Proje Tasarımı

Amaç, en basit tanımıyla ileride gerçekleştirilmesi arzu edilen bir durumu ifade etmektedir.
Amaçlar, uzun vadede ulaşılmaya çalışılan genel sonuçlar olarak da ifade edilebilir ve yol gösterici bir özellik taşır.

• Amaç ve hedefler ölçülebilir olmalıdır. Amaç ve hedeflerin ölçülebilir olması, somut ve sayılarla açıklanması demektir.
• Amaç ve hedefler aynı zamanda önemli sonuçlar üzerine odaklanmalıdır. Ne tür sonuçların önemli olduğu bilinmeli ve buna göre amaç ve hedefler de bu sonuçları açıkça tanımlamalıdır.

• Amaç ve hedefler, iddialı ancak aynı zamanda gerçekçi olmalıdır. İddialı amaç ve hedefler proje görevlilerini verimli çalışmaya motive eder. Bunun yanı sıra işgörenler bu amaç hedefleri ulaşılabilir gördükleri zaman aynı oranda motive olurlar. Amaç ve hedeflerin ulaşılmaktan uzak olması, kaynakların boşa gitmesine ve çalışanların hayal kırıklığına uğramasına sebep olabilir.
• Amaç ve hedefler belirli bir zaman boyutunu kapsamalıdır. Örneğin projenin 1 yılda bitirilmesi, 3 ay sonunda projenin gelmesi gereken seviye gibi. Zaman boyutunun olmaması durumunda hedefler muğlâk kalacaktır.
• Amaç ve hedefler ödüllere bağlanmalıdır. Proje çalışanları işin sonucunda ödüllendirileceklerini bildiklerinde amaç ve hedefleri benimsemekte zorlanmayacaklardır. Çalışanların projenin gereklerini yerine getirilip başarılı olunduğunda sahip olacağı ödülleri bilmesi; motivasyon, verimlilik ve etkinlikte olumlu katkılar sunacaktır.

CBS; bir projenin uygulanacağı alana ait çeşitli kaynaklardan sağlanan farklı biçimdeki mekânsal verilerin depolanmasında, yönetilmesinde, analizinde ve sunumlarının yapılmasında ciddi kolaylıklar ortaya koyan bir teknolojik araçtır.

Bir mekânsal veri; dünya üzerinde belirli bir noktaya, gerçek bir coğrafi referansa dayanan yani konumu belirli olan bir veri tipidir.

Herhangi bir CBS projesi için ihtiyaç duyulan verilerin belirlenmesinde aşağıdaki gibi bazı soruların sorulması gerekmektedir (Kazan, 2016);
• İhtiyaç duyduğum veriler nelerdir ve hangi formattadır?
• Mevcut verilerden yararlanarak üretebileceğim yeni veriler olabilir mi?
• Kullanmayı planladığım haritaların ölçeği nasıl olmalı?
• Verileri elde etmek için kullanılacak yöntem ve format nasıl olmalı?
• Verileri dönüştürülecekse hangi formatlara dönüştürülmeli?

Vektör veri tipleri, bir objeyi onun sınır özelliği ile tanımlar ve o objenin şekline bağlı olarak mekânı değişik kısımlara böler.

Bir veri tabanının oluşturulması kolay bir iş değildir. Öncelikle veri tabanının amacının ve kimin
için hazırlanacağının iyi belirlenmesi gerekir. İkinci olarak mevcut veri kaynakları ve veri tabanı içinde olacak verilerin formatlarının belirlenmesi gerekir. Bu format genellikle veri tabanı yapısı olarak isimlendirilir. Son olarak da verinin veri tabanı içine girişi yapılır. Verinin güncel tutulmasına dikkat edilir ve bundan dolayı da birisinin veriyi kolay bir şekilde düzenli olarak güncelleyebilmesi için gerekli olanaklar sağlanır. Bir veri tabanının ömrünün uzun olabilmesi için dizayn ve kurulmasıyla ilgili dokümantasyonun yapılması önemlidir.

CBS’de proje tasarlarken veri tabanının başarılı bir şekilde çalışması için taşıması gereken belli başlı özelliklere sahip olması gerekmektedir. Bu özellikler (ESRI, 2009);
• Tasarlanan projenin amacı ve hedefleri doğrultusunda beklenen faydaları elde etmek için kendisinden beklenen performansı tam
yansıtmalı,
• Proje sadece ihtiyaç duyulan verileri içermeli ve bu veriler kullanım amacına uygun tasarlanmalı,
• Veriler doğru ve etkin bir şekilde birbiri ile ilişkilendirilmeli ve birbirinden farklı formattaki verilerin aynı anda depolanabilmesine olanak vermeli,
• Coğrafi özellikler uygun bir biçimde düzenlenip kodlanarak sunulmalı,
• Veriler, proje ekibindeki her üyenin ulaşabilmesini sağlayacak biçimde düzenlenmeli,
• Verilerin kullanıldığı ve bakımının yapıldığı uygulamalar birbirinden farklı olmalıdır.

Metaveri: Veriyi tanımlayan, anlamlandıran, kalitesini, kaynağını, formatını ve bunun gibi değişkenleri açıklayan bilgiler topluluğudur.

• Sorgulama (Query)
• Çakıştırma (Overlay)
• Yakınlık analizi (Proximity analysis)
• Ağ Analizleri (Network analysis)
• Sayısal arazi analizi (Digital terrain analysis)
• Grid analizi (Grid analysis)
• İstatistiksel analizler (Statistical analysis)

Çakıştırma ya da diğer adıyla overlay yöntemi en sık kullanılan analiz tekniklerindendir. Çakıştırma, aynı sahadaki başka veri katmanlarını kullanarak yeni harita meydana getirmektir ancak bu sanıldığı kadar basit bir birleştirme tekniği değildir. Bu yöntemde çeşitli veri setlerine sahip komposit haritalar ortaya çıkarılır. Örnek vermek gerekirse belli başlı bir alandaki yolları gösteren harita ile yine aynı yerdeki su taşkın riskine sahip alanları gösteren haritalar çakıştırıp taşkın sahalarında kalması muhtemel yolları gösteren yeni bir harita üretmek mümkündür.

Kaynak yönetiminin amacı; projenin kaynaklarını mümkün olduğunca
verimli bir şekilde planlamak, tahsis etmek ve programlamaktır. Bu, her kaynağın kullanımını en üst düzeye çıkarmak için yapılmaktadır. Basitçe söylemek gerekirse proje kaynak yönetimi, projelerinizin tüm bileşenlerinin sorunsuz ve etkin bir şekilde çalışmasını sağlamak için kaynaklardan en iyi şekilde yararlanmakla ilgilidir.

Bir CBS projesinde kullanılacak tüm teknik araç ve gereçlerin tercih edilmesi süresince dikkat edilmesi gereken bazı hususlar bulunmaktadır. Bunlar (ESRI, 2009);
• Proje bütçesini aşmamalıdırlar.
• Belirlenen amaç ve hedeflere uygun olmalıdırlar.
• Çalışma alanına uygun olmalıdırlar.
• Verilerin elde edilmesine, depolanmasına, koordine edilmesine, analiz edilmesine, paylaşımına, eşzamanlı kullanılabilmesine ve sunum yapılabilmesine uygun olmalıdırlar.
• Güvenlik açısından herhangi bir risk taşımamalıdırlar.
• Projede üzerinde uygulanacak yöntemlere imkân sağlamalıdırlar.

• Kullanımı kolay, güncellenebilir, geliştirilebilir ve bakımı yapılabilir olmalıdır.
• Teknik konularla ilgili yeterli destek hizmetleri alınabilmelidir.
• Halihazırdaki teknik altyapıyı destekler nitelikte olmalıdırlar.
• Birbirlerine entegre olduğunda uyumlu bir biçimde yapılandırılmaya imkân vermelidirler.

WAN: Yerel alan ağlarının birbirine bağlanmasını sağlayan geniş alan ağıdır.

Proje ekibinde yer alan personelin bilgisi, becerisi, yetenekleri ve
almış olduğu teknik eğitimin büyük önemi vardır. Proje ekibine eleman seçilirken öncelikle adayların daha önce benzer konularda deneyimi
olup olmadığına bakılmalıdır çünkü CBS projeleri uzmanlık gerektiren bir alandır. Bu bakımdan personel seçiminin titizlikle yapılması tasarlanan
projenin başarısı için önemli bir aşamadır. Ek olarak projeye dahil olan çalışanların ekip çalışmasına uyum sağlayabilecek kişilik özelliklerine de
sahip olması gereklidir. Bu tip projelerde yer alan ekip üyelerinin karmaşık zamanlarda hızlı karar alıp uygulayabilen çalışanlardan oluşması projenin zamanında sonuçlanması açısından önemlidir.

Başarılı bir CBS uygulaması, iyi ve sağlam bir tasarıma, uygun donanım ve yazılım ürünü seçimine, başarılı bir sistem entegrasyonuna ve kurulum aşamasında dikkatli bir değerlendirmeye bağlıdır.

Proje sonuçlarının kontrolü ve değerlendirilmesi, proje başlangıcındaki hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığını görmek açısından önem arz etmektedir.

CBS yazılımlarında sunum yapılabilen formatlar; tematik haritalar, raporlar, grafikler, çizelgeler, üç boyutlu görüntüler, videolar, fotoğraflar ve benzeri biçimlerde olabilmektedir.

CBS ortamlarındaki verilerin esas olarak 4 farklı biçimde sunulabilmesine imkân verilmektedir. Birincisi; nokta, çizgi ve poligon geometrilerden meydana gelen ve CBS’deki özellikleri (yollar, binalar, nehirler, tesviye eğrileri vb.) temsil eden vektör tipi verilerdir. İkincisi; görüntüler, gridli biçimdeki tematik veriler
ve yüzeyleri temsil eden raster tipi verilerdir. Üçüncüsü; yüzey özelliklerinin (yamaçlar, nehirler, tepeler, vadiler vb.) temsil edilmesinde kullanılan TIN’ler (triangulated irregular network) ve son olarak, adres ve konum bilgileri gibi grafik olmayan verilerden meydana gelen sözel verilerdir.

Genel olarak bakıldığında kalite, en basit hâliyle amaçlara uygunluk olarak adlandırılabilir. Farklı bir tanımlamadaysa kalite, müşteri beklentilerinin olumlu anlamda daha ötesine geçmektir.