Görsel Sistemler ve Tasarım İlişkisi

Uluslararası Tasarım Konseyi (ICoD) tasarımı “estetik, işlevsel, bağlamsal, kültürel ve toplumsal hususları dikkate alarak, bir kişi (bir kullanıcı) ile insan yapımı çevre arasındaki etkileşime odaklanan bir çalışma ve uygulama disiplini” olarak tanımlar.  

Dört temel tasarım çalışma alanı Endüstriyel tasarım, iç mimarlık, moda tasarımı ve grafik tasarımdır.  

Sistem kelimesi temel sözlük anlamında “birçok unsurdan oluşan düzen” olarak tanımlanır. 

Fiziksel sistemler, gözlemlenebilir ve ölçülebilir olan somut nesneler veya süreçlerdir. Örneğin makineler, binalar ve insan vücudu gibi doğal sistemler fiziksel yani somut sistemler arasındadır. 

Soyut sistemler, doğrudan gözlemlenebilir veya ölçülemeyen soyut kavramlar veya fikirlerdir. Örnekler arasında matematiksel denklemler, bilgisayar algoritmaları ve ekonomik modeller bulunur.

Açık bir sistem, çevresi ile sürekli etkileşim hâlindedir; dışarıdan girdi alır ve dışarıya çıktı verir. Açık sisteme örnek olarak ekosistemler, ekonomik ve sosyal sistemler verilebilir.  

Kapalı bir sistem çevre etkilerinden izole edilmiştir; enerji, madde veya bilgiyle çevreleri arasında etkileşimde bulunmazlar. Kapalı sistem için makineler ve laboratuvar deneyleri örnek verilebilir.

Her sistem daha büyük bir sistemin parçasıdır. Alt sistemler, bir sistem içindeki daha küçük sistem[1]lerdir. Her sistemin bağlı olduğu daha büyük sistemlere de üst sistem denmektedir.

Kalıcı bir sistem, insanın işleyişine göre uzun bir süre dayananır. Geçici sistem, kısa bir zaman dilimine sahiptir.  

Belirlenimci bir sistem, tüm olayların oluşumunun tamamen tahmin edilebilir olduğu sistemdir. Belirli bir zamandaki sistem durumunun açıklamasını alırsak, bir sonraki durum kolayca tahmin edilebilir. 

Bir kütüphane sınıflandırma sistemi olan DDC’nin İngilizce ve Türkçe açılımı Dewey Decimal Classification yani Dewey Onlu Sınıflama Sistemi’dir. 

Bir kütüphane sınıflandırma sistemi olan LCC’nin İngilizce ve Türkçe açılımı Library of Congress yani Amerikan Kongre Kütüphanesi Sınıflama Sistemi’dir. 

Anadolu Üniversitesi Merkez Kütüphanesi LCC sınıflandırma sistemini kullanmaktadır. 

Bir sistem genellikle girdiler, işlemler, çıktılar ve geri bildirimden oluşan bir döngüye sahiptir.  

Kütüphane sınıflandırma sistemi temel alındığında girdiler, çeşitli kitaplara; işlemler sınıflandırma ve düzenlemeye; çıktılar kitapların bulunabilmesi ve yeniden yerine koyulabilmesine; geri bildirim ise kullanıcıların veya kütüphane görevlilerinin yaşadığı sorunlara karşılık gelmektedir.  

Aralarında hemen hemen her gün karşımıza çıkan A4 kağıt ölçüsünün de bulunduğu kağıt standardı ve açılımı ISO216’dır. ISO (International Organization for Standardization) kelimelerinin baş harflerinden oluşur. 

ISO216 serisinde A, B ve C ölçüleri olmak üzere  var olan 3 temel gruptan C serisi zarf ölçüleri için kullanılır. 

Pantone Tasarımcıların üreticilerle renk konusunda verilen kararları doğru şekilde alabilmesini sağlayan, evrensel bir renk dili ortaya koyan sistemdir. 

Grafik tasarım, gerekli mesaj ve bilgileri, belirli sosyal gruplara tanımlanmış amaçlarla aktarmak üzere görsel iletişim aracılığıyla çözümler sunan bir alandır. 

Tasarımcı Massimo Vignelli grafik tasarım ile “Grafik tasarımı anlamsal olarak doğru, sözdizimsel olarak tutarlı ve pragmatik olarak anlaşılabilir bilgilerin organizasyonu olarak görüyorum” demiştir. 

Fengworks Design Office tarafından tasarlanan ve 2023 yılında iF tasarım ödülü alan projelerden biri olan bilgilendirme ve yönlendirme sistemi Taipei hayvanat bahçesi için tasarlanmıştır. 

Kurumsal kimlik tasarımının amacı, benzersiz ve hatırlanır bir görsel kimlik oluşturmak ve şirketi rakiplerinden ayırmak için yardımcı olmaktır.

Eva Klose, Rotterdam’daki De Doelen adlı konser binasının mimari ögelerinden yola çıkarak kurumun tüm afişlerinde kullanılabilecek bir çerçeve ortaya koymuş ve bu uygulamayı sürdürülebilir bir görsel kimlik sistemi hâline getirmeyi başarmıştır. 

Harry Beck haritaların coğrafi bilgiyle birebir ilerlemesinin şart olmadığını, önemli olan şeyin seyahat eden yolcuların net bir rota bilgisine ulaşmaları olduğunu söyler. Beck’in tasarımında coğrafi bilgi önem bakımından ikinci sıradadır. Kullanıcı bakış açısıyla düşünüldüğünde esas olarak verilmesi gereken bilgi, duraklar ve hatların birleştiği noktalardır; coğrafi konum daha sonra gelir.  

Kompleksite, yani karmaşıklık, bir sistem veya modelin ait bileşenlerinin pek çok yolla etkileşimde olduğu ve doğrusal olmayan, gelişigüzel, kolektif dinamiğe, hiyerarşiye ve gelişime yönelik yerel kuralları izleyen davranışı olarak nitelendirilir. 

UX (User Experience) Kullanıcı deneyimi: Fiziksel veya ekrana yönelik ürün tasarımında insan merkezli yaklaşımı ve kullanıcının ilk temastan sonuna kadarki tüm deneyimini konu alan tasarım alanıdır. 

Tasarım ekipleri her zaman empati kurabilen, geri bildirimleri değerlendirebilen, sorunları görerek aktif çözümler üretebilen yeteneğe sahip kişilerden oluşur. 

Paul Mijksenar’ın, yönlendirme tasarımı yaparken dikkat edilmesi gerektiğini söylediği dört unsur devamlılık, yani bilgiyi varış yerine kadar tekrar ettirebilmek; belirginlik, yani levhaların göze çarpması; tutarlılık, yani oluşturulan kurallara bağlı kalmak ve açıklık, yani bilginin net bir şekilde algılanabilir olmasıdır. 

1920’ler ve 30’larda Viyana metodu olarak da bilinen Isotype (Uluslararası Tipografik ve Resimsel Eğitim Sistemi) geliştirilmesine Otto Neurath öncü olmuştur. 

Piktogram bir eşyayı, bir objeyi, bir yeri, bir işleyişi veya bir kavramı yalınlaştırarak görsel yolla temsil eden semboldür. 

Seri tasarım, bir koleksiyon veya seri üründen oluşan ürün veya hizmetlerin bir arada bir bütün halinde tasarlanmasıdır. 

Hem kitabın tamamında hem de kapak tasarımı anlamında seri tasarım için önemli bir örnek olan Yapı Kredi yayınlarından çıkan “Türkiye’de Güncel Sanat” serisi Esen Karol tarafından tasarlanmıştır. 

Kapalı sisteme önemli bir örnek olarak verilebilecek  Franz Kafka’nın eserlerini konu alan ve Almanya’da Fischer tarafından yayımlanan kitap serisinin özelliği şu şekildedir:

Kafka’nın başka bir eseri olsa dahi bu tasarım yeni bir kitap kapağı daha eklemeye uygun değildir. Çünkü tasarımda kapakların tamamını kaplayacak şekilde el yazısıyla Franz Kafka yazılmıştır, yeni bir kitap eklendiğinde kapak boş kalacaktır veya tüm diğer kapakların elden geçirilmesi gerekecektir. 

Grid sistemi ile birlikte belirli kurallara dair bir çerçeve ortaya konulurken, bir yandan bu kurallar içinde esnek alanlar yaratılır. Böylelikle hem görsel tutarlılık sağlanırken hem de sıkıcı olmayan ve gerektiğinde farklılaşabilen bir tasarım dili yaratılmış olur.