Sosyal Güvenliğin Konusu Olan Tehlikeler (Sosyal Güvenlik Riskleri)

Sosyal güvenlik, insanların karşılaşması mutlak ya da muhtemel birtakım tehlikelerin sonuçlarına karşı tedbir almayı konu alır. Alınan tedbir risklerin ortaya çıkaracağı; gelir azalması ya da gider artışı veya gelir kesilmesine karşı gelir güvenliğinin sağlanmasıdır.

Alınan tedbir risklerin ortaya çıkaracağı; gelir azalması ya da gider artışı veya gelir kesilmesine karşı gelir güvenliğinin sağlanmasıdır. Bu suretle insanlar muhtaçlık riskine karşı korkudan kurtulmuş olurlar. Sosyal güvenlik sistemi bu gelir güvenliğini sağlamak amacıyla kurulmuş bir sistemdir.

Çok doğrudan bir tarifini yapmak gerekirse sosyal güvenliğin konusu olan riskler; sosyal bir varlık olan insanın toplum içinde yaşamaktan ve yaratılışından kaynaklanan tehlikelerdir.

Çünkü tehlikenin doğrudan hedefi insan değil ise bu tehlike sosyal güvenliğin konusu olan tehlike olarak nitelendirilemez.

Hastalık, yaşlılık, sakatlık çalışma gücünde azalma yahut da kişiyi çalışamaz
hâle getiren tehlikelerdir.

Çağdaş anlamda sosyal güvenlik bir gelir garantisi sistemidir. Tehlikenin önlenmesini değil tehlikenin sonuçlarına karşı tedbir alınmasını öngörür.

 Kişide gelir azalması, gider artışı ya da gelir kesilmesi gibi bir ekonomik sonuç doğurduğu için çok tipik bir sosyal güvenlik tehlikesidir.

Tehlikelerin hedefi insan olmalıdır.  Tehlikelerle karşılaşıldığında ekonomik bakımdan gelir azalması, gider artışı, gelir kesilmesi gibi anlamlı bir ya da birçok sonuç (zarar) ortaya çıkmalıdır.  Tehlikeler mutlak ve/veya muhtemel nitelikte olmalıdır. Tehlikenin ortaya çıkma zamanı belirsiz olmalıdır.

 Sosyal güvenliğin konusu olan mutlak tehlikeler her kişinin  mutlaka karşı karşıya gelebileceği tehlikelerdir. Mesela ölüm bu şekilde bir tehlikedir. İnsan ölümlü bir varlıktır. Her insan doğar, yaşar ve ölür. Dolayısı ile ölüm kişiler için mutlak bir tehlikedir. Ancak, ne zaman olacağı kişiden kişiye farklıdır ve önceden bilinemez.

Hastalık, sakatlık, yaşlılık tehlikeleri muhtemel tehlikelerdir.

Sosyal güvenliğin konusu olan tehlike kavramı; gerçekleşmesi muhtemel ve/veya mutlak olan ancak ne zaman gerçekleşeceği belirli olmayan; gerçekleştiğinde kişide gelir kesilmesi, gelir azalması ya da gider artışı veya bunların bir ya da birkaçına yol açan ekonomik sonuçları olan tehlikeleri ifade eder.

• Niteliklerine göre tehlikeler
(i) Fizyolojik tehlikeler,
(ii) Sosyo-ekonomik tehlikeler
• Sonuçlarına göre tehlikeler
(i) Gelir azalmasına yol açan tehlikeler,
(ii) Gelir kesilmesine yol açan tehlikele
(iii) Gider artışına yol açan tehlikeler

• Niteliklerine göre tehlikeler
(i) Fizyolojik tehlikeler
(ii) Sosyo-ekonomik tehlikeler
• Sonuçlarına göre tehlikeler
(i) Gelir azalmasına yol açan tehlikeler
(ii) Gelir kesilmesine yol açan tehlikeler
(iii) Gider artışına yol açan tehlikeler

Tabiat olaylarının sosyal güvenlik bakımından bir risk olup olmadığı tartışılabilir. Yangın, deprem, sel baskını, heyelan gibi olaylar eğer insana yönelik olarak gerçekleşir ise elbette bir sosyal güvenlik riski olarak kabul edilebilir. Tabiat olayları sosyal güvenliğin konusu olan tehlikelerin ortaya çıkmasına yol açan olaylar olarak ortaya da çıkabilirler. Kişilerin
ölümü, yaralanması, sakatlanması gibi. Doğal tehlikeler
olarak adlandırılan tabiat olayları kişilerde özellikle mala yönelik zararları ile de gider artışlarına ya da gelir kesilmesine yol açabilirler.

Kişiler tabiat olaylarına karşı hem sosyal güvenlik sistemi içinde hem de özellikle özel sigorta yolu ile sosyal güvenlik sağlamaya çalışmaktadırlar. 

Fizyolojik tehlikeler insan bünyesinden ve canlı bir organizma olarak yaratılmış olmasından kaynaklanan tehlikelerdir. İnsan doğası birtakım tehlikelerin hem nedeni hem de kaynağıdır

Hastalık riski ile her an karşılaşılması muhtemeldir. Bu riskin yarattığı zararlar geçici olarak kabul edilir. Bu nedenle hastalık tehlikesi sosyal güvenlikte kısa vadeli riskler olarak sınıflandırılan bir risktir. Hastalığın tedavi edilememesi ve zararın sürekli hale gelmesi durumunda onu sakatlık (malullük) riskine dönüştürür.

Fizyolojik tehlikelerden bir başkası ise sakatlıktır. Kazalar ya da hastalıklar sebebiyle bireyler sonradan bedenî ve ruhi bakımlardan süreklilik gösteren bazı kayıplara uğrarlar. Kişide ortaya çıkan ve süreklilik arz eden bedenî ve ruhi kayıplar, sakatlık olarak ifade edilir.

Sosyo-ekonomik risklerin başında işsizlik riski gelir. En yalın anlamı ile işsizlik; çalışma güç, yetenek ve isteği var iken ve cari şartlarda işi kabule hazır iken iş bulamayan kişinin durumunu ifade eden bir kavramdır. İşsizliğin birçok çeşidi vardır. Teknolojik işsizlik, mevsimlik işsizlik vs. gibi.

Tehlikelerle mücadele çeşitli şekillerde yapılabilmektedir.
Bu mücadele;
i. Amacına göre; tehlikenin kendisine ve sonuçlarına
karşı
ii. Yapılış biçimine göre de; bireysel ve toplu
mücadele
olarak sınıflandırılabilir.