Kitle İletişim Araçları: Eski-Yeni İlişkisi

McLuhan’ın iletişim araçlarını insan uzuvlarının uzantısı olarak görmesi ve bu araçları Sıcak ve Soğuk Araçlar olarak sınıflandırması belirleyici bir öneme sahiptir. Bu bağlamda, fotoğraf bir kitle iletişim aracı olarak basılı yapıtlar, radyo, sinema gibi sıcak araçlar içinde yer alır.

McLuhan’a göre iletişim teknolojileri toplumsal yaşam için belirleyici bir konuma sahiptir. Elektronik araçların gelişmesiyle birlikte, kitle iletişim araçları dünyayı tek bir Evrensel (Global) Köy’e dönüştürmüştür. Aradan 50 yıl geçmiş olmasına rağmen konunun önemi şuradan kaynaklanır: Bu yıllar elektronik teknolojinin yaygınlaştığı, bu teknolojilerle donatılmış olan araçların günlük yaşama girdiği dönemdir. Kitle iletişim araçları içinde özellikle televizyon elektronik teknoloji donanımıyla dünya üzerindeki her eve ulaşma çabası içine girmiştir. Bütün bu gelişmeler sonucunda McLuhan’ın vurguladığı Evrensel Köy’e yöneliş önemli bir saptamadır. Düşünür bu benzetmeyi kitle iletişim aracı olarak televizyonun ulaşacağı gücü göstermek için yapmıştır.

McLuhan’a göre elektrik, insan vücudundaki sinir sistemine benzer şekilde, XXI. yüzyıla gelindiğinde dünya üzerinde küresel bir ağ oluşturacaktır. Günümüzde bu gerçekleşmiştir ve yine düşünürün belirttiği gibi bilgi de bu ağ içinde yayılmaya başlamıştır. Tabii ki bilginin yayıldığı ortam kitle iletişim araçlarıdır. Bu küresel ağ içinde McLuhan uydu ve bilgisayar teknolojilerini özellikle vurgulamıştır.

McLuhan teknolojiyi toplumsal yaşam içinde belirleyici bir öğe olarak ele alır. Bu bakış açısından yola çıkarak toplumsal yaşam içinde teknolojik gelişmeleri, Analog ve Sayısal olmak üzere iki döneme ayırabiliriz.

Birbirleri içinde ortaya çıkan araçların kullanımı, bir yeniden yapılanma durumunu içermektedir. Sözü edilen yeniden yapılanma şudur: Karanlık kutunun bir delik şeklindeki görüntü oluşturan teknolojisi, fotoğraf makinesinde yeniden yapılandırılarak objektif haline gelmiştir. Yine karanlık kutu aygıtını içine ışık sızdırmayan yapısı, fotoğraf makinesinde gövdeyi oluşturmuştur. Aynı yapı, film kamerasında da yer almıştır. Video kamerasında ise optik sistem aynı şekilde korunurken, içine ışık sızdırmayan fotoğraf makinesinin gövdesi, elektronik teknolojisiyle yeniden yapılandırılmıştır.

Araçların birbirleri içinde yeniden yapılanmaları tarihsel bir süreç içinde ortaya çıkmıştır. Aynı soy ağaçından gelen araçlar örneğin; fotoğraf, film ve video; radyo ve televizyon; telgraf ve faks gibi araçlar kendi soyağacı içinde birbirlerini yeniden yapılandırmışlardır.

XXI. yüzyılda ortaya çıkan yeni durum ise farklı soyağaçlarından araçların da birbirleri içinde yeniden yapılanmalarıdır. Görsel uyuma yönelik fotoğrafın, ses uyumuna yönelik ses kayıt aracıyla ve harfleri aktarmaya yönelik telgraf ile yeniden yapılandırılmasıdır. Bu durumu ortaya çıkartan birçok olgudan söz etmek mümkündür. Belirleyici olan sayısal teknoloji ve bilgisayar tabanlı düzenlemelerdir.

Tarihsel olarak kitle iletişim araçları arasındaki ilişki iki temel üzerinde gelişmektedir. Birincisi teknolojinin belirleyiciliğidir. İkincisi ise farklı kitle iletişim araçlarının ortaya çıkardığı yeni ortamlardır.

Remediation, Latince’deki iyileştirme sözcüğünden hareket ederek, bir ortamın (medium) bir başka ortam ile ilişkisini açıklar. Burada ortam diye adlandırılan, tabii ki kitle iletişim araçlarıdır.

Günümüzün televizyon, radyo, bilgisayar tabanlı grafikler, sayısal fotoğraf gibi or- tamları, içinde yaşadığımız toplumun kitle iletişim araçlarını medya olarak adlandırırız. Bu teknolojilere yakından bakıldığında, tek başlarına işlemedikleri birbirleriyle ilişkide oldukları görülür. Bu araçların her biri sanki büyük bir ağ içinde yer alırlar. Bu durum hem teknik, hem ekonomik hem de kültürel öğeleri içeren bir ağ yapısıdır. XXI. yüzyılda kitle iletişim araçları denildiğinde, dünyayı kapsayan bu teknik, ekonomik ve kültürel ağ anlaşılır.

Remediation dönemindeki bir araçtan söz edildiğinde, aracın eski ve yeni durumunu ele almak gerekir. Bunun nedeni günümüz araçlarında eski-yeni süreçlerinin hâlâ açık bir şekilde görülebilmesidir. Bu anlamda eski fotoğraf denildiğinde, fotoğrafta film dönemi anlaşılır. Filmle kullanılan fotoğraf makineleri ve karanlık oda süreçleri bu dönemin belirleyicileridir.

Eski-yeni fotoğraf açısından da teknoloji yönüyle üzerinde durulması gereken bazı başlıklar vardır. Eski fotoğraf açısından düşünüldüğünde fotoğraf çeken açısından temel belirleyiciler; Akıl, Zekâ ve Deneyim gibi kavramlar iken, yeni fotoğraf açısından ise Smart kavramıdır.

Eski-Yeni Fotoğraf Teknolojileri. Optik temel belirleyici olarak yerini korurken fotoğraf teknolojisi önce elektronik daha sonra da bilgisayar teknolojileriyle donatılmıştır.

Cep telefonu şeklindeki basit ve yaygın kullanılan aygıt aşağıda belirtilen araçların bileşenleri olarak karşımıza çıkar.

1. Telefon: Sesli iletişim sağlar.
2. Ses kayıt aygıtı: Ses ve müzik kaydını, bunların yeniden yeniden dinlenmesini sağlar.
3. Telgraf: Kısa iletilerin yazı yoluyla gönderilmesini sağlar.
4. Video kayıt ve gösterim aygıtı: Video kayıt ve gösterme hatta kurgu olanağı sağlar.
5. Daktilo: Yazılı metinler üretir.
6. Radyo: Radyo yayınlarına erişimi sağlar.
7. Televizyon: Televizyon yayınlarına erişimi sağlar.
8.  Bilgisayar: Bütün bu sözü edilen ortamlar bilgisayar yazılımları yoluyla sağlanır.

Analog teknolojiler veriyi bir süreklilik olarak alır ve verinin bu sürekliliğini bozmadan işler. Analog teknolojiden farklı olarak sayısal teknoloji döneminde ise süreklilik değil basamaklamak yani verileri küçük küçük parçalara ayırarak işlemek söz konusudur.

Remediation döneminde, bir fotoğrafın çoğaltılmamış tek bir nesne olmasından çok onun izleyici ile buluşma durumu önem kazanmıştır. Fotoğraf hangi ortam içinde izleyiciyle buluşuyor ve bu buluşma an’ı nasıl bir enerji oluşturuyor. Bu dönemde yanıt aranan asıl sorular bunlar olmuştur.

Yeni fotoğraf, XIX. yüzyılda özellikle fotoğraf yoluyla ortaya çıkan görüntünün inandırıcılığı olgusunu, tepe taklak hale getirmiştir. Hem fotoğraf makinesi hem de çekim sonrası süreçler görüntünün inandırıcılığını ortadan kaldırmaya yönelik etkileri içerir. Fiziksel gerçek içinde bulunduğu koşullarla kaydedilmiş olsa bile bilgisayar ortamında bu fiziksel gerçek yeni bir gerçek haline dönüştürülebilir. Genel kabul gören görüş, sayısal fotoğrafın inandırıcı olma özelliğini yitirmiş olduğu yönündedir. Bu şekliyle düşünüldüğünde yeni fotoğraf, gerçeklikten ve inandırıcılıktan uzaktır, ancak fotoğraf hâlâ saniyenin çok küçük dilimlerinde nesneleri yüzey üzerine kaydetme becerisini sürdürmektedir.

Yapay Gerçeklik. Bir nesnenin fotoğraf makinesi yoluyla kaydedilen fiziksel gerçekliği, bu nesne ile doğrudan ilişkisi olmayan bir başka fiziksel gerçekle birleştirilerek yeni bir gerçeklik oluşturulur. Ortaya çıkan fotoğraf için, fotoğraf çekimi yerine fotoğraf tasarımı kavramını kullanmak gerekir.

Yeni fotoğraf başlığı altında sözü edilenler; sayısal teknoloji, bilgisayar tabanlı küresel ağ, fotoğrafa yönelik yazılımlar vb. bunların hepsi fotoğraf düşüncesinin gelişmesini sağlıyor ve bu durum durmaksızın sürüyor.

Kitle iletişim araçlarının birbirinin içinden geçerek oluşturduğu süreç, yapısal olarak çok farklı konuları insan yaşamına sokmuştur. Bu anlamda yeni fotoğraf için söylenmesi gereken iki önemli olgu vardır: İlki daha önce sözünü ettiğimiz küresel bir ağ tabanı üzerinde yapılanması, ikincisi ise tıklama olarak bilinen inter aktif çift yönlü iletişim ortamı sağlama durumudur.