Baskı Süreci ve Aygıtları I

Renk kavramı üç ana olgu ile açıklanır; ilki ışığın ölçülebilen ve matematiksel olarak tanımlanan fiziksel yapısı (frekans, dalga boyu, şiddeti) diğeri farklı dalga boylarının insan gözünde oluşturduğu ve renk farklılığını oluşturan fizyolojik yapısıdır. Diğeri ise kişiden kişiye farklılık gösteren psikolojik durumudur.

Fransız Bilimler Akademisinde, 19 Temmuz 1839 tarihinde fizikçi Louis Aragon  trafından Daguerreotype levha üzerinde görüntü aktarımı sağlanmıştır. Böylece, hareketli olan yaşam durdurularak ilk kez kayıt altına alınmış oldu. Akan hayatın ışığa duyarlı yüzey üzerine kaydedilmesi ile fotoğraf, sadece zamanı dondurmamış yanı sıra bilimsel, sosyolojik ve kültürel dönüşüm açısından da çok önemli etkiler yaratmıştır.

Karanlık oda, çekilen fotoğrafların banyo edilmesi ve karta basılması için düzenlenmiş bir alandır. Fotoğraf görüntüsünün, ışığa duyarlı film yüzeyine kaydedildikten sonra görülebilir olması için kimyasal banyo süreçlerinden geçmesi gerekmektedir. Film yıkama işlemi tamamlandıktan sonra, görüntü ışığa duyarlı yüzeye basılarak kalıcılığı sağlanır.

Karanlık oda iki ana bölümden oluşur; bölümlerden biri baskıların yapıldığı kuru alan diğeri ise banyo işlemlerinin gerçekleştirildiği ıslak alandır. Bazı karanlık odalarda ön hazırlığın yapıldığı geçiş bölümü de bulunabilir. İyi bir fotoğraf baskısı için karanlık odanın ışık yalıtımının doğru şekilde sağlanmış olması gerekir. Ayrıca karanlık odanın su sisteminin ve havalandırmasının da uygun şekilde düzenlenmesi iyi bir çalışma ortamı elde edebilmek için oldukça önemlidir.

Karanlık odada farklı ışık donanımlarına ihtiyaç duyulur; ilki karanlık odada genel aydınlatmayı sağlayacak beyaz ışık, diğeri ise fotoğraf baskısı yapılırken kontrollü görüş sağlayan emniyet ışığıdır. Karanlık odada kullanılacak emniyet ışıkları, filmlerin pankromatik, ortokromatik ya da renkli negatif emülsiyonun duyarlılığına bağlı olarak değişkenlik gösterir. Siyah beyaz ortokromatik filmler ile baskı yapmak için kırmızı renkli emniyet ışığı kullanılır. Kırmızı ışığın dalga boyu, siyah beyaz fotoğraf baskısı yapılırken kartı etkilemez fakat karanlık odada çalışabilmek için yeterli görüş olanağı sağlar. 

Karanlık odada, ışığa duyarlı yüzeylere baskı yapabilmek için Agrandizör adı verilen baskı aleti kullanılır. Agrandizörler, fotoğraf makinesi ile pozlanmış ve banyosu yapılmış negatif ya da pozitif filmleri kullanarak baskı yapmayı sağlayan aletlerdir. Renkli ya da siyah beyaz fotoğraf baskısı için kullanılan agrandizörlerin çalışma ilkesi aynıdır. Süreç, projeksiyon makinelerinin sistemi gibi çalışır. Işık kaynağının alt tarafında bulunan, kitap gibi açılır kapanır biçimdeki film taşıyıcısına (film şasesi) film yerleştirilir. Basılacak filmin görüntüsü kondansörde toplanan ışık yardımıyla objektiften geçerek tablanın üzerindeki fotoğraf kartına yansıtılır. Fotoğraf kartı bu şekilde pozlandırıldıktan sonra banyo edilerek görüntü sabitlenir.

Film kullanmaksızın, fotoğraf kâğıdı üzerinde farklı biçim ve ışık geçirgenliğine sahip çeşitli nesnelerden oluşan bir kompozisyon düzenleyip, kâğıdı pozlayarak görüntü oluşturma tekniğidir.

Film yüzeyindeki görüntünün boyutlarını değiştirmeden karta aktarılması işlemine “Kontak baskı” adı verilmektedir. Bu işlem özellikle negatif filmler için kullanılmakta ve negatifin boyutu ölçüsünde pozitif görüntü elde etmeyi sağlamaktadır. İşlemin amacı, negatif görüntüleri pozitife aktararak görüntülerin seçimini kolaylaştırmaktır.

Kelime anlamı “büyütme” demek olan agrandisman baskı, negatif ya da pozitif film kullanarak, filmdeki görüntü boyutundan daha büyük baskılar elde etmek için yapılır. Diğer bir ifadeyle, ışığın, optik yardımıyla ışığa duyarlı yüzey üzerine yansıtılması ile görüntüyü pozitif olarak aktarma işlemidir. Görüntü objektife bağlı olarak büyütülebilir.

Agrandizör temelde şu parçalardan oluşur: ışık kaynağı, ışık kutusu, ışığın toplanmasına yarayan kondansör, negatif film taşıyıcı şasesi, netlik ayar sistemi, körük, tabla ve agrandizörü taşıyan kolon. Renkli baskı yapan agrandizörlerde buna ek olarak renkli filmden karta baskı yaparken kullanılan renk filtre sistemi de bulunur.

Siyah beyaz fotoğraf kâğıtları negatif filmlerin agrandizör ile basılarak pozitife dönüştürülmesi için kullanılır.

Fotoğraf kâğıtlarının yüzeyi ışığa duyarlı gümüş tuzlarından oluşmuş bir tabaka ile kaplanmıştır. Jelatin gümüş tuzlarından oluşan bu tabakaya emülsiyon adı verilir. Yüzey genellikle gümüş bromür ya da gümüş klorür içeren solüsyonlarla hazırlanır.

Siyah beyaz fotoğrafta banyo işlemi üç farklı aşamayı ve son yıkamayı içerir: birinci banyo diğer adıyla geliştirici banyo (developer), ikinci banyo durdurucu (stop), üçüncü banyo ise saptama (fixer) banyosudur.

Geliştirici banyonun amacı, metol ve hidrokinon gibi kimyasallar sayesinde, ışık alan gümüş tuzlarını metalik gümüşe döndürerek kararmasını ve gizli görüntünün ortaya çıkmasını sağlamaktır. Geliştirici banyoda üreticiler tarafından belirtilen banyo süresi yaklaşık 2 dakika, banyo ısısı ise yaklaşık 20 derece olarak belirtilmiştir.

Saptama banyosunun görevi ise ışık almayan gümüş tuzlarını kâğıt üzerinden temizlemek ve kâğıdı ışığa karşı duyarsız hâle getirmektir. Bu aşamanın doğru ve etkili biçimde yapılmamasının sonucu, zaman geçtikçe kahverengiye dönen ve sararmaya yüz tutan fotoğraflar olacaktır. Eski fotoğrafların sararmasındaki etkenlerden biri ışık ise diğeri de saptama banyosunun doğru yapılmamış olmasıdır. Saptama maddesi genellikle sodyum tiyosülfattır (hypo).

Çekilen filmlere uygun kart seçimi, baskıda iyi fotoğraflar elde edebilmek için oldukça önemlidir. Fotoğraf kâğıtları farklı yapılara göre çeşitlilik gösterir; tabanının yapısı, yüzeyinin cinsi, rengi, hızı, boyutları, kontrastlığı ya da ton yumuşaklığı baskı için kâğıtların seçimini belirleyen özelliklerdir. Filmlerin yoğunluk ve kontrastlığı, pozlama ya da banyo sırasında farklı nedenlerle yapılan hatalara bağlı olarak değişkenlik gösterebilir. Bu farklılıklar baskı aşamasında kâğıtların kontrastlık dereceleri ile tolere edilir. En yumuşak kâğıt (düşük kontrast) 0 numara ile derecelendirilir; en sert kâğıt (yüksek kontrast) ise 5 olarak tanımlanır. Numara küçükten büyüğe doğru gittikçe kontrastlık derecesi artar.

Renkli fotoğraf baskı sistemleri  iki farklı sistemle gerçekleştirilmektedir: Bunlardan ilki renkli agrandisman yöntemi, diğeri mini lab ve dijital baskı teknikleri içeren süreçleri kapsar.

Elektromanyetik spektrumun insan gözü tarafından görülen kısmına “ışık” adı verilir. Bir radyasyon kaynağından yayılan ışık ışınlarının 380 nm (nanometre) ile 760 nm dalga boyları arasında kalan kısmı görülebilir ışık olarak adlandırılır. Görülebilir ışık; kırmızıdan mor renge uzanan spektrumlardan oluşur.

Uluslararası Aydınlatma Komisyonu (CIE) ’ye göre rengin temel yapısı; doygunluk (saturation), rengin özü ya da dalga boyu (ton) (hue) ve parlaklık (Brightness) olmak üzere üç temel kavram ile açıklanır.

Toplumsal renk sentezi, bir ışık kaynağından doğrudan çıkan yani, bir nesneden yansımamış olan ışıktır. Toplamsal renk yöntemi günümüzde fotoğraf ve bilgisayar ekranlarında görülen kırmızı, yeşil ve mavi ışığın eklenmesi ile tüm renklerin elde edildiği sistemdir.
Toplamsal renk sentezinin formülü şu şekildedir:
Beyaz: Mavi + Kırmızı + Yeşil
Cyan: Yeşil + Mavi
Magenta : Kırmızı + Mavi
Sarı: Kırmızı +Yeşil