Görsel Algı ve Görsel Algı Psikolojisi

Temel beş duyu organımızın fiziksel olarak uyum içindeki organizasyonunun yanı sıra, nerede ve hangi ailede doğduğumuz, öğrendiklerimiz, eğitim biçimimiz, içinde büyüdüğümüz topluluk, düşüncelerimiz ve inandıklarımız çevremizi nasıl algıladığımızı da şekillendirir. Dolayısıyla bizim de çevremiz tarafından nasıl göründüğümüzü ve algılandığımızı da belirler.

Algı, kişinin duyu organları ile ulaştığı çevresel uyaranlara karşı anlamlandırma ve uyaranı kişisel bilgiye dönüştürerek organize etme süreci olarak ifade edilebilir.

Ortak kültürel iletişimin temeli olan sözsel iletişim elemanları olarak karşımıza çıkan semboller, temel duyu organlarımız ile algıladığımız ve anlamlandırdığımız kişisel dünyamızdan, tüm insanoğlunun paylaştığı ortak bilgi ve deneyime açılan  kapının anahtarı olarak da yorumlanabilir.

Algılayan/alıcı, durum/değişken ve hedef/bileşen olarak açıklanmaktadır. 

Algı süreci; herhangi yeni tanımsız bir uyaranın, tanımlanan ve kişiselleştirilen bir bilgi ve deneyime dönüştürülmesi sırasında, tıpkı beş duyu organımızla otomatikleşmiş bir refleks olarak duyumsadığımız süreç gibi çok hızlı gelişen bir yapıdır.

Her değişkenin kişi tarafından aynı özen ve dikkatle bir uyaran olarak algılanmaması durumuna denk gelmektedir. Bir başka deyişle kimi uyaranlar daha seçici bir şekilde ve öncelikle fark edilirken kimi uyaranlar ise görmezden gelinebilmekte veya fark edilmeden geçilebilmektedir.

Dışsal etkilerin başında, uyaranın doğası, yer/konum, renk, ebat, kontrast, hareket, tekrar, değişkenler ve/veya benzerlik unsurları gelmektedir.

Öğrenme / tecrübe, ihtiyaçlar, yaş farklılıkları, ilgi, duygusal karmaşa ve/veya kuşku unsurları, seçici dikkati etkileyen içsel uyaranlar olarak ön plana çıkmaktadır.

Tanımsızlık içeren sahneler, algısal bir tekinsizlik yaratmakta, bu durum da izleyicinin gerilim ve belirsizlik duygularını daha çok hissetmesine neden olarak anlatının dramatik gücüne katkı sağlamaktadır.

Gestalt psikolojisi, görsel düzenin hangi kurallar çerçevesinde işlediğine ve böylelikle algısal organizasyonun nasıl meydana geldiğine odaklanır. Psikolojinin temeli, zihnin algıladığı şeyin tek tek nesnelerin anlamlarından öte, nesnelerin bir araya getirdiği bir bütünün anlamı olduğu, bütüncül olarak da tanımlanan bir bakış açısına dayanmaktadır. Bir başka deyiş ile bütün, parçaların toplamından farklı ve daha geniş bir anlam ifade etmektedir ve kişi bütünü parçalarına ayrıştırarak değil, bütünlük içinde algılar.

Figür-zemin ilişkisi, kapalılık, mesafesel yakınlık, devamlılık, benzerlik, iyi Gestalt, birlik olarak sıralanmaktadır. 

Kapalılık ilkesine göre, nesneler görsel olarak tamamlanmasa bile, kişi gördüğü nesneyi bütünlük prensibi dâhilinde algısal olarak doldurur ve bütün bir şekil, harf veya görsel olarak anlamlandırır. Gestalt teorisinin temel argümanına uygun bir şekilde, zihin şekli temel duyusal özellikler ile göremese bile, algısal organizasyonun işleyiş şekli nedeniyle bütünlük ilkesi ve düzen algısal olarak korunur.

Mesafesel yakınlık ilkesi, adından da anlaşılabileceği gibi görsel örüntüyü oluşturan unsurların birbirlerine mesafe/aralık olarak ne kadar yakın oldukları ile ilgili bir teknik yaklaşım dâhilinde çalışır. Mesafesel yakınlık ilkesine göre, kişi, nesneyi algılarken birbirine daha yakın olanları bir görsel grup olarak görmeye meyillidir.

Devamlılık ilkesidir.

Benzerlik ilkesi, kendiliğinden doğal olarak kontrast yani zıtlık, zıt olma görsel unsurunu da birlikte çalıştırır. Birbirine benzeyen bir grubun içerisine koyacağınız en ufak bir özelliği ile diğerlerinden farklı değişken, kendiliğinde seçici dikkati üzerine toplar.

Benzerlik ilkesine göre düzenlenmiştir. Çoğu reklam tasarımı çözümlemesi bu bağlamda benzerlik ve zıtlık prensiplerini kullanarak hedef kitlesinin seçici dikkati üzerine algısal organizasyonu belirler.

İyi Gestalt ilkesi, aslında bir bakıma Gestalt teorisinin özü olan bütüncül yapı, gruplama, basitlik ve netlik ifadelerinin ortak paydada buluştuğu bir ifadeyi ortaya koymaktadır. İyi Gestalt ilkesinin temelinde kişinin algısal organizasyon esnasında karmaşık, kararsız ve yabancı olandan uzaklaşması ve en basit hâli ile gerçek olanı anlamlandırabilmesi unsuru yer almaktadır.

Gestalt prensiplerine uyan görsel düzenlemeler, bir arada ve bütüncül algılanır. Bir grup ve seri algısı oluşturur, başka bir deyişle birlik hâlindedir.

Algı sürecinin başında, süreci başlatmak için karşılaşılan uyaranın, nihayet tüm aşamalardan geçip işlendiği, kişisel bilgi ve deneyime dönüştürüldüğü aşamadır. Anlamlandırma süreci algıyı meydana getiren içsel ve dışsal unsurlar, seçici dikkat, algısal organizasyon ve Gestalt ilkelerinin süreç üzerindeki etkisi gibi konuların bütüncül bir yaklaşım ile somut bir çıktı denebilecek neticeye ulaştığı aşamadır. 

Algısal setler, nitelendirme, klişe/stereotipi, hale/aura etkisi, çıkarımda bulunma, yanıt verme olarak belirtilmektedir.