Web CBS Yazılım Uygulamaları

Coğrafi verilerin web üzerinden yapılan istekler sonucu istemcilere ulaştırma görevini üstlenen yazılımdır.

Java Runtime Environment-Java programlama dili kullanılarak geliştirilmiş yazılımların çalışabilmek için gereksinim duyduğu kaynakları sağlayan bir yazılımdır. Yazılımların sağlıklı bir şekilde çalışmasını sağlar.

JRE yazılımının kurulu olup olmadığını kontrol etmek için windows işletim sistemi üzerinde aşağıdaki işlemlerin sırasıyla gerçekleştirilmesi gerekmektedir:

• Başlat düğmesine tıklanır ve arama kutusuna ‘cmd’ yazılır.
• Arama öğesinde yer alan “Komut Satırı” uygulamasına sağ tıklanır ve “Yönetici Olarak Çalıştır” öğesi seçilerek komut satırı uygulaması çalıştırılır.
• Açılan pencereye ‘java -version’ yazılır ve enter tuşuna basılarak komut çalıştırılır.
• Eğer JRE kurulu ise versiyon bilgisi gösteren mesaj gözükür. • Eğer JRE kurulu değilse “‘java’ is not recognized as an internal or external command, operable program or batch file.” (‘java’ dahili veya harici bir komut, çalıştırılabilir program veya toplu iş dosyası olarak tanınmıyor.) mesajı gözükür. Güncel JRE sürümü indirilerek kurulması gerekir. Kurulum yapıldıktan sonra java etkinleştirilmesi için ortam değişkenlerine eklenilmesi unutulmamalıdır.

GeoServer kurulumunun yapılabilmesi için aşağıdaki adımlar izlenmelidir:

• GeoServer sitesi üzerinden (https://geoserver.org/) sabit (stable) olan sürüm indirilir. Örneklerimizde sabit olan 2.18.0 sürümü kullanılacaktır.
• İndirilen zip uzantılı dosya önceden belirlenmiş klasör içerisine çıkartılır. Burada zip uzantılı dosyanın içerisinde yer alan dosyaların çıkarılacağı klasör GeoServer yazılımının kurulduğu klasör olarak kabul edilecek. Standart .exe veya .msi uzantılı dosya kurulumlarından farklı olarak sadece dosyaların kopyalanması yazılımı kullanmamız için yeterlidir.
• Varsayılan kurulumda GeoServer yazılımının çalışacağı port “8080” olarak belirtilmiştir. Eğer yazılımın çalıştığı port değiştirilmek isteniyorsa kurulum yapılan klasörde bulunan “start.ini” dosyasında değişiklik yapılması gerekmektedir. Dosya içerisinde yer alan “jetty.port=8080” ifadesinde “8080” olarak verilen değer istenilen port numarası ile değiştirilmelidir.

Batch Dosyası (.bat uzantılı dosyalar): Oluşturulan bir dizi komutun sırayla ve topluca çalışması için oluşturulmuş komutlar bütünüdür. Batch dosyaları sayesinde, bilgisayarda bir işi yapmak için kullanacağımız birden çok komutu her seferinde komut satırına yazmak yerine tek bir dosya çalıştırarak işlemin yapılması sağlanabilir.

GeoServer yazılımının kapatılması için aşağıdaki adımlar izlenmelidir:

• Komut satırı çalıştırılır.
• Açılan komut satırında “cd” komutu kullanılarak GeoServer yazılımının kurulduğu klasörün içerisinde yer alan “bin” klasörüne gidilir.
• GeoServer yazılımının kapatılmasını sağlayan batch (shutdown.bat) dosyasını çalıştırmak için komut satırına “shutdown” yazılıp enter’a basılması gerekir. Sonrasında komut satırında GeoServer yazılımının kapatılması sırasında oluşan mesajlar gözükecektir.

Veritabanları verileri depoladığımız yazılımlardır. Jeo-uzamsal özellikli bir veritabanı olan PostgreSQL veritabanı tamamen açık kaynak olarak sunulmaktadır ve herhangi bir lisanslama ücreti talep edilmemektedir.

PostgreSQL kurulumunun yapılabilmesi için aşağıdaki adımlar izlenmelidir:

• PostgreSQL sitesi üzerinden (https://www.postgresql.org/download/) kullanılacak işletim sistemine uygun kurulum dosyası indirilmelidir.
• İndirilen “.exe” dosyasına çift tıklanarak kurulumun başlaması sağlanır.
• Kurulum aşamasında “Kurulum Dizin” seçilmesi gerekecektir.
• Bir sonraki adımda kurulumunun yapılması istenilen bileşenler seçilmelidir. PostgreSQL Server, pgAdmin 4, Stack Builder ve Command Line Tools seçenekleri işaretlenir. Versiyona göre bu adım farklılık gösterebilir. Gerekli seçenekler işaretlenerek bir sonraki adıma geçilir.
• Veritabanında tutulacak veri dosyalarının hangi dizinde olacağı seçilerek kuruluma devam edilir.
• Veritabanında her işlemi yapmaya yetkisi olan “superuser (postgres)” kullanıcısı için şifre belirlendikten sonra kuruluma devam edilir. Bu bölümde seçtiğimiz şifreyi unutmamız gerekir, her veritabanı yazılımı başlatıldığında bu şifre sorulacaktır.
• Sonraki adımda veritabanı yazılımının kullanacağı port bilgisi girilerek kuruluma devam edilir.
• PostgreSQL ayarlarının yapılandırılacağı “yerel ayar” seçilerek kuruluma devam edilir.
• Sonraki adımları da ilerleterek kurulum başlatılır.

Veritabanı objelerine ait veri dosyalarının disk üzerinde depolanacağı dizini belirler. Mantıksal isimlendirme ile fiziksel disk lokasyonu arasında bağlantı kurar. Varsayılan olarak iki adet tablespaces bulunur. Bunlar pg_default (kullanıcı verisi) ve pg_global (global veri) olarak adlandırılır.

Açık kaynak kodlu coğrafi bilgileri çözümleme, görüntüleme ve düzenleme olanakları sunan yazılımdır. CBS kullanıcıları için çok katmanlı haritalar oluşturma fonksiyonları sağlar.

QGIS kurulumunun yapılabilmesi için aşağıdaki adımlar izlenmelidir:

QGIS sitesi üzerinden (https://www.qgis.org/tr/site/) kullanılacak işletim sistemine uygun kurulum dosyası indirilir.

• İndirilen “.msi” uzantılı dosyaya sağ tıklıyoruz ve kur (install) seçeneğine tıklanarak kurulum başlatılır. • Lisans anlaşması (licence agreement) kabul edildikten sonra “Next” butonuna tıklanır.
• Yazılımın kurulacağı dosya konumu seçildikten sonra “Next” butonuna tıklanır.
• Sonrasında gelen pencereden kuruluma onay verilir ve kurulum başlatılır.
• Kurulumun tamamlandığına dair bilgiler içeren pencereden “Finish” butonuna tıklayarak kurulum tamamlanır.

1990 yılında geliştirilmeye başlanmış modüler, yorumlamalı, nesne yönelimli programlama dilidir. YouTube, BitTorrent, Google, NASA, CERN gibi birçok büyük kurumlar Python dilini kullanmaktadır.

.msi uzantılı dosyalar: Windows tabanlı sistemler için güncelleştirmelerin yapılması, program ve uygulama yüklenmesi işlerini yapan dosyalardır.

PostgreSQL veritabanına shapefile yüklemek için PostGIS eklentilerinin yükleme yapılacak veritabanına eklenmesi gerekir. Bu işlem için SQL cümlecikleri yazılır ve veritabanı üzerinde çalıştırılır. Shapefile dosyalarının yüklenmesi için “PostGIS Shapefile Import/Export Manager” programı kullanılır. Program üzerinden veritabanı bağlantısı yapılır ve yüklenecek shapefile dosyaları seçilerek yükleme işlemi tamamlanır.

SQL sorgularında bir veri setini seçmek ve listelemek için kullanılan anahtar kelimedir.

• QGIS programı çalıştırılır.
• Program arayüzünde bulunan “Browser” paneli aracılığı ile altlık harita seçilir.
• “XYZ Tiles” menüsü altında daha önce QGIS programına eklediğimiz “Google Maps” seçeneğine çift tıklanarak harita görüntüleme ekranına eklenir. Eklenen harita “Layers” paneli içerisinde görülebilir.
• Daha önce https://mapcruzin.com/free-turkey-arcgis-maps-shapefiles.htm adresinden indirdiğimiz shapefile dosyası “Browser” paneli aracılığı ile bulunur. Örneğimizde indirdiğimiz shapefile dosyalarını “C:\OrnekShapefile” konumuna kaydettik, dolayısıyla bu dosya konumuna gelinir ve “points.shp” dosyasına çift tıklayarak shapefile verisi yüklenir. Yüklediğimiz shapefile dosyası “Layers” paneli içerisinde görülebilir.
• Shapefile dosyasında yer alan veriler harita üzerinde görüntülenebilir.
• Eklediğimiz “point” katmanına sağ tıklayıp çıkan menüden “Show Labels” seçeneğine tıklayarak veriye ait etiketler harita üzerinde gösterilebilir.
• Eklediğimiz “point” katmanına sağ tıklayıp çıkan menüden “Open Attribute Table” seçeneğine tıklayarak veriye ait tablo görüntülenebilir. Harita üzerinde gösterilen etiket bilgileri tablo üzerinden düzenlenebilir. Diğer bilgiler de açılan tablo aracılığı ile düzenlenebilir.

Veritabanında yer alan verileri GeoServer sunucusu aracılığı ile web üzerinden ulaşılabilir hale getirmek için GeoServer sunucu arayüzüne (http://localhost:8090/geoserver/web/) tarayıcı ile bağlanılır. Arayüzde yer alan “Veri – Çalışma Alanı” sayfasından yeni bir çalışma alanı oluşturulur. “Veri - Depolar” sayfasından veritabanına bağlantı sağlanır. Sayfada yer alana “Yeni Depo ekle” alanına tıklanır ve PostGIS seçeneğini seçilir. Veritabanı ile ilgili bilgiler girildikten sonra “Sakla” butonuna tıklanarak tablolar sunucuya katman olarak eklenir. Sınır koordinatlarını sunucu yardımıyla hesapladıktan sonra yayınlama işlemini tamamlanır. Görüntülenmek istenen katman satırında yer alan “OpenLayers” alanına tıklanarak oluşturulan katmanı görüntülenebilir. Oluşturulan katmanları istemci tarafında görüntülemek için bir html dosyası oluşturulur. Bu dosyaya OpenStreetMap kullanabilmek için gerekli referanslar eklenir. Haritayı taşıyacak element ve OpenStreetMap objesi bağlantı kurulacak sunucuya göre yapılandırılır. Oluşturulan html dosyasını tarayıcı ile açarak katmanı altlık harita üzerinde görüntüleyebilirsiniz.

URL (Uniform Resource Loader)-Tarayıcıların adres kutusunda gösterilen, web sitelerine ulaşmamızı sağlayan standart bir formata uygun karakter topluluğudur.

Google Maps API lokasyon bilgileri alabilme, bu lokasyonlar üzerinden rota hesaplayabilme, lokasyonlar arası uzaklık hesaplayabilme gibi birçok fonksiyon sunmaktadır.

En çok kullanılan ve gelişmiş fonksiyonlara sahip Google Maps API servislerini kullanabilmek için öncelikle API anahtarı oluşturmak gerekmektedir. Bu işlem için Google arayüzüne (https://console.cloud.google.com/) girerek Google Cloud projesi oluşturulur. Sonrasında “API’ler ve Hizmetler - Kimlik bilgileri” kısmına tıklayarak kimlik bilgilerinin düzenlendiği ekrana gelinir. Bu ekranın üst kısmında yer alan “+ KİMLİK BİLGİSİ OLUŞTUR - API anahtarı” seçeneğine tıklanarak API anahtarı oluşturma işlemi tamamlanır.