilirlik,
• Karşılaştırılabilirlik.

Karşılaştırılabilirlik: Mali durum ve faaliyet değerlendirmesine olanak tanıması bakımından, bir bankanın farklı dönemlere ait mali tabloların birbirleriyle karşılaştırılabilir olmasını ifade eder.

Bankalar Mart, Haziran ve Eylül ayları sonu itibariyle düzenleyecekleri konsolide olmayan ara dönem finansal raporlarını 45 gün içinde, konsolide olanları ise 60 gün içinde BDDK’ya ve Türkiye Bankalar Birliği’ne elektronik ortamda ve matbu olarak tevdi etmek zorundadır.

Bankalarda kullanılan ticari defterler; yasal (esas) defterler ve yardımcı (muavin) defterler olmak üzere iki ana grupta toplanmaktadır.
Yasal Defterler, yevmiye defteri, büyük defter (defter-i kebir), envanter defteri, gider vergisi defteri, damga vergisi defteri, karar defteri ve ortaklık pay defterinden oluşmaktadır.
Yardımcı Defterler ise muhasebede kullanılan alt hesaplar için gerekli olan defterlerdir. Özellikle kredi ve mevduat hesaplarında, bu defterlere bazen binlerce kişinin yaptığı işlemler kaydedilmektedir. Bu nedenle şubelerde yardımcı defter olarak bilgi işlem merkezince günlük olarak gönderilen listeler kullanılmaktadır.

Bankalara ait mali tabloları düzenleme sorumluluğu genel müdürlüğe aittir. Genel müdürlük şubelerden düzenli olarak gelen finansal bilgileri derleyerek, bunları konsolide eder ve bankanın mali tabloları olarak yayımlar.