Objektifler, Filtreler ve Yardımcı Araçlar

Fotoğraf makinesi iki temel parçadan oluşmaktadır. Body (gövde) ve objektif. Objektif film üzerine kaydedilen görüntünün kaydedilmesini ve
net olmasını sağlayan mercekler topluluğudur. Bu mercek ya da mercekler topluluğu fotoğrafını çektiğimiz konunun ışığa duyarlı yüzey üzerine (film ya da sensör) düşmesini sağlar.

Odak uzunluğu objektifin optik merkezi ile film yüzeyi arasındaki uzaklığın milimetre cinsinden ifadesidir. Objektifin film ya da sensör üzerine kaydettiği görüntünün büyüklüğü odak uzaklığı ile ilişkilidir. Odak uzaklığı arttıkça görüntü yakınlaşırken, odak uzaklığı azaldıkça bakış açısı genişleyerek fotoğraflayacağımız konu küçülür.

Objektifler öncelikle yapısal özelliklerine göre sabit odaklı objektifler, değişken (zoom) odaklı objektifler olmak üzere ikiye ayrılır. Sabit odaklı objektifler odak uzaklıkları değiştirilemeyen objektiflerdir. Zoom objektifler odak uzaklıkları değiştirilebilen geniş bir aralıkta hareket ederek farklı açıları görüntülemeyi kolaylaştıran lenslerdir.

Sabit odaklı objektifler odak uzaklıkları değiştirilemeyen objektiflerdir. 24mm, 35 mm, 50mm, 85mm, 105mm objektifler sabit odaklı objektiflere örnektir. Bu objektiflerin en önemli özelliği keskin ve doygun görüntüler elde etmemizi daha mümkün kılmasıdır. İç yapılarındaki mercek sayısı az olduğu için objektiften giren ışık daha az kırılmaya uğrar böylelikle detaylı ve kaliteli görüntüler elde edilebilir.

Zoom objektifler odak uzaklıkları değiştirilebilen geniş bir aralıkta hareket ederek farklı açıları görüntülemeyi kolaylaştıran lenslerdir. Çektiğimiz görüntüye yaklaşmadan veya uzaklaşmadan fotoğraf çekmemize olanak tanır. 8-16mm, 12-24mm, 18-55mm, 35-70mm, 18-200mm objektifler odak uzaklığı aralıkları değiştirilebilen lenslerdir. Fotoğrafçıya rahatlık ve kullanım kolaylığı sağlarken içindeki merceklerin çoklu yapısından dolayı görüntü kalitesinde kayıplara sebep olabilir görüntü keskinliği ve doygunluğu sabit odaklı objektiflerdeki gibi çok kaliteli sonuç vermeyebilir.

Objektifler genel olarak odak uzaklıklarına göre balık gözü, geniş açı, normal (standart odaklı), dar açılı (tele) ve süper tele objektifler olarak sınıflandırılır. Balık gözü objektifler tüm objektif türleri içerisinde görüş açısı en geniş olan objektif çeşididir.  Geniş açılı objektifer 9-35 mm aralığındaki odak uzaklığına sahip bu objektifler insan gözünün gördüğünden çok daha geniş bir açıyı görebilirler. Normal açılı objektifler 45-46 derecelik bakış açısıyla gören insan gözüne en yakın görüşü veren objektiflerdir. Dar açılı objektifler nesneleri olduğundan daha yakına getirerek büyük gösterir ve alanları birbirine yaklaştırırlar.  Süper tele objektifler dar açılı tele objektifler gibi çekim esnasında bize uzak olan konu ve nesneleri yakınlaştırmak için kullanılırlar. 

Balık gözü objektifler: Tüm objektif türleri içerisinde görüş açısı en geniş olan objektif çeşididir. Genellikle 6-16 mm odak uzaklığına ve 180
görüş açısına sahiptir. Özellikle kreatif görüntüler elde etmek için tercih edilir fakat kullanım alanları oldukça sınırlıdır. Görüntü çıktısında kaymalar ve dairesel görüntüye yakın yarım küre şeklinde efektler verir.

Geniş açılı objektifer: 9-35 mm aralığındaki odak uzaklığına sahip bu objektifler insan gözünün gördüğünden çok daha geniş bir açıyı görebilirler. 40 mm den daha kısa odak uzaklığına sahiptirler. 15mm, 23mm, 28mm, 35mm odak uzaklığına sahip objektifler geniş açılı objektif örnekleridir. Görüntü üzerinde alan derinliğini arttıran bir etki bırakır. Çok dar alanlarda daha geniş bir görüntü elde edebilmek amacıyla kullanılır. Özellikle manzara ve mimari fotoğraf çekimlerinde tercih sebebidir.

Normal açılı objektifler 45-46 derecelik bakış açısıyla gören insan gözüne en yakın görüşü veren objektiflerdir. Bu nedenle normal, standart
olarak adlandırılmışlardır. 40-50 mm odak aralığında uzaklığa sahiptirler. Portre, manzara, doğa, sokak fotoğrafçılığı gibi çok geniş bir yelpazede kullanılabilirler.

Dar açılı objektifler tele objektif olarak da adlandırılırlar. Çekim yaptığımız konunun yanına yaklaşamayacak kadar uzak olduğumuzda ya da yaklaşmamızın sakıncalı olduğu durumlarda konuyu yakınlaştırmak için kullanılırlar. Nesneleri olduğundan daha yakına getirerek büyük gösterir ve alanları birbirine yaklaştırırlar. Net alan derinlikleri kısa olan bu objektifler genel amaçlı çekimler için kullanılabildiği gibi özellikle portre çekimlerinde başarılı sonuçlar elde etmemizi sağlar. Odak uzunlukları 70mm ile 135mm arasındadır.

Süper tele objektifler dar açılı tele objektifler gibi çekim esnasında bize uzak olan konu ve nesneleri yakınlaştırmak için kullanılırlar. Özellikle vahşi doğa, haber ve spor karşılaşmalarını fotoğraflamak için kullanılır. Sınırlı bir alan derinliğine sahiptir ve konuyu içinde bulunduğu ortamdan büyüterek ayırır. 200mm ve üstü odak uzaklığına sahip objektifler süper tele objektif grubuna giren objektiflerdir. Bu tür objektiflerin netlik sistemleri çok hassas olduğu ve titremeyi engellemek için tripod ile kullanmakta fayda vardır. 

Özel amaçlı kullanılan objektifler makro objektifler ve perspektif kontrollü shift objektiflerdir. Makro objektifler çekilecek nesne veya konuya 1-2 cm mesafeden netlik yapabilen objektifler makro olarak adlandırılır. Makro objektifler genellikle 1:1 oranında ya da 1:5 gibi geniş bir aralıkta büyük ve net görüntülemeyi sağlayan objektiflerdir. Fotoğraflayacağımız konunun aynı büyüklükte film ya da sensör üzerine düşmesini sağlar. Perspektif Kontrolllü shift obkektifler özellikle mimari fotoğraf çekimlerinde uzun binalarda meydana gelen perspektif hatalarını düzeltebilmek ve alan derinliği kontrolünü sağlayabilmek için kullanılan objektiflerdir. Çekilen konu veya nesnelerin oran ve perspektiflerinin deformasyona uğramadan çekilmesini sağlar genellikle profesyonel fotoğrafçılar tarafından özel çekimler için kullanılmaktadır. 

Bir objektifin görüntü kalitesini keskinliğini ve hızını belirleyen en önemli faktör objektifin maksimum diyafram açıklığıdır yani ışık geçirgenliğidir. Işık geçirgenliği, objektifin sahip olduğu en açık diyafram değerinde içeriye aldığı ışık miktarıdır. Objektiflerin üzerinde yer alan f5.6, f4.5, f3.5, f2.8, f1.4 ile f olarak ifade edilen rakamsal değerler o objektifin maksimum diyafram açıklığında ışığı geçirme miktarını ifade eder. F değeri 4.5 olan bir objektif f5.6 dan, f değeri 2.8 olan bir objektif f değeri f3.5 olan bir objektiften daha fazla ışık geçirgenliğine sahiptir. F değeri küçüldükçe objektifin içeriye ışık alma miktarı artar f değeri ile objektife giren ışık miktarı arasında ters orantı vardır. Objektifin açık bir diyafram değerine sahip olması o objektifin yetersiz ışık koşullarında yüksek enstantane hızlarına çıkarak daha iyi kalitede keskin ve net görüntüler elde etmemizi sağlar. Işık geçirgenliği yüksek olan yani küçük f değerinde diyafram açıklığına sahip objektifler hızlı objektiflerdir.

Fotoğraf makinemizin iki temel parçasından biri olarak fotografik görüntünün ışık yardımıyla oluşmasını sağlayan objektiflerin düzenli şekilde yapılan bakımı ve temizliği elde edeceğimiz görüntülerin keskin ve net olması üzerinde etkilidir. Hassas mercekler topluluğundan oluşan objektiflerimizi aşırı sıcak-soğuk ortamlarda bırakmayarak, kendi taşıma çantasında UV veya skylight filtre takarak kapağı ile beraber kullanmak gerekir. Özellikle toz, su damlası, yağ, leke gibi unsurlardan korumamız gereken objektifler bunlardan herhangi birine maruz kaldığında optik temizleme kağıtları, objektifler için üretilmiş olan özel temizleme solüsyonları veya hava pompalı fırçalar ile temizlenebilir. Aksi takdirde görüntümüz üzerinde istenmeyen etkilerle bozuk bir şekilde sonuç verir. Objektiflerin bakım ve temizliğinin düzenli aralıklarla yapılması gerekir. 

Özel ve genel amaçlı çok çeşitli filtre türleri bulunmasına karşın temelde filtrenin görevi objektife gelen ışığı süzmek veya kesmektir. Filtreler; filmin yarattığı renk sapmalarını düzelterek, renkleri dış dünyadaki doğallığı içerisinde fotoğrafa aktarırlar, renkler arasında kontrastlık oluşturur, ışığın renk sıcaklık değerlerini değiştirerek istediğimiz tondaki renkleri elde etmemizi sağlar, renkleri fotoğrafta vurgulamak istediğimiz etkiye göre açık veya koyu değerlerine getirir ve bu etkinin oluşabilmesi için rengin doğal dengesini bozar (bu durum en çok reklam fotoğrafçıları ve stüdyo fotoğrafçılığında sıklıkla başvurulan bir durumdur), polarize olan ışığın istenmeyen etkilerini gidererek daha net görüntüler elde edilmesini sağlarlar, doğal yoğunluk (ND) filtreleri kullanarak çok ışıklı ortamlardaki ışığın şiddetini düşürmek ve böylece daha ayrıntılı ve detaylı görüntüler oluşturur, efekt veren filtrelerin (yıldız, çiftli, hız vb) kullanımıyla doğada olmayan gerçek üstü görüntülerin ortaya çıkarır.

Siyah beyaz fotoğrafçılıkta kullanılan filtre çeşitleri iki grup altın yer almaktadır. Bunlar; kontrast etki veren filtreler ve kontrast azaltıcı filtrelerdir. Kontrast etki veren filtreler fotoğraftaki açık renkteki alanları daha açık, koyu renk alanları ise daha koyu vurgulayarak kontrast etkisini yükseltir. Sarı, turuncu ve kırmızı renkli filtreler bu gruba girmektedir. Kontrast azaltıcı filtreler kontrastın yoğun olduğu ortam ve koşullarda kontrastın etkisini azaltarak görüntüyü yumuşatmak için kullanılır. Mavi ve yeşil filtreler kontrast azaltıcı filtrelerdir.

Siyah beyaz fotoğraflarda siyah ve beyaz rengin şiddetini arttırmak, azaltmak veya ikisinden birini ön plana çıkarmak amacı ile filtre kullanılmaktadır ve amaç; gri tonlarında çıkan renklerin doğru kontrastı elde etmesini sağlamaktır. Renkli fotoğraftan farklı olarak siyah beyaz fotoğrafta farklı renkler (örneğin sarı, kırmızı, yeşil gibi) baskıda aynı ton değerlerinde çıkabilmektedir. Bu durum fotoğrafik etkinin belirsizleşmesine yol açmakta, farklı renkteki objelerin düz ve sıradan şekilde algılanmasına sebep olmaktadır. Filtreler bu noktada devreye girerek renklerin doğru ayrılmasını sağlar.

Renkli fotoğrafçılıkta kullanılan filtreler; renk düzeltme filtreleri, renk tamlama filtreleri ve renk değişim filtreleridir. Çekim yaptığımız ortamdaki ışığın renk ısısı ile kullandığımız filmin renk ısısını dengelemek ve gözümüzün algıladığı gibi doğru renkleri ortaya çıkarmak için renk düzeltme filtreleri kullanılır. Bunlar; 80B filtresi, 81B filtre, 85A filtre, 85B filtre, FL-B filtre floresan bulb, FL-D filtre floresan daylight, FL-W filtre floresan whitedır. Renk tamlama filtreleri ışık ve rengin üzerinde değişiklik yapabilmemize imkan veren, özellikle profesyonel fotoğraf çekimlerinde tercih edilerek fotoğrafçının vermek istediği atmosfer ve etki alanına dair geniş bir yelpaze sunan filtrelerdir. Renk tamlama filtreleri kırmızı, yeşil, mavi (ana renkler) ve sarı, cyan, macenta (ara renkler) olarak üretilmektedir. Renk değişim filtreleri fotoğrafta renk efektleri yaratmak amacıyla kullanılırlar. Çekim yapılan mekân ya da ortamdaki ışığın gelişine ve niteliğine bağlı olarak fotoğrafın estetik boyutunu önemli ölçüde etkileyebilir. Renk değişim filtreleri kendi içerisinde tek renkli, çift renkli ve çok renkli olmak üzere üç gruba ayrılır.

Renk değişim filtreleri kendi içerisinde tek renkli, çift renkli ve çok renkli olmak üzere üç gruba ayrılır. Tek renkli filtrelerde filtrenin bütünü kırmızı, mavi,sarı, turuncu gibi tek renkli bir yapıya sahiptir. Fotoğraflanan konu doğal rengi yerine kullanılan filtrenin renginde çıkar. Çift renkli fiiltrelerde filtrenin tamamı aynı renk değildir, bir yarısı öbür yarısından farklı renktedir. Fotoğrafımızı iki ayrı renge bölerek dış dünyadakinden farklı bir efekt vermek için kullanılır. Çok renkli filtreler üzerinde birçok renk taşımaktadır. Gerçek dünyadaki renk algımızdan farklı bir görüntü elde edilir.

Siyah beyaz ve renkli filmlerle ortak kullanılabilen bu filtreler genel olarak fotoğrafçıların sıklıkla karşılaştıkları ve sorun yaratan fazla ışık, yansıma ve parlamaları engellemek için kullanılmaktadır. Bunlar; UV filtreler, sky light filtreler, polarize filtreler, yoğunluk ND filtreleri, soft filtreler, alan derinliği bölme filtreleridir.

Ultraviole yani mor ötesi ışınların yoğun olduğu yerler olan özellikle plaj, dağ ve kar manzarası çekimlerinde fazla ışık görüntümüzün keskinliğini ve netliğini azaltıcı bir etkiye sahiptir. Ortamdaki fazla parlak ve keskin ışık fotoğrafımızın flu ve sisli çıkmasına sebep olabilir. Fazla gelen uv ışınlarının filtre tarafından emilmesi fotoğrafımızda oluşan bulanıklık ve sisi engelleyerek görüntü üzerindeki kontrastlığı arttırır
ve fotoğrafımız daha net ve keskin bir hâle gelir. Bu filtreler renksiz yapıları sayesinde renkler üzerinde olumsuz bir etkide oluşturmazlar.

Özellikle renkli fotoğraf çekimlerinde en çok kullanılan filtrelerden bir tanesidir. Fotoğraftaki mavi renk fazlalığını gidermek için kullanılır ve uv
filtrelerle hemen hemen aynı özelliklere sahiptir. Yine uv filtre gibi sürekli objektifin önünde durması objektifi pislenme ve kazalara karşı koruyacaktır.

Polarize filtreler kendi içinde linear (doğrusal) ve circular (dairesel) olmak üzere ikiye ayrılır. Linear filtre film kullanan makineler içindir. Circular filtre ise objektifin önüne takılıp dönebilen filtredir. Bu filtrenin temel kullanım alanı; yansıma ve parlamaları engellemek, renklerin doygunluğunu arttırmak ve objektife düşen ışık miktarını azaltmaktır. Işığın parlak yüzeylerde meydana getirdiği yansıma polarizasyon olarak adlandırılır ve polarize olmuş ışık fotoğrafımızda bozulmalar meydana getirir. Polarize filtre güneş ışığının sağında veya solunda kalan fotoğraf çekimlerinde ışığın objektife gelme açısını kontrol ederek; metal olmayan ağaç, cam, araba, gözlük gibi yüzeylerden gelen yansımaları önler. Bu filtreyi kullandığımızda parlamaların önüne geçildiği için fotoğraftaki ayrıntılarında ortaya çıkmasını sağlar. Özellikle doğa ve nesne çekimlerinde işimizi kolaylaştıran polarize filtreler aynı zamanda siyah beyaz fotoğrafçılıkta renklerin kontrastını değiştirmek içinde kullanılabilir.

Temel görevi makinemize giren ışığın şiddetini azaltmaktır. Renkler üzerinde etkileri bulunmamaktadır. Bu nedenle hem siyah beyaz hem renkli fotoğraf çekimlerinde kullanılabilirler. Fotoğraftaki renkler ve tonları üzerinde bir etkiye yol açmayan gri renkteki bu filtreler ışığın şiddetini düşürür. Işığı düşürme şiddetlerine göre filme gelen ışığı azaltabilir, yüksek enstantane gerektiren çekimleri düşük enstantane değerleri ile çekmemize olanak verir. Işığın şiddetini ve enstantane süresini düşürerek fotoğrafımızın etkisini arttırmak yoğunluk dereceleri farklı bu filtreler ile mümkün olmaktadır.

Objektiflerin çoğu herhangi bir manzara çekiminde hem yakın hem de uzaktaki konuların beraber net görüntüsünü sağlayamazlar. Bu etkiyi gidermek üzere yapılmış filtrelerdir. Makine sonsuza odaklanıp uzaktaki konu netlendikten sonra yakın konunun mesafesi ayarlanır yani yakın konuya vizördeki en net görüntü oluşuncaya kadar yaklaşılır ve çekim gerçekleştirilir. Bu tarz çekim tekniğinde en iyi sonuçlar kısık diyafram kullanılarak elde edilir.

Çok fazla sayı ve çeşitte bulunan efekt filtreleri fotoğrafımızda renkten biçime kadar çeşitli efektler almamızı sağlar. Fotoğrafçıya çok geniş bir seçim imkânı veren bu filtrelerle yapacağımız her çekim fotoğraf karemizi orijinalinden bir parça uzaklaştırsa da kreatif ve estetik sonuçlar için en çok tercih edilenlerdir. Her tür fotoğraf çekiminde kullanabileceğimiz bu filtreler özellikle stüdyo, portre, doğa ve manzara fotoğrafçılığında tercih edilmektedir.

Efekt filtre çeşitleri; degrade filtre, sunset filtre, yıldız filtre, çoklu filtre ve hız filtresidir. Degrade filtre yarısı saydam yarısı renkli olan ve özellikle manzara fotoğrafçılığında kullanılan güneşli havalarda gökyüzünün beyaz şekilde patlamasını engelleyen ve gökyüzünün rengini istediğimiz tonda değiştiren filtrelerdir. Sunset filtre günbatımı fotoğraf çekimlerinde kullanılır. Koyu turuncu renkte olduğu için gün batımı fotoğraflarına sıcak turuncu bir renk hakimiyeti verir. Yıldız filtre fotoğrafını çektiğimiz konu içerisinde yer alan ışık kaynaklarının etrafında hale şeklinde çizgiler ve renk oluşmasını sağlayan filtrelerdir. Çoklu filtre aynı görüntü ya da konunun fotoğraf düzleminde birden fazla gösterilmesi için kullanılır. Hız filtresi Stabil bir cismin ya da konunun hareket edermiş izlenimi vermesini sağlayan filtredir.

Adından da anlaşılacağı üzere üç bacaklı bir ayak sistemi olan tripod; uzun pozlama gerektiren, makro ve ya teleobjektif isteyen özel çekimlerde, hareketli spor müsabakalarında elimizin titremesinden kaynaklanan flu görüntülere sebep olan sonuçları engellemek amacıyla makinemizi gövdesiyle beraber üzerine oturttuğunuz bir sistemdir. Sağa, sola, aşağı, yukarı her yöne hareket edebilen başlığı sayesinde fotoğraf makinemizi istediğimiz yönde kullanmamıza olanak vermektedir. 

Doğru enstantane ve diyafram açıklığını bulmanın en kolay yolu pozometre kullanmaktır. Pozometreler çekim yaptığımız ortamdaki konuya yansıyan ışığı ölçerek bu ışığın diyafram ve enstantane cinsinden karşılığını veren ve doğru enstantane diyafram ayarı yapmamızı sağlayan cihazlardır. Fotoğrafını çektiğimiz konudan yansıyan ışığın şiddetini bilmemiz fotoğrafımızdan en iyi sonucu almamız için önemlidir. Pozometreler ya makinelerimizin içinde yer alan bir düzenekle ya da makinemizden harici olarak çekimini yaptığımız konu ya da objeye elle tutularak kullanılmaktadır.

Özellikle uzun pozlama gerektiren fotoğraf çekimlerinde makinenın en küçük bir titreşimi fotoğrafımızda istemediğimiz sonuçlara netlik bozulmalarına sebep olabilir. Bunu engellemek için fotoğraf makinemizi öncelikle bir üç ayak üstüne oturtmalıyız sonrasında deklanşör kablosunu makinemize bağlayarak temas etmeden kablo yardımıyla deklanşöre uzaktan basarak istediğimiz net fotoğrafları elde edebiliriz.