Ekrana Yönelik Tasarım Sistemleri

Tüm bu donanımsal ya da yazılıma dair buluşların yanında grafik pencereler, arabirimler, ikonlar da ilk kez bu laboratuvarlarda kullanıma giren tasarım problemleri ve çözümleri olmuşlardır (Roelof PIETERS, 2016).

İnsan-Bilgisayar Etkileşimi araştırma (HCI) alanının temel amacı makineler ve insanlar arasında olan tüm grafik ve fiziksel etkileşimleri verimli, kolay ve sezgisel hale getirmektir.

Bu öğrenme ve adaptasyon eğrisini etkileyen iki önemli faktör bulunmaktadır. Bunlardan ilki insan bilgisayar etkileşimi bilim dalı ve kullanışlılık testleri tarafından sürekli sağlanan veri akışının yıllar içerisindeki oluşturduğu bilgi kütüphanesidir. Adaptasyon eğrisini etkileyen ikinci özellikle ise ekran özelinde çalışan tasarım sistemlerinin temel çalışma odaklarından biri olan bilişsel yükün optimizasyonudur.

ISO7000, tüm dünyada ortak bir sembol dili oluşturmak adıyla tasarlanmış oldukça geniş kullanım alanlarına yayılan uluslararası iletişim sistemidir.

Flat (Düz) Tasarım, arayüzlerin grafik sistemlerinin dönüşmesinde büyük rol üstlenmiş, aynı zamanda Google (Material Design) ve Apple (Human Interface Guidelines) gibi büyük sistem üreticileri Flat tasarımın ilkelerini hala işletim sistemi arayüzlerinin ve tasarım sistemlerinin bel kemiği olarak kullanarak temel tasarım prensiplerini ve kurallarını bu sistem etrafında farklılaştırmıştır.

“Sağlarlık” (Affordance) terimi ilk olarak psikolog James Gibson tarafından görsel algıyı araştırırken ortaya atıldı. Gibson, bu terimi, insanların bir nesneyle etkileşime girerken, genellikle bu nesne hakkındaki algılarına veya bilgilerine dayanarak mümkün olduğunu düşündükleri eylemleri tanımlamak için kullandı.

Tasarımda deneyim yaklaşımının yaratıcısı ve öncüsü Nielsen ve Norman Grup ekrana yönelik tasarım sistemlerini şöyle tanımlamaktadır: “Tasarım sistemi, farklı sayfalar ve kanallar arasında paylaşılan bir dil ve görsel tutarlılık oluştururken fazlalığı azaltarak tasarımı büyük ölçekte yönetmeye yarayan bir dizi standarttır.”

Bu bağlamda bir tasarım sistemine baktığımızda, tasarımcıların ve geliştiricilerin dijital ürünler oluşturmak ve ölçeklendirmek için ihtiyaç duyduğu tüm bileşenleri içerir. Sistem öğelerine kısaca göz atıldığında şu ana başlıklar altında toplanabilir;
• Marka yönergeleri
• Erişilebilirlik yönergeleri
• UI Tasarım yönergeleri
• Doğru uygulama örnekleri
• Tasarım sistemi yol haritası ve geçmiş sürümlere
ait belgeler
• Kod parçacıkları ve CSS değişkenleri
• Kullanılabilir UI kiti dosyaları

Bu sistem kısaca şu başlıklar altında özetlenebilir. Komponentin adı, tanımı, öz nitelikleri, obje'nin durumları ve kod parçacıkları.

Doğu Asya ülkelerinde kırmızı renk iyi şans ve servetle ilişkilendirilir. Hisse senetleri Nikkei endeksinde listelendiğinde kırmızı olarak gösterilir. Bu, negatif sayıları kırmızıyla gösteren Avrupa veya Amerikan normlarının tam tersidir.

Tasarım bileşenleri, birlikte çalışabilirlik, birbirleri ile konuşabilen sistemler, otomasyonlar, yazılıma dair yenilikler, bunlardan birkaçı olarak örneklenebilir.

Fonksiyonlar, verilen herhangi bir girdiye uygun şekilde yanıt vererek, tasarımda karar verme sürecini yeniden yaratmakta, objelerin ya da tasarım bileşenlerinin farklı şartlarda bir otomasyona bağlı biçimde farklı davranışlar geliştirebilmesini amaçlamaktadır.

Bugün Apple şirketi pek çok farklı kategoride ekranlar ve etkileşimler geliştiriyor: Telefonlar için iOS, tabletler için iPadOS, kişisel bilgisayarlar için macOS, saatleri için watchOS, büyük ekranlar için tvOS, araç bilgi-eğlence sistemleri için CarPlay ve daha fazlası.

"Google Material Design v3 tasarım sistemi" içinde çalışan ‘dinamik renkler’ özelliğinde gözlemlemek mümkün. Sabit renk kodları yerine seçilen tek renk üzerinden algoritmalar aracılığıyla erişilebilirlik ve kullanılabilirlik kriterlerine uygun 46 farklı tamamlayıcı renk üreterek çalışan sistem bu konuda büyük bir tasarım yükü ve kararını kendi başına üstlenir.

Bu planın en altında komponentler ve grafik arabirimler varken en yukarıya doğru müşteri deneyimi ve şirket ilkeleri gibi daha geniş kapsamlı ve birebir deneyime etki edecek karar mekanizmaları yerleşmektedir (Hugher, 2019)

IBM ve MailChimp firmaları yakın zamanda görsel kimliklerini ve devamında tasarım geliştirme sistemlerini yeni çağın ihtiyaçlarına ayak uyduracak daha atik ve hızlı sistemlere evirmek üzere yeniledi. Paydaşlarına hizmet veren bu firmalar bu anlayış ile hem kendi çalışma ve tasarım modellerini güncelledi hem de paydaşlarını da bu sisteme davet ederek daha verimli bir entegrasyonu, iyi tasarımın yaygınlaşmasını ve kurumsal bağı arttıracak bir ekosistemin oluşmasını sağladılar.

Alex Schleifer’in (Airbnb Tasarım Başkanı) dediği gibi: “İşte basit gerçek: İlk önce onları oluşturma şeklinizde yenilik yapmadan ürünlerde yenilik yapamazsınız.”. Bu yaklaşımı oldukça iyi özetleyen bu söz yenilikçi ürünler geliştirmek isteyen organizasyonların öncelikli olarak kendi çalışma biçimleri ve sistemlerinde bu arayışı sürdürmeleri ve oradan yaratılan buluşçu yaklaşımları paydaşlarına aktarabileceklerini ifade etmektedir.

Şirketler karar alma konusunda tasarımcılar üzerinde daha karmaşık ve büyük beklentilere sahiptir. Makine öğrenimi modelleri, veri analizleri, iş yönetimi fikirleri, şirket değerlerinin belirlenmesi gibi bu istekler son kullanıcının deneyimine birebir etki etmektedir.

"Değerler yaklaşımı" tasarım sisteminin ihtiyaçlar piramidini tersine çevirmeyi önerir. En temelde, erişilebilirlik, tolerans, güvenlik, açıklık, saygı gibi temel insani hakları tasarım sisteminin köklerine yerleştirir ve sistemin geri kalanını bu temeller üzerine inşa eder.

Tasarım sistemlerinin genel geçer tanımlarında temel grafik arabirim öğelerini ve etkileşim biçimlerini ifade eden komponentler Hugher‘ın ihtiyaçlar piramidinde bir davranış biçimi ile tanımlanırlar. ‘Kolaylaştırıcılık’ başlığı altında tariflenen bu davranış biçimi hem son kullanıcıyı hem de geliştirme ekibinin iç işleyişini kapsayacak bir bakış açısı olarak ifade edilebilir.