Türk Yeni Medya Sanatı

Yeni medya sanatı: kültür, toplum, tarih, alet, cihaz, yöntem gibi sanatın bir çok üretim bileşenini tanımlayan ana başlıktır. Terim, güncel medya teknolojilerini kullanarak üretilmiş sanat eserlerini kapsar, teknolojiyle üretilmiş sanatı ifade eder.

Yeni medya sanatı süregelen teknolojik gelişmelerle geçirdiği dönüşüm eklektik bir şekilde devam etmektedir. Bu teknolojik gelişmelerin yaşandığı toplum ve coğrafyada bu tekniklerin görülmesi farklı zamanlarda gerçekleşmiştir. Bu yüzden teknolojik gelişmelerin hızla yaşandığı Batı toplumlarında sanat bu dönüşüme daha hızlı tepki vermiş ve yeni medya sanat türünün ilk örneklerini vermiştir. Türkiye’de ise 1970- 1990 arasında dönemin çağdaş sanatından ayrılan, geleneksel görsel sanatların dışında eserler üreten Teoman Madra, Nil Yalter, Hale Tenger, Ergül Özkutan gibi az sayıda isim var olsa da yeni medya sanatı Batıdaki örneklerinden yaklaşık çeyrek yüzyıl sonra yani 1990’lardan sonra yaygınlaşmıştır. Türkiye’de yeni medya teknolojileri ile üretilen sanat eserleri 1990’lardan günümüze kadar gelen dönem (günümüz) yeni medya sanatı
ana başlığında değerlendirilmektedir. 

Yeni Medya Sanatı alt başlıkları: Multimedia Sanat, Dijital Sanat, İnternet Sanatı, Etkileşim Sanatı, Haritalama (Mapping)Sanatı , Sanatsal Bilgisayar Oyun Modifikasyonu, Cyberformance, Sayısal Şiir, Vital Video, Viral Video, Deneysel Film, Videobant, Kapalı Devre Enstalasyon, Bilgisayar
Grafiği, Bilgisayar Animasyonu, İnteraktif CD ROM, Ses Sanatı, Ses Yerleştirmesi, Etkileşimli Video, Algoritmik Sanat, Matematik Sanatı, Fraktal Sanat, Tradijital Sanat, Glitch Sanatı, Dijital Heykel, HyperText, Biyo-Sanat, E-Posta Sanatı, Sanal Gerçeklik, Yazılım Sanatı, Artırılmış Gerçeklik,
Aplikasyon Sanatı, Physical Computing, Yaratıcı Kodlama, Veritabanı Sanatı, Guerilla TV, Bilgi-İşlem Sanatı. 

Türkiye’den çok sayıda yeni medya sanatı alanında dünya çapında kabul gören sanatçı çıkması
birçok sebepten gerçekleşmiştir. Yapılan araştırmalarda bahsi geçen sebepler şunlar olarak belirtilmiştir: İnternetin yaygınlığı, biçimsel soyut anlatının kültürde yaygın bir şekilde kabul görmesi, paylaşımcı kültür, kaçak yazılım kullanımının yaygınlığı nedeniyle yazılım erişiminin kolaylığı, eğitim kalitesinin yeterliliği, sanatçıların bir çoğunun Görsel İletişim Tasarımı bölümleri üzerinden bir araya gelmesi, bu alanının Türkiye’de kökü olmaması sebebiyle hareket rahatlığı olması ve ayrıca Dünya’da kökü az olması sebebiyle Türkiye’den çıkan çalışmaların yurtdışında kolay kabul görmesi, alanın boşluğu, eserlerin internet vesilesi ile hızlı yayılması, bazı eser türlerinin (ışık gösterileri, mapping vb.) kamusal alanlarda halk ile kolayca buluşabilmesi,
yine bazı eser türlerinin ciddi ekonomik karşılıklarının olması, açık kaynaklar yazılımın çoğalması ve dijitalleşme ile bu kaynaklara konumdan bağımsız bir şekilde ulaşılabilmesi, internetin sağladığı kolektif çalışma kolaylığı, vb.

Çağın iletişim teknolojilerini, görsellik ve tasarımla birleştirme ihtiyacı gün geçtikçe artarken bu
alandaki mesleki profesyonelleri eğitmek için Bilgi Üniversitesi’nde 1997 yılında Görsel İletişim Tasarımı bölümü kurulur. Görsel İletişim Tasarımı bölümleri alanın teknolojik bilgisini öğrencilerine sunan; mühendislik, matematik, yazılım, sanat, tasarım, elektronik gibi farklı disiplinlerle çalışan genç zihinlerin yeni bir yaratı dünyasının gereklerini araştırabileceği, üniversiteler arası bir kültür ağına dönüşür.

Ülkemizde sanat eğitiminin planlaması yapılırken ağırlıklı olarak Alman ve Fransız ekolleri baz alınmıştır. Yıllar içerisinde şekil değiştiren bu eğitimler, gençlere alan oluşturmakta pek başarılı
olamamaktadır. Sanat dersinin temel işlevini tekrar kazanması için güncel gerçekler ve değerler ile
tekrar incelenmesi ve tasarlanması gerekmektedir.

Günümüz yeni medya sanatçılarının Türkiye’de hiç fark edilmeden dünyada alanlarının en önemli isimleri haline gelmesini sağlayan en etkili kurumlardan biri Amber Platformu’dur. 2007 yılında
İstanbul’da sanatçı, küratör ve eğitmen Ekmel Ertan, Nafiz Akşehirlioğlu ve Özlem Alkış tarafından
kurulan (BİS) Beden İşlemsel Sanatlar adlı derneğinin bünyesinde amberPlatform ve günümüze kadar neredeyse her yıl düzenlenen yeni medya sanat yapıtlarının sergilendiği Amber Festivali’ni barındırır. 

Küratör ve tasarımcı Başak Şenova’nın küratöryel projesi olarak 2002 yılında ortaya çıkan oluşum
dijital kültür içinde yerel bir şebeke kurma amacıyla kurulmuş. Türkiye’de dijital kültür içinde düşünen gruplar, sanatçı, müzisyen, mimar, tasarımcı, mühendisleri bir araya getirerek dijital kültüre dair işbirlikçi bir platformda ağın içindeki kişilerin etkinliklerini görünür kılarak yerel şebekeyi uluslararası diğer ağ ve inisiyatifler etkileşime geçirmiştir.

2010 yılında Avrupa Konseyi tarafından 1995 yılından bugüne sürdürülen bir fon projesi kapsamında rekor bir bütçe ile İstanbul ve Linz birlikte Avrupa kültür başkentleri seçilmiştir. Hem iki şehir arasında hem de Avrupa’daki İstanbul’un kültür başkentliği kültürel ve sanatsal hareketlilik sağlamış, uluslararası alanda ses duyurarak ve İstanbul’da da sanatın yaygınlaşmasını sağlayan pek çok sanat ve kültür kurumu etkinlikler düzenlemiştir.

Yeni medya sanatçılarını görünür kılan küratörler arasında Başak Şenova, Ekmel Ertan,
Ebru Yetişkin, Esra Özkan, Mine Kaplangı, İpek Yeğinsu sayılabilir.

Yeni medya kültürünü eleştirel bir yaklaşımla araştıran akademisyen Ebru Yetişkin Türkiye’de
yeni medya sanat üretimi yapan sanatçıları bir araya getiren sergileriyle yeni medya sanatlarının güncel sanat ortamında görünürlüğünün artmasında etkili olmuştur. 

Dünyanın dijitalleşmesi ve dönüşmesi ile biçimlenen sanat ortamı, sanat eserlerinin gösterim mekanları, izleyici ile buluşma mecraları da değişmiştir. Çağdaş sanatın toplanıp, korunup, sergilendiği kurumlar, müze, sanat galerileri yeni medya sanat sergilerinin yönetim ve organizasyonunda gerekli olabilecek teknolojileri henüz edinmeye başlarken İstanbul’da 2009 yılında yeni medya teknolojileri ile yaratıcı alanlarda teknoloji çözümleri sunan, kamusal alanlarda sergileme ihtiyaçlarını karşılayabilecek Nerdworking adlı bir kolektif kurulmuştur. Nerdworking elektrik/ elektronik eğitimi veren teknik liseden sonra Bilgi Üniversitesi, Sahne ve Gösteri Sanatlarıdan mezun olan Erdem Dilbaz (1982, İstanbul) ve sosyolog ve yapay zeka kuramcısı
(datafobik) Elif Demirci (1982, İstanbul) tarafından kurulmuştur. Günümüzde aktif olmayan oluşumu kurucuları kamusal alanlarda sanatsal, ticari ve etkileşimli medya projelerinde kullanılmak  üzere gerekli araçları araştırma ve geliştirmeye odaklanan bir ağ projesi olarak tanımlamışlardır. ‘Nerd’ bir topluluğu bir arada çalışma alanı yaratan, çok katılımlı birçok projede yürütücü olarak çalışan kurum, sahne ve performans sanatçılarının, görsel iletişim tasarımcılarının, mühendislerin, yazılımcıların, Amber platformuyla da dirsek teması olan teknoloji, bilim
ve sanat insanının dijital yerlinin birbirleriyle etkileşime girip üretmesini sağlamıştır. 

Yeni medya sanat eserlerinin sergilenmesi, görünürlüğünün artması ve tartışma seminerleri düzenleyen bir diğer sanat kurumu Borusan Sanat’tır. 2017 yılından itibaren Zorlu Holding ve Zorlu Performans Sanatları Merkezinde dijital dönüşümün sanattaki nabzını küratörlüğünü Lalin Akalın’ın yaptığı Digilogue sergi ve seminerleriyle tutmaya devam eder.

Candaş Şişman’ın İlhan Koman’ın heykellerinden esinlenerek Flux adlı sesli video enstalasyonu İstanbul Kültür Eş Başkenti Linz’de 1979 yılından bu yana yeni medya alanında faaliyet gösteren bir kültür, eğitim ve bilim enstitüsünün Prix Ars Electronica ödülüne layık görülür.

Elektronik dünyasını ve dolaylı olarak tüm insanlık yaşamını demokratikleştiren etkileşim tasarımında sıklıkla kullanılan Ardunio, interaktif nesneler geliştiren, yazılımlarla da çalışabilen fiziksel programlama platformudur. Arduino kart donanımında mikrodenetleyici, programlama ve diğer
devrelere bağlantı için gerekli yan elemanlar bulunur.

Sanat eserlerinde yapay zekayı kullanan ilk sanatçı Refik Anadol'dur. Anadol bugün yapay zeka
ile üretilen estetiğin öncüsü olarak bilinir. Sanatçı bugün Refik Anadol Studiosunu ve yapay zeka ile veri öykülemeleri ve bunların açık ve kapalı alanlara yansıtılmasıyla ilgili öncülü olmayan çalışmalar yürüttüğü RAS LAB’ı yönetir. 

Selçuk Artut canlı kodlama yöntemi ile ses ve görüntü performansı üreten RAW grubunu (2016) yeni medya sanatçısı ve eğitmen Alp Tuğan ile kurar.

Bager Akbay 2014’ün son aylarında facebook üzerinden bir profille izleyiciye sunduğu işi Deniz Yılmaz sanat dünyasında farklı bir etki yaratmıştır. Öncülü olmayan bir yapıt Deniz Yılmaz. Çünkü bir robot ve şair bir robot.

Murat Pak, dünyanın en pahalı kripto üreticisi / sanatçısı olarak literatüre girmiştir. 

Memo (Mehmet Selim) Akten yaratıcı ve yeni medya teknolojileri konusunda dünya çapında tanınan bir uzman olarak kabul edilir. 2020-2021 yıllarında NFT’nin ekoloji üzerine etkisi konusunda yaptığı araştırma alandaki üretilmiş önemli çalışmalardan biri olarak kabul edilmektedir.