Kurgu Kuram ve İlkeleri

Tutarlı bir anlatı oluşturmak için çekilen-kaydedilen görüntülerin ve seslerin belli bölümlerini kesme ve birleştirme sürecine kurgu denir. 

Lumière kardeşler (tarihteki ilk film gösterimini yapan kardeşler) tarafından icat edilen durağan görüntüleri iyi kalitede çekmek için oluşturulmuş cihazın adı sinematograftır.

Kurguyu belli yaklaşım başlıkları altında değerlendirecek olduğumuzda iki temel şekilde özetlenebilmektedir. Bunlar:
a. Mekanik Kurgu: Farklı görüntü ve seslerin bir araya getirilmesi olarak tarif edilebilecek temel yaklaşımdır.
b. İçerik Kurgu: Her bir çekimin içerisinde yer bulan görsel-işitsel düzenlemedir.

“Trenin Gara Girişi” filminde de trenin gara yaklaşması ve gardaki insanların buna bağlı olarak yürümeleri en temel içerik kurgu öğesinin hareket olduğunu işaret etmektedir.

Perspektifte dikkat edilmesi gereken iki temel nokta vardır. Bunlar:
• Kameraya en yakındaki nesne veya kişi daha büyük görünür.
• Belli bir paralelliğe sahip çizgiler ve doğrular görüntü düzlemi içerisinde belli bir noktada buluşur gibi görünür.

Perspektifin oluşumunda, iki boyutlu yüzeyde üç boyutlu gerçek dünyamızı üretebilmek için ‘derinliğe’ ihtiyaç duyarız.

Louis ve Auguste Lumière kardeşler ile Georges Méliès kurgu ile ilgili farklı düşüncelerin gelişebilmesinde öncülük etmişlerdir.

Edwin Porter’in çalışmaları içerisinde dikkat çekilmesi gereken en önemli uygulaması vurgulandığı gibi ‘paralel olarak farklı zaman ve mekanlarda yer alan olaylara’ kurgu aracılığı ile yer vermesidir.

David W. Griffith için temel olan sahne değil, planlardır. Bir başka deyişle çekimlerdir.

‘Bir Ulusun Doğuşu’ filminde Abraham Lincoln’ün suikaste uğradığı sahneyi dört çekim parçasından oluşan bölümlere ayırmıştır.
Bunlar:
a. Abraham Lincoln ve ekibi.
b. Temsili izlemeye gelen ve suikaste tanıklık eden Elsie Stoneman ve Ben Cameron çifti.
c. Suikastçi.
d. Temsilde yer alan sahnedeki oyuncular.
Kurgu aracılığı ile bu dört temel çekim planı arasında paralel ve belli bir sürekliliğe dayanan yapı oluşturmuştur.

David Griffith’in kurgunun olanakları ile ortaya koyduklarına eklenebilecek bir başka nokta ise kurgunun olanaklarını düşünerek çekim planlamasının oluşturulmasına da karar verecek yöntemleri sunmuş olmasıdır.

Kurgunun film için anlatmanın ötesinde çözümler üretebileceğini düşünenler, Edwin Porter ve David Griffith’in çalışmalarından yoğun şekilde esinlenmişlerdir.

Lev Kuleshov, ‘Kuleshov Deneyleri’ olarak da adlandırılan deneylerinde bir görüntünün öncesine veya sonrasına kurguda yerleştirilen bir başka görüntünün izleyici açısından ne tür anlamlar ve yorumlar ürettirebileceğini anlamaya çalışmıştır. Böylesine kurgunun ortaya koyabileceklerini anlamaya yönelik bir yaklaşım ‘kurgu kuramı’ olarak da değerlendirilmektedir.

Pudovkin’in ‘bağlantısal kurgusu’ beş ayrı temel yaklaşımı içermektedir. Bunlar:
1. Zıtlıklar: Kurgunun zıtlıklar içeren görüntüleri birleştirerek anlam üretme yoluna gitmesidir.
2. Paralellikler: İki olay ya da unsur (canlı ya da cansız) arasında benzerlik kurmaktır.
3. Sembolizm: Kurgu ile anlatıma yardımcı olacak sembollerin yerleştirilmesi.
4. Eş zamanlılık: İki olayın aynı zamanda yer alacak şekilde kurgulanması ve bu ilişkili sekansların sonunda birleşmesidir.
5. Leit-motif: Temanın çağrışımlar ile aktarılmasıdır.

Vselvold Pudovkin aynı zamanda kurgunun filmin tüm inşa ediliş biçimi açısından da önemli bir rol oynadığını ve kurgunun filmin yapısı açısından bir dizi bileşenlerden oluşan bir formül sunduğunu işaret eder. Buna göre filmin yapısı için kurgu ile beraber düşünülmesi gerekenler şöyledir:

a. Filmin oluşturulması ‘çekimlerin içinde ne olduğuna’ bağlıdır.
b. Filmi oluşturulması ‘çekimlerin hangi sırada yer alacağına’ bağlıdır.
c. Filmin oluşturulması ‘çekimlerin her birinin perdede ne kadar süre kalacağına’ bağlıdır.

Her şeyin kendi zıttı, tersi vardır. Bu zıtlar çarpışır ve üçüncü birşey ortaya çıkar. İşte o üçüncü şey de kendi zıttını yaratır. Kurgu ile sağlanan ve sonuçta elde edilmeye sağlanan şokların temeli ise bu zıtlıkların bütünlüğünde yatmaktadır. Tez, antitez ve sentez ilişkisinde (diyalektik yaklaşım) olduğu gibi görüntüler kurgu ile dizilmemekte, çarpıştırılmaktadır. Sergei Eisenstein’ın kurgusu tamamen bu anlayışa dayanmaktadır. Belli bir formüle oturtacak olursak A görüntüsünün arkasından eklenen B görüntüsü ile izleyicinin elde edeceği anlam, çıkartacağı sonuç C olmalıdır. İzleyici bu sonucu kendi bulmalıdır. Kurgu ile sağlanan çarpışmaların sonucu da budur.

Sergei Eisenstein’a göre kamera ve bir anlamda kurgu bir göz olmaktan çok bir yumruk etkisi üretmek için vardır. Eisenstein kurgu uygulamaları bakımından da farklı teknik yaklaşımlara yer vermiştir.

Eisenstein farklı beş kurgu yaklaşımı uzunluk montajı, ritmik montaj, tonal montaj, tonal üstü montaj ve zihinsel/entellektüel kurgu kavramlarını içermektedir.

Kurgu sadece belli bir biçimsel yapı üretmek için değil, gerçekçi bir yapı oluşturmak için de kullanılabilir. Andre Bazin’in burada işaret etmek istediği ‘gerçekçi kurgu anlayışıdır’. Mümkün olduğunca gerçek zaman ve mekana bağlı kalmaya ilişkindir.

Kurgunun oluşturmaya çalıştığı ritmi etkileyen temel etkenler şu şekilde sıralanabilir:
a. Çekim ölçekleri. Yakın çekim ölçekleri genel çekim ölçeklerinden zaman olarak daha kısadır. Yakın çekimlerde verilen bilgi miktarı sınırlı, kavrama daha çabuktur. Genel çekimlerde verilen bilgi daha fazla, içindeki olası aksiyonlar daha çoktur. Oyuncu hareketlerinin, mekan tanıtımlarının ve diyalogların yer alması genel çekimleri daha uzun süreli olmaya zorlar.
b. Mercekler. Merceğin niteliğine göre görüntü içindeki aksiyon hızı da değişmektedir. Dar açılı merceklerde kameraya doğru olan dikey aksiyonlar göreceli olarak daha yavaş görünürler. Geniş açılı
merceklerle yapılan çekimlerde kameraya doğru olan hareketler daha hızlı, yatay hareketler ise göreceli olarak daha yavaş algılanırlar.
c. Kamera hareketleri. Kamera hareketlerinin varlığı kurgu ile elde edilen ritmi düşürmeye neden olabilir.
d. Geçişler. Kurgu içerisinde yer alan farklı geçiş türleri farklı etkilere sahiptirler. Kesme ritmi hızlandırmaktadır. Zincirleme, bindirme ve kararma-açılma gibi geçişler ritmi yavaşlatır. Bölünmelere, büyük zaman atlamalarına neden olmaktadırlar.

Bir projeyi hazırlarken üç ayrı ses öğesinin kurgulanması temel ses tasarımını ortaya çıkartmaktadır. Bunlar şu şekilde ifade edilebilir:

1. Diyaloglar
2. Ortamdaki ses (doğal ses)
3. Efektler

Sesi kurgularken hatırlanılması gereken diğer önemli noktalara ve ilkelere de değinmek gerekir. Sesin aynı zamanda mekan belirleyici bir öğe olduğunu ve böyle bir özelliğe sahip olduğunu unutmamalıyız.