Video Yapımlarında Ses Kurgusu

Görüntü ile eş zamanlı ilk uzun metrajlı sesli film de 1927’de Alan Crossland’ın yönettiği Jazz Singer sinema tarihindeki yerini almıştır. 1930’lu yıllarla beraber de Hollywood yapımı tüm filmler sesli hale gelmeye başlamıştır.

Ses, işitsel bir algıdır ve kısaca ses dalgalarının kulakta oluşturduğu duyum olarak tanımlanabilir. Sinema, televizyon ve diğer işitsel yapımlarda “ses” sözcüğü kendi içinde üç temel ögeyi barındır:
• Konuşma sesleri (diyalog, anlatıcı ses)
• Ses efektleri (ortam sesi)
• Müzik

Konuşma sesleri: Diyalog, anlatıcı ses olarak da tanımlanan konuşma sesleri oyuncuların diyaloglarını içerir. Ses kaynağı görüntü içinde yer alıyorsa, bu diyaloglar filmdeki aksiyonla senkronize edilmelidir. Sonradan bir seslendirme yapılmış ise (dublaj), sesler filmdeki oyuncuların kendi ses renklerine ya da karakter yapılarına uygun olmalıdır. Bazen diyaloglar daha sonra kaydedilir ve filmle senkronize edilir. İster bom operatörü diyaloğu kaydetsin ister ses tasarımcısı bunu daha sonra eklesin, film sırasında oyuncuların ne söylediğini tam olarak anlamak önemlidir

Müzik: Filmdeki müzik hikâyeyi ileriye taşımaya yardımcı oluyor, izleyicinin ne olacağını tahmin etmesine, duygusal bir tepki uyandırmasına veya izleyicinin sahneler arasında geçiş yapmasına yardımcı olur. Aynı zamanda filmin ana temasını oluşturan müzik (soundtrack) anlatının çatısını kurabilir, hikâyeyi güçlendirebilir ve mekân tanımlaması yapabilir.

Ses efektleri: Ses efektleri filmdeki karakterlere ve sahnelere gerçekçilik kattığı için film yapımlarında çok önemlidir. İster tırıs giden bir atın ayak sesleri, isterse birbirinin yanından geçen iki kişi ayak sesleri olsun, ses efektleri filme görsellerin tek başına sağlayamayacağı bir gerçekçilik kazandırır.

Üç temel ögeye dördüncü olarak “sessizlik” ögesini de eklemek gerekir. Film yapımlarında ses-
sizlik doğru ve yerinde kullanılırsa diğer üç ögeyi de içinde barındırabilir. Örneğin korku ve şaşkınlık
ifadelerinde sessizlik, filmin anlatım gücünü artırır.

Filmlerde en çok kullanılan ses anlatı yöntemleri şu şekilde sıralanabilir:

• Öyküsel ses
• Öyküsel olmayan ses
• Ekran içi ses
• Ekran dışı ses
• Ses perspektifi
• Doğrudan ses
• Eş zamanlı olmayan ses
• Kontrapuntal ses
• Ses köprüsü

Öyküsel ses (Diegetic sound): Film öyküsünde yer alan, film izleyicisiyle beraber filmdeki karakterlerin de işittiği tüm seslerdir. Örneğin oyuncuların konuşma sesleri, hayvan sesleri, çalgı aletlerinden çıkan sesler, bir kapının gıcırtı sesi gibi. Bir oyuncunun düşünsel, iç sesleri de “iç öyküsel ses” (internal diegetic sound) olarak tanımlanır.

Öyküsel olmayan ses (Non-diegetic): Film öyküsünde yer almayan, filmdeki karakterlerin işitmediği, yalnızca film izleyicisinin işittiği seslerdir. Örneğin bir belgesel filmdeki anlatıcı ses, film müziği gibi.

Ekran içi ses (On-screen sound): Ses kaynağı ekranda görünen ses kullanımıdır.

Ekran dışı ses (Off-screen sound): Ses kaynağı ekranda görünmeyen fakat işitilen ses kullanımıdır.

Ses perspektifi (Sound perspective): Ses perspektifi, ses kaynağının yakınlığı olarak da tanımlanabilir. Ses tekniği olarak; ses kaynağı ile mikrofon arasındaki mesafedir. Ses kaynağı mikrofona yaklaştıkça ses daha yakından ve doygun işitilir. Ses kaynağı mikrofondan uzaklaştıkça ses yakınlığı etkisi de azalır; sesler daha derinden, seviyesi düşük ve boğuk işitilmeye (tiz seslerde kayıp) başlar, işitsel kalite bozulur.

Doğrudan ses (Direct sound): Çekim sırasında kaydedilen seslerin tümüdür. Müzik dahil sonradan
eklenmiş sesler yer almaz. Böylece sahnedeki karakterlerin seslerine vurgu yapılır ve daha gerçekçi, inandırıcı bir anlatı oluşturulur.

Eş zamanlı olmayan ses (Asynchronous sound): Ses kaynağı ile senkron halde olmayan seslerdir. Ses kaynağı ilk başta görünebilir ve sonradan görüntüden çıkabilir. Bu durum izleyiciyi rahatsız etmez. Bu tür sesler bir ses köprüsü olarak da kullanılabilir.

Kontrapuntal ses (Contrapuntal sound): Film sahnesindeki aksiyon ile kontrastlık oluşturan, gerçekleşen olaya uymayan seslerdir. Bu sesler bir bükülme yaratarak, izleyicide farklı duygular oluşturabilir ve izleyiciyi başka bir şey düşünmeye yöneltebilir. Kontrapuntal ses filmdeki aksiyon ile paralel ve senkron haldedir. Aynı zamanda da plan ya da sahneleri bağlamakta bir ses köprüsü olarak kullanılabilir.

Ses köprüsü (Sound bridge): Ses köprüsü, bir filmde plan ya da sahneyi bir diğerine ses yoluyla bağlamak için kullanılan bir geçiş aracı, yöntemidir.

Ses tasarımı, sesler aracılığıyla yapılan bir hikâye anlatımıdır ve bir yerde film yapımının inşasıdır;
sesler, görseller kadar bir hikâye anlatır.

Ses kurgusunun en önemli amacı; gereksiz ve hatalı ses kayıtlarını ayıklamak, ham ses kayıtlarının teknik ve işitsel olarak yapıma uygun bir şekilde işlenmesidir. Ses sinyalinde parazit, dip gürültüsü, standartlara uygun olmayan seviye farklılıkları gibi herhangi bir teknik sorun olmaması gerekir. İşitsel olarak da sesin temiz ve anlaşılır olması gerekir. Son olarak da seslerin video ile birleştirilerek istenen formatta çıktı alınmasıdır.

Ses kavramını iki şekilde değerlendirmek gerekir; akustik enerji ve elektrik enerjisi. İşittiğimiz bütün
sesler akustik enerjidir, analogdur.

Analog ses sinyalinin dijital ses sinyaline çevriminde ADC (Analog to Digital) dönüştürücü kullanılır
ve dijital ses sinyali sayısal veriler halinde kaydedilir, depolanır. Dijital ses sinyali bir kulaklık ya da hoparlör aracılığıyla dinlenmek istendiğinde, bu sayısal veriler DAC (Digital to Analog) dönüştürücü tekrar analog hale çevrilir.

Çok basit olarak örnekleme oranı, dijital bir fotoğrafta birim başına düşen piksel sayısı olarak düşünülebilir. Dijital sesteki karşılığı da frekanstır ve Hertz (Hz) birimi ile tanımlanır. Nasıl ki dijital bir fotoğrafta piksel sayısı azaldıkça görselin çözünürlüğü düşer ve kalitesiz hale gelirse, dijital seste de frekans değeri azaldıkça sesin işitsel kalitesi bozulur.

Bit derinliği, yine dijital bir fotoğrafın renk derinliğine benzetilebilir. Dijital fotoğrafta bit değeri azaldıkça görseldeki renk ton geçişleri daha keskin halde belli olmaya başlar, yumuşak geçiş kalitesi kaybolur. Dijital seste de bit derinliği analog ses sinyal seviyesini ölçer. Her 1 bit değeri arttıkça
ya da azaldıkça ses sinyalinin dinamik alanı 6 desibel (dB) artar veya azalır.

En popüler bazı kayıplı ses formatları şu şekilde sıralanabilir:
• MP3 (MPEG-1 Audio Layer III, MPEG-1 Ses Katmanı III)
• AAC (MPEG-4 AAC olarak da tanımlanır)
• Ogg Vorbis

Profesyonel ses kayıt ve ses düzenleme çalışmalarında tüm dijital verileri koruduklarından dolayı “kayıpsız” ses formatlarıyla çalışır. Sinema ve TV çalışmalarında en çok tercih edilen kayıpsız ses formatları şu şekilde sıralanabilir:
• WAV (Waveform Audio File, Dalga Biçimi Ses Dosyası)
• AIFF (Audio Interchange File Format, Ses Değişim Dosyası Formatı)

Sesli video çekimleri bir araya getirilip kurgu işlemi başlatıldığında iki tür sesten söz edilebilir:
• Video görüntü ile kaydedilmiş eş zamanlı sesler (video görüntünün kendi sesleri)
• Video görüntüye sonradan eklenecek eş zamanlı ya da eş zamansız diğer sesler (konuşma, ses efekti, müzik)

Eş Zamanlı Ses (Senkronize Ses): Görüntü çerçevesi içinde olan ses kaynağına ait seslerdir. Örneğin konuşan bir kişinin ağız hareketleri ile konuşma sesleri eş zamanlı olmalıdır. Senkron bozulduğunda işitilen ses ile görünen ağız hareketleri birbirine uyumlu olmayacaktır; ses ağız hareketlerinden önce ya da sonra işitilecektir. Yine görüntüde açılıp kapanan bir kapı var ise, kapıya ait sesler de eş zamanlı olmalıdır.

Eş Zamansız Ses (Asenkron Ses): Görüntü çerçevesi içinde olmayan ses kaynağına ait
seslerdir. Örneğin konuşan bir kişi görüntü çerçevesinde değil ise ve yalnızca sesi işitiliyorsa bu
asenkron sestir. Asenkron sesler görüntüye rastgele eklenmemelidir çünkü izleyici ister istemez
işittiği sesler ile görüntü arasında ilişki kurmaya çalışacaktır.

Kurguya başlamadan önce bütün görüntü ve ses kayıtlarının ayrı bir diske yedeklenmesi oldukça önemlidir. Yedekleme işlemi sonrasında, kaba kurgu (rough cut) için gerekli olabilecek çalışmalara başlanabilir. Kaba kurgu çalışmasında çekim senaryosuna bağlı kalınarak aşağıda sıralanan temel kontrol ve işlemler yapılabilir:
• Bütün görüntü ve ses kayıtlarının kontrolü yapılabilir.
• Gereksiz olan görüntü ve seslerin hızlı bir şekilde ayıklanması yapılabilir.
• Çekim sırasında gözden kaçan ya da hatalı yapılmış çekimler belirlenebilir.
• Videoya eklenilmesi düşünülen konuşma, ses efekti ve müzik gibi diğer sesler belirlenebilir.
• Özellikle ses efekti ve müzik kullanımında, telif konusu dikkate alınarak, kayıtların yapılmasına ya
da stok seslerden yararlanılmasına karar verilebilir

“Ses Donanımları” (Audio Hardware) menüsünden “Giriş” (Input) ve “Çıkış” (Output) seçeneklerinin doğru tanımlanması gerekir. Bilgisayara bir USB mikrofon bağlanmış ise ses sinyal “Giriş”i olarak mikrofon tanımlanmalıdır. Ses sinyalinin dinlemesi bilgisayar üzerindeki hoparlörden ya da harici bir kulaklıktan yapılıyorsa ses sinyal “Çıkış”ı olarak da istenilen doğru donanım tercih edilmelidir. Aynı menü penceresinde yer alan “Ayarlar” (Settings) düğmesine tıklandığında bilgisayara bağlı bütün ses donanımları görülebilir.

“Timeline” olarak tanımlanan zaman çizelgesi panelinde video ve ses dosyalarının ayrı ayrı yerleştirildiği kanallar yer alır. Bir video dosyası zaman çizelgesi paneline sürüklendiğinde, video ve ses kanalları birbirinden ayrılarak kendilerine ait kanallara yerleşir. Bu panelin sol tarafında video ve ses kliplerine ait çeşitli ayarlar yer alır.

Kilit simgesi (Toggle Track Lock): Ses kanalını kilitler ve işlem yapılmasına izin vermez. Örneğin bir kesme işleminde video ve ses dosyası birbirine bağlı (Link) ise, kesme işlemi her iki dosyaya da uygulanır. Bir kanal kilitlenir ise, kesme işleminden etkilenmez.

M (Mute): Ses kanalındaki tüm sesleri kapatır, sessiz hale getirir.

S (Solo): Seçilen ses kanalındaki sesin dinlenmesini sağlar, diğer ses kanalları sessiz hale gelir.

Mikrofon simgesi (Voice-over record): Seçilen boş kanala bilgisayar üzerindeki mikrofonla ya da bilgisayara bağlanan harici bir mikrofonla ses kaydedilmesini sağlar.

Add-Remove Keyframe: Ses seviye çizgisi üzerine, ses seviye ayarlarını değiştirmek için noktalar yerleştirilmesini sağlar. Aktif hale gelmesi için ses klibinin seçili olması gerekir. “Audio 1” etiketinin hemen altında yer alır. Kanalda gizli kalmış ve görünmüyor ise ses kanalının yüksekliği artırılmalıdır.

Stereo ses kanalına sahip videolarda şu tür ses sorunlarıyla karşılaşılır:
• Yalnızca sol ya da sağ kanalda ses var.
• Sol ve sağ kanallarda farklı sesler var.
• Hangi kanaldaki ses seçilmeli?

Sesler yalnızca sol ya da sağ kanalda görünüyor: Video kurgusu bu şekilde tamamlanırsa, video izlenirken de yalnızca sol ya da sağ kanaldaki sesler işitilecektir. Örneğin bir ses klibinin sol kanalında ses var, sağ kanalında ise ses yok. Bu durumda sol kanaldaki ses sağ kanalda da olmalıdır. Bunu yapabilmek için; fare (mouse) imleci kanaldaki ses klibinin (clip) üzerine getirilir ve farenin sağ tuşuna tıklanır. Açılan menüde “Audio Channels” (Ses Kanalları) seçilir. Penceredeki “L” ve “R” kutularının her ikisinde de “L” seçilir. Böylece ses klibinde, ses seviye göstergesinde ve işitilen seste de L-R kanallarında ses olacaktır.

Sol ve sağ kanallarda farklı sesler var: Özellikle stereo mikrofona sahip kameralarda kayıt yapıldığında, her iki kanalda farklı sesler ve farklı ses seviyeleri olabiliyor. Bir diğer olasılık da kamerada farklı ses kaynakları kullanılarak kayıt yapılmıştır. Örneğin video kameraya harici bir yaka mikrofonu bağlanmış olabilir. Aynı zamanda kamera üzerindeki mikrofondan gelen ses de diğer ses kanalına kaydedilmiş olabilir. Bu durumda istenilen kanaldaki sesi seçmek için yine “Audio Channels” penceresinden seçim yapmak gerekir.

Sesin teknik ve işitsel kalitesine göre verilmelidir. Sesin işitsel estetiği bakımından, bazen her iki kanaldaki sesi birbiriyle karıştırmak güzel sonuçlar verebilir.

Monitör denildiğinde akla ilk önce video monitörler gelmektedir fakat seste de monitörler kullanılır.
Bunlar görsel ve işitsel monitörlerdir. Görsel monitörler ses sinyal seviyelerinin, işitsel monitörler de (kulaklık ve hoparlör) sesin işitsel kalitesinin kontrol edilmesini sağlar. Göz ile ses sinyal seviyelerini takip etmek, kulak ile de sesi sürekli dinlemek gerekir. Dolayısıyla bütün ses seviyeleri görüntünün içeriğine uygun olarak bir dengede olmalıdır. Örneğin ses seviyesinde rahatsız edici iniş-çıkışlar ve seslerin anlaşılmasını engelleyen gürültüler olmamalıdır.

Ses kanallarında ses seviyeleri dört farklı yöntemle ayarlanabilir:
• Ses mikserleri aracılığıyla
• Ses kanalı üzerindeki ses seviye çizgisiyle
• Ses kanalı üzerinden ses kazanç ayarıyla
• Efekt kontrol penceresinden

Ses Mikserleri: İki tür ses mikseri vardır; Ses kanal mikseri (Audio Track Mixer) ve ses klibi mikseri
(Audio Clip Mixer).
“Audio Track Mixer” zaman çizelgesinde yer alan her ses kanalı üzerinde çeşitli ayarlar yapmaya yarar ve “Window” menüsünden açılabilir. “Audio Clip Mixer” ise tüm ses kanalına etki etmez. Zaman çizelgesi panelinde yer alan ve seçilen her ses klibini ayrı ayrı kontrol eder. Üzerinde ses seviye ayarı ve “Pan” düğmeleri bulunur.

Ses Seviye Çizgisi (Volume Level): Her ses klibi üzerinde ses seviyesini ayarlamaya yarayan bir ses seviye ayar çizgisi vardır. Bu çizgi fare imleci yardımıyla aşağı-yukarı hareket ettirilebilir. Mikserden bir avantajı; bu işlemden tüm ses kanalı değil, yalnızca üzerinde işlem yapılan ses klibi etkilenir. Aynı zamanda “Add-Remove Keyframe” düğmesine tıklandığında zaman çizelgesi panelinde zaman çizgisinin olduğu yere noktacık yerleştirilir (Windows, Ctrl+Fare Sol Tuş) (Mac OS, Cmd+Fare Sol Tuş). Bu noktacıklar aşağı-yukarı sürüklenerek ses klibi üzerinde yalnızca istenilen yerdeki ses seviye ayarı yapılır.

Ses Kazanç Ayarı (Audio Gain): Ses mikseri gibi çalışır fakat yalnızca seçilen ses klibinin tüm ses
seviyesini etkiler. Farenin imleci ses klibi üzerindeyken farenin sağ tuşu tıklandığında açılan menüden “Audio Gain” seçilir. Açılan pencerede dB birimi olarak istenilen değer girilir ve işlem tamamlanır.

Efekt Kontrol Penceresi (Effect Control): Video ve ses efektlerinin kontrol edildiği ve düzenlendiği “Effect Control” penceresinden de ses kanal seviyeleri ayarlanabilir. Bu pencerede seslerin sol ya da sağ kanala yönlendirme işlemleri de gerçekleştirilebilir.

Kurgu projesine videonun kendi sesleri dışında müzik, ses efekti ya da konuşma sesleri eklenebilir.
Projeye yeni ses dosyaları eklemek için üç farklı yöntem vardır:
• “File” menüsüne tıklanıp “Import” seçilir.
• “Media Browser” penceresinden seçim yapılır.
• Bilgisayarda ses dosyaların olduğu klasör açılır ve ses dosyası fare aracılığıyla seçilip proje penceresine ya da zaman çizelgesi penceresine sürüklenip bırakılır.

Video kliplerin kesilip birleştirilmesinde olduğu gibi ses kliplerinde de benzer işlemler uygulanır. Ses
klipleri arasında geçişler yapılırken; bir önceki ve bir sonraki sesin seviye ve ses uyumluluğuna dikkat edilmelidir. Aksi halde seste sıçrama (atlama) gibi rahatsız edici durumlar oluşacaktır. Ses kliplere uygulanan en temel ve en çok kullanılan yöntemler şunlardır:
• Cut                                           • Fade-out
• Crossfade                                  • Fade-down
• Fade-in                                      • Fade-up

Cut: Videoda olduğu seste de en çok kullanılan “kesme” işlemi temel bir geçiş yöntemidir. Ses klipleri kesilerek ya da farklı ses klipleri yan yana konularak birleştirilir. Bir ses klibinin orta yerlerinden istenmeyen bir ses kesilip çıkarıldığında (silindiğinde) arada bir boşluk oluşur. Daha sonra (istenirse) sol ve sağdaki ses klipleri birleştirilir. Sesleri birleşim yerlerinde bazen “çıt sesine benzer bir gürültü oluşur. Bunun nedeni birleşim yerindeki sesler arasındaki ses seviye farklılığıdır. Bu gürültüyü engellemek (yok etmek) için her iki ses klibinin birleşim yerine bir kaynaştırma (miks) işlemi yapmak gerekir.

Crossfade: Kesme işleminden sonra en çok kullanılan bir geçiş yöntemi de “çapraz geçiş” işlemidir.
Çapraz geçiş aslında, iki ses klibinin başlangıç ve bitiş yerlerini üst üste getirerek kaynaştırma (miks) işlemidir. Video görüntüler arasındaki geçiş yöntemine de benzetilebilir.

Fade-in ve fade-out: Videoda açılma (fade-in) ve kararma (fade-out) efektlerinin bir benzeridir. Ses klibinin genellikle başlangıcına ve sonuna uygulanır. Ses seviyesi sıfır noktasından başlayarak yükseltilir ya da tersi yapılır. Örneğin konuşarak uzaklaşan bir karakterin sesi uzaklaşma süresine uygun olarak azaltılarak sonlandırılabilir.

Fade-down ve fade-up: Videoda bindirme efekti gibidir. Ses seviyesi işitilecek düzeyde belli orana
kadar düşürülür (fade-down) ve yeniden yükseltilir (fade-up). En çok konuşma seslerine eklenen fon müziğinde kullanılır. Örneğin müzikli bir mekânda karakterler konuşmaya başladığında müzik sesi azaltılır ve tekrar yükseltilir. Tanıtım filmlerinde de oldukça sık kullanılan bir yöntemdir. Önemli olan; müzik seviyesinin azaltıldığı ve tekrar yükseltildiği yerlerin rahatsız edici belirginlikte olmaması, işitsel olarak konuşma sesi ile uyumlu ve dengeli olmasıdır.

Ses Kliplerine Efekt Ekleme: Bu işlem için “Effects” penceresinin açılması/seçilmesi gerekir. Efekt penceresinde hazır halde çeşitli efektler yer almaktadır ve bu efektlerin ayarlarına müdahale edilebilir. Hazır haldeki herhangi bir efekte ulaşabilmek için pencerenin üst bölümündeki boş alana efektin adı yazılarak da arama yapılabilir. İstenilen ses efekti fare aracılığıyla zaman çizelgesi panelinde yer alan ses klibi üzerine sürüklenip bırakılır. Aynı ses klibi üzerine birkaç efekt eklemek mümkündür ve bu efektlerin ayarları “Effect Control” penceresinden değiştirilebilir ya da “fx” üzerine tıklanarak ses efekti etkisiz hale (Toggle the effect on or off) getirilebilir veya “clear/delete” komutlarından biri kullanılarak tamamen silinebilir. Bazı ses efekt ayarlarında “Edit” düğmesine tıklanarak yeni açılan pencereden efekt ayarları değiştirilebilir. Ses efekt uygulamalarında sesin işitsel kalitesi hoparlör ya da kulaklık aracılığıyla mutlaka kontrol edilmelidir.

Ses Kanallarına Efekt Ekleme: Ses kliplerine ayrı ayrı ses efektleri eklenip uygulanabildiği gibi bu işlemi ses mikseri aracılığıyla yapmak da mümkündür. Bu işlem için “Audio Track Mixer” aracını açmak gerekir. Açılan pencerenin sol üst köşesindeki ok işaretine (Show/Hide Effects and Sends) tıklandığında mikserin üst tarafında boş bir pencere açılır. Bu boş pencerenin sağ üst köşesindeki ok işaretine tıklandığında ise ses efekt menüsü açılır ve istenilen ses efekti seçilir. Her bir ses kanalına ayrı ayrı efekt işlemi uygulanabilir.

Ses Netliğini Artırmak (Clarity): Seslerin işlenmesinde özellikle konuşma seslerinin net bir şekilde işitilmesi oldukça önemlidir. İnsan sesi frekans aralığı ortalama 50Hz ile 2kHz aralığındadır. Konuşma seslerini daha belirgin hale getirmek için çeşitli yöntemler kullanılır. Örneğin sesin dinamik aralığı sıkıştırılır (compress) ya da genişletilir (expand) veya ekolayzır (EQ) ile sesin frekanslarına müdahale edilir. Sesi daha net hale getirebilmek “Clarity” işleminden yararlanılabilir. Zaman çizelgesi panelinde yer alan bir ses klibinin üzerine tıklanarak seçilir. Daha sonra “Window” menüsünden “Essential Sound” seçilir ve proje penceresinin sağ tarafında açılan pencerede “Dialogue” seçilir. Açılan yeni pencerede aşağıdaki işlemlerin yanındaki kutulara tıklanıp aktif hale getirilir. Aktif hale gelen işlem türü “Effects Control” penceresinde de belirecektir. Buradan da işlem kontrolü yapılabilir. Bu işlemlerle sesler daha net ve belirgin hale getirilmeye çalışılır. İşlemi iptal etmek için “Clear Audio Type” düğmesine tıklanır.

Dynamics: Seslerin dinamik aralığı sıkıştırılarak veya genişletilerek ses etkisi değiştirilir. Örneğin dinamik alan etkisi özellikle reklam filmi seslerinde ve rock müzik kayıtlarında oldukça sık kullanılır. Böylelikle düşük ses seviyeleri de artırılarak ses seviyelerin belli bir sınırı geçmesi engellenir. Sesler daha güçlü duyulur.

EQ: Sesin düşük, orta ve yüksek frekanslarına (bas ve tiz gibi) müdahale edilerek daha anlaşılır ve
parlak bir ses etkisi oluşturulur. Örneğin EQ ayarlarıyla bir konuşma sesinin düşük ve yüksek frekansları düşürülüp, orta frekans aralığı yükseltildiğinde sese telefon sesi etkisi verilebilir.

Enhance Speech: Kadın ve erkek sesine göre ayrı ayarlar yapılabilir. Sesler daha doygun ve belirgin hale getirilebilir. Ayrıca “Preset” menülerinden hazır ses efekt ayarları seçilerek sese çeşitli efektler de eklenebilir.

Ses Seviye Sınırlayıcı (Limiter): Ses dalgaları iniş-çıkışlıdır. Görsel 8.43’te ses dalga biçimleri incelendiğinde en düşük ve en yüksek ses seviyeleri -24 dB ile -6 dB aralığındadır. Bu ses kanalındaki seviye istenilen bir dB değerine yükseltilebilir ya da düşürülebilir. Burada önemli olan şudur: ses seviyeleri herhangi bir dB seviyesine yükseltildiğinde ya da düşürüldüğünde, yazılım en üst tepe noktasını referans alacaktır, yani örnek görseldeki -9 dB seviyesini. Dolayısıyla bütün ses dalgaları -9 dB seviyesinin artışı ya da azalışı oranında etkilenecektir. Bu durumda da tüm ses kanalında istenilen bir dengede seviye artışı olmayacaktır.

Ses Gürültüsünü Azaltma (Noise Reduction): Özellikle dış mekân ses kayıtlarında, kamera üzeri
mikrofon ya da yaka mikrofonu gibi kondansatör yapıda bir mikrofon kullanıldığında, mikrofon ortam gürültüsünden ve rüzgâr sesinden kolay etkilenebilir. Bu tür istenmeyen seslerin etkisini azaltmak için “Highpass” filtreden yararlanılabilir. Filtre değeri (Cutoff) 80Hz-160Hz arası denenebilir. Daha üst frekanslar seçildiğinde ses tizleşmeye başlar. Bir başka yöntem ise “DeNoise” filtredir. Efekt penceresinden DeNoise filtrenin “Edit” düğmesine basıldığında açılan pencereden “Amount” ayarı ile gürültü seviyesi azaltılıp çoğaltılabilir.

Son aşama, video ve ses kurgu çalışmasının kaydedilerek bir çıktı (Export) alınmasıdır. Bu işlem için
kurgu proje penceresinde yer alan “Timeline” penceresinin seçili olması gerekir. Aksi halde bu işlem gerçekleşmeyecektir. Sesli video kurgu çalışmasının bir video dosyası halinde çıktısının alınabilmesi için “File” menüsünden “Export → Media” seçilir. “Audio” seçeneğinin aktif olmasına dikkat edilmelidir yoksa ses kanalları videoya dahil edilmez, çıktısı alınan video dosyasında ses kanalı olmaz. Aynı zamanda çıktısı alınacak olan video ve sese ait bazı teknik ayarlar da yapılabilir.