Harita Türleri

Haritalar genel olarak aşağıdaki şekilde sınıflandırılır: • Ölçeklerine göre haritalar ve • Kullanım amacına göre haritalar.

Ölçeklerine göre haritalar üç grupta toplanır: • Küçük ölçekli haritalar, • Orta ölçekli haritalar, • Büyük ölçekli haritalar.

Küçük Ölçekli Haritalar Ölçekleri 1/1.000.000’dan küçük olan haritalar küçük ölçekli harita olarak adlandırılır. Bu haritalar dünyanın, kıtaların ya da ülkelerin tamamı veya bir bölümünü gösteren haritalardır. Geniş alanların gösteriminde kullanılan bu harita türü daha az ayrıntı içerir. Bu haritalarda seçilen projeksiyon türüne göre bozulma oranı orta ve büyük ölçekli haritalara göre daha fazladır

Orta Ölçekli Haritalar 1/1.000.000’dan küçük, 1/250.000’den büyük ölçeğe sahip olan haritalar orta ölçekli harita türündedir. Türkiye için düşünüldüğünde il haritaları orta ölçekli haritalardır. Bu haritalarda dağlar, ovalar, akarsular, göller ile yerleşim yerleri gösterilebilir.

Büyük Ölçekli Haritalar Ölçekleri 1/1.000 ile 1/25.000 arasında değişen haritalardır. Büyük ölçekli haritaların paydalarındaki ölçek değeri, diğer bir anlatımla küçültme oranı azdır. Bu nedenle ölçeğin paydasındaki sayı küçük ölçekli haritalara göre daha küçüktür ve daha dar bir alanı gösterir. Büyük ölçekli haritalar daha fazla ayrıntı gösterirken bozulma oranları azdır

Genel Haritalar Referans haritalar olarak da adlandırılan genel haritalar, geleneksel olarak, coğrafi varlıkları (hem doğal hem de insan yapımı) görüntülemektedir. Bu tip haritalarda vurgu, konum üzerindedir ve amaç dünyanın çeşitli özelliklerini veya bir kısmını göstermektir (Robinson ve Petchenik, 1976). Genel haritalarda kıyı şeritleri, su özellikleri, siyasi sınırlar, yollar, şehirler ve harita ölçeğine uygun diğer coğrafi varlıklar bulunur. Genel haritalar, diğer harita türlerinin hazırlanmasında altlık harita olarak da kullanılır. Tarihsel olarak, genel amaç veya referans haritası, on sekizinci yüzyılın ortalarına kadar yaygın olan biçimdir. Bu zamanda coğrafyacılar, kâşifler ve haritacılar dünya haritasını “doldurmakla” meşguldür.

Fiziki Haritalar Fiziki haritalar yeryüzü şekillerinin (dağ, tepe, göl, ova, akarsu vb.) fiziki özelliklerini belli bir ölçekte ve bir düzlem üzerinde yükseltilerine göre belirlenen renkler ile gösterilmesidir. Bu tip haritalarda yeryüzü şekilleri yükselti ve derinliğe bağlı olarak belirlenen renk geçişleri ile gösterilir.

Siyasi Haritalar Kıtaların ve ülkelerin sınırlarını gösteren haritalar siyasi haritalar olarak adlandırılmaktadır. Siyasi haritalar yer şekilleri hakkında herhangi bir bilgi içermemektedir. Bu tip haritalarda uzunluk ya da alan hesaplamaları yapılabilir. Dünya atlaslarında yer alan ülke haritaları siyasi haritalara örnek olarak verilebilir.

Topoğrafya Haritaları Topoğrafya haritaları, yeryüzünün veya bir parçasının deniz seviyesine göre aynı yükseltide olan noktaları birleştiren eşyükselti eğrileri yardımıyla yatay düzlem üzerinde gösterilmesiyle elde edilen bir harita türüdür. Topoğrafya, bir bölgenin fiziksel özelliklerini tanımlar. Bu haritalar yükseltinin yanında dağlar, akarsular, göller gibi yer şekillerini ve bazı beşerî özellikleri gösterirler (Şekil 4.4). Söz konusu haritalar yerbilimleri, mimarlık ve mühendislik gibi birçok bilim dalında kullanılır.

İdari Haritalar İdari haritalar siyasi haritalara benzemekle birlikte ülke içindeki il, ilçe, kasaba ve köy gibi idari birimler arasındaki sınırları gösteren haritalardır. Söz konusu haritalar sadece tek bir idari bölümü (örneğin sadece iller) gösterebileceği gibi, birden çok idari birimi (örneğin ilçeler ve mahalleler) birlikte gösterebilir. Şekil 4.5’te Türkiye’nin illerini gösterir bir harita verilmiştir.

Kadastral Haritalar Herhangi bir yerdeki arsa ve binaların kayıt edildiği kadastro bilgilerinin haritalandırılması ile oluışturulan haritalara kadastral haritalar adı verilir. Bu tip haritalarda arsa sınırları, kayıt numaraları, bina numaraları ve arazinin kullanım amacı gibi yer almaktadır.

Özel harita, adından da anlaşılacağı gibi, bir konu hakkında grafik bir tema sunar. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) terminolojisinde, nüfus yoğunluğu, ortalama gelir veya günlük sıcaklık aralığı gibi nitelik verilerinin grafiksel gösterimidir. Bu niteliklere değişkenler de denir. Böyle bir harita için tek bir temanın seçildiği unutulmamalıdır. Özel haritaları genel haritalardan ayıran özellik budur.

Her özel harita üç önemli bileşenden oluşur. Bunlar şu şekildedir: • Temel veya altlık harita, • Bir özel tematik bindirme, • Başlık, lejant, ölçek gibi ve diğer bir dizi yardımcı harita öğesi.

Jeoloji Haritaları Jeoloji haritaları yeryüzünün jeolojik özelliklerini göstermek amacıyla yapılmış haritalardır. Bu haritalarda kaya birimleri veya jeolojik katmanlar ile çeşitli yapılar gösterilir. Bunların gösteriminde farklı kartografik teknikler kullanılır. Litolojiler, dayklar, damarlar gibi düzlemsel karakterli nitelikler taramalar şeklinde gösterilir. Faylar, kıvrım eksenleri, tabaka doğrultular ve eğimleri gibi özellikler ise çizgisel simgeler olarak ifade edilir. Jeoloji haritalarında renkler 4. boyut olan zamanı tanımlamak için kullanılır. Böylece litolojilerin yaşlarına göre renklendirerek kronostratigrafik tanımlamalar gerçekleştirilir.

Jeomorfoloji Haritaları Jeomorfoloji haritaları, belirli bir alanda yer alan yer şekillerinin tanımı, morfometrik özellikleri, dağılışı, oluşumunu denetleyen süreçler, nedenler ve o şeklin oluşum evrelerini içeren haritalardır (Erol, 1993). Bu haritalarda faylar, yamaçlar, vadiler, birikinti konileri, sekiler, ovalar gibi yer şekilleri taranarak gösterilir. Yer şekillerinin kolay ayırt edilmesi amacıyla bu haritalar genellikle renklendirilir.

Hidrografya Haritaları Bir bölgenin su potansiyeli (akarsular, göller, yeraltı suları, kaynaklar) hakkında bilgi veren haritalardır. Bu haritalar yardımıyla akarsuların drenaj tipi, akım miktarı, kanallar, göl sularının özellikleri, yeraltı sularının türü, kaynakların türü sayısı ve verimlilik derecesi hakkında bilgi edinilir

İklim Haritaları Belirli bir yerde uzun bir süre boyunca gözlemlenen sıcaklık, nem, hava basıncı, rüzgâr, yağış, yağış şekli gibi meteorolojik olayların ortalamasına iklim adı verilir. İklim haritaları da yeryüzünün belirli bölgelerinde gözlenen iklim tiplerinin gösteriminde kullanılır.

Meteoroloji Haritaları Meteoroloji, atmosferde meydana gelen hava olaylarının oluşumunu, gelişimini ve değişimini nedenleri ile inceleyen bilim dalıdır. Meteoroloji bilimi haritalardan büyük oranda yararlanır. Meteoroloji haritalarında sıcaklık, yağış, nem, basınç gibi iklim elemanları haritalanır

Bitki Örtüsü Haritaları Bir bölgede bitki türlerinin bir araya gelerek oluşturduğu örtünün dağılımını gösteren bitki örtüsü haritaları, biyologlar, ormancılar ve coğrafyacılar tarafından sıklıkla kullanılır. Bu haritalarda orman, maki, çayır, çalı ve otsu formasyonlar gibi doğal bitki örtüsü ifade edilir

Ulaşım Haritaları
Bir bölgedeki hava, deniz, kara ve demiryollarının bir ya da birkaçını ve bunlarla ilişkili olan liman,
istasyon gibi bilgilerin gösterildiği haritalardır.