Görsel Sanatlarda Sürdürülebilirlik

Artan nüfus ve buna bağlı olarak artan tüketim, azalan kaynaklarımız ve üretimin sınırlılığı “sürdürülebilirlik” kavramının her alanda daha yoğun biçimde kullanımını ortaya çıkarmıştır.

Globalleşme, Küreselleşme: Uluslararası olan, tüm dünyayı ilgilendiren durumları ifade etmek
için “küresel” ifadesi kullanılır. Ekonomik, sosyal, teknolojik, kültürel, politik ve ekolojik açılardan global bütünleşmenin, entegrasyon ve dayanışmanın artması anlamına gelmektedir. Sürdürülebilir ekonomik kalkınma, yükselen yaşam standartları, teknolojik ilerleme ve bilginin daha hızlı yayılması, küreselleşmenin en belirgin faydaları arasında sayılmaktadır. Saydamlık da küreselleşmenin ön plana çıkardığı kavramlar arasında yer almaktadır. Gelir dağılımının daha hakça olması, yolsuzlukların azalması, hatta siyasi özgürlüklerin ve insan haklarına saygının artması, küreselleşmeyle doğru orantılı gelişen unsurlar arasında sayılmaktadır.

Sürdürülebilirlik, sanat ve nesneleri nasıl tükettiğimizi, ürettiğimizi ve tasarladığımızı yeniden
gözden geçirmeyi gerektirse de sanatçılara ve tasarımcılara yaklaşımlarını yeniden düşünme fırsatı
da sunmaktadır. Sanatçılar her şeyden yalıtılmış bir ortamda çalışmaz; sanatları kendi zamanlarının bir ürünüdür ve çeşitli ölçülerde tarihsel, toplumsal, ekonomik, felsefi bağlam ve koşullardan etkilenir. Çağdaş dünya inovasyon ve değişimle karakterize olur, çağdaş sanat da bunu yansıtır.

Kelime olarak bir araya getirme birleştirme anlamına gelir. Bir resim tekniğidir. Elde var olan her türlü basılı, yazılı, çizili, resimsel malzemelerin bir yüzey üzerinde yeniden kurgulanmasıyla oluşturulur. Kolaj ve benzeri uygulama teknikleri yirminci yüzyıl öncesi kullanımına rağmen, 20. yüzyılın ilk yıllarında kübist ressamlar Georges Braque ve Pablo Picasso’nun çalışmalarıyla ortaya çıkmıştır.

• Kolaj
• Dekolaj
• Asamblaj
• Akümülasyon
• Montaj

“Sökülmek” anlamına gelen Fransızca bir kelimedir. Üst üste katmanlar hâlinde yerleştirilmiş afiş, resim ya da basılı kağıtların bazı bölümlerinin kesilip çıkarılmasıyla oluşturulur.

Asamblaj tekniği kolajın üç boyutlu hâlidir. Sanatçılar 20. yüzyılın başlarında bu tekniği keşfetmeye başlamışlardır. “Asamblaj” terimi ilk kez 1953’te Jean Dubuffet tarafından güzel sanatlar bağlamında kelebek kanatlarıyla oluşturduğu kendi eserini tanımlamak için kullanmıştır.

(Çöp Sanatı), 3 boyutlu sanat objesinin, heykelin, görsel sanatlardaki geleneksel malzemeler yerine artıklar, kullanılmayan objeler ve hurdaların bir araya getirilmesiyle oluşturulması.

TDK sözlüğünde “Akümülasyon” birikim, tortulanma, yığılma ve toplanma olarak tanımlanmıştır. Atık malzemelerle sanat objesi oluşturmak için kullanılan tekniklerden birisidir. Atık objeler istiflenerek, asılarak, bantlanarak, birleştirilerek sanat eseri oluşturulur. Kolaj, dekolaj, montaj ve asamblaj gibi akümülasyon
da modern sanat döneminde kullanılmaya başlanmıştır.

Atık nesnelerin doğrudan ya da dönüştürülerek üç boyutlu sanat objesi oluşturmak için kullanılmasıdır. Montaj yönteminde nesne, doğrudan yapıtın bulunduğu platformda bir öge olarak kullanılmaktadır. Eseri oluşturan öteki elemanlarla birlikte kullanılan atık nesne, eser içerisinde kimliğini kaybetmeden ya da eserin biçimine uygun olarak esere ait bir eleman olarak var olmaktadır.

Toprak Sanatı, Eko Sanat ve Toprak İşleri olarak da bilinen arazi sanatı, ilk olarak 1960’lar ve 1970’lerde kavramsal sanat hareketinin bir ürünü olarak ortaya çıktı. Bir galeride sergilenebilecek boyutta olabilecekleri gibi, doğanın gücünü ve güzelliğini vurgulamak için doğada gerçekleştirilen bir sanat türüdür.

• Erişilebilir uygun maliyetli malzemelerden yapıldığı için,
• Siyasi ve sosyal meselelerin altını çizdiği için,
• Yaratıcılığı desteklediği için,
• Sosyal farkındalık yaratıp, çevre dostu yaklaşımın benimsenmesini sağladığı için,
• Ekolojik dinamikler ve karşılaştığımız çevre sorunları hakkında toplumun bilgilendiren eserler
olduğu için

Yeşil sanat, çevre dostu, toksik olmayan ve doğal malzemeler kullanma pratiğidir. Yapılan
sanat türünün amacına bağlı olarak kullanılan malzemelerin gene doğal ortamlarda sergilenmesi şeklindedir.
Bir tekstil sanatçısının doğal lifler kullanarak ürettiği ekolojik temalı eserlerin doğal ortamlarda sergilemesi
yeşil sanata örnek olarak verilebilir.

Ekolojik sanat, dünyanın yaşam biçimlerini, kaynaklarını ve ekolojisini korumayı, iyileştirmeyi, canlandırmayı amaçlayan bir sanat türüdür. Ekolojik sanat uygulayıcıları bunu, ekosistem ilkelerini, vahşi, kırsal ve kentsel yerler dâhil olmak üzere litosfer, atmosfer, biyosfer ve hidrosfer boyunca yaşayan türlere ve habitatlarına uygulayarak yaparlar. Ekolojik sanat, işlevsel ekolojik sistemlerin onarımının yanı sıra sosyal olarak ilgili, aktivist, topluluk temelli müdahaleleri içermesi bakımından çevresel sanattan farklı bir türdür.

Biyo-Sanat, 20. yüzyılın sonu ve 21. yüzyılın başında ortaya çıkmıştır. Biyo-Sanat çalışan sanatçılar canlı madde ile çalışsalar da maddenin canlı veya canlı olarak kabul edilebileceği aşamalar konusunda etik, sosyal ve estetik tartışmalar vardır. Sanat eserleri laboratuvarlarda, galerilerde veya sanatçı stüdyolarında üretilirken, bazı sanatçılar canlı dokular, bakteriler, canlı organizmalar ve yaşam süreçlerinin sadece görsellerini kullanarak eserlerini üretirler.

• Daha az çevresel etkiye sahip malzemeler kullanmak
• Ürünlerin imalatında daha az malzeme kullanılmak
• Üretim sürecinde daha az kaynak kullanmak
• Daha az kirlilik ve atık üretmek
• Ürünlerin dağıtımının çevresel etkilerini azaltmak
• Ürünlerin kullanım sırasında daha az atık ve kirliliğe
neden olmasını sağlamak
• Ürünlerin hizmet ömrünü sağlamak
• Yeniden kullanımı ve geri dönüşümü kolaylaştırmak
• Bertarafın çevresel etkisini azaltmak

“İleri dönüşüm”, yaratıcı yeniden kullanım olarak da bilinen ileri dönüşüm, yan ürünleri, atık malzemeleri, işe yaramaz veya istenmeyen ürünleri, sanatsal değer veya çevresel değer gibi önceki durumundan daha nitelikli olarak algılanan yeni malzemelere veya ürünlere dönüştürme sürecidir. Los Angles’taki “Watts Towers” kuleleri ileri dönüşümün en eski örneklerinden birisidir. Simon Rodia’nın hurda metal, cam, seramik ve çeşitli bulduğu objelerle 1921-1954 yılları arasında inşa ettiği 17 yapıdan oluşan bir mimari yapıdır. Günümüzde ileri dönüşüm sanatını kullanan çok sayıda sanatçı vardır.

Ekosistemlerin sürekliliğinin ön planda tutulması toplumsal ilişki ve etkileşimleriyle birlikte düşünülmesini
sağlamaktadır. Sürdürülebilir müze tasarımında, günümüzdeki gereksinimler karşılanırken doğal kaynakların
korunması önemlidir. İnsan ve doğa ilişkisi ön plana çıkartılan müze tasarımında, sadece çevresel sürdürülebilirlik
değil ekonomik ve sosyal sürdürülebilirlik de önemlidir. Çevrenin coğrafi özelliklerine uygun,
çevresel değişkenleri göz önüne alarak tasarlanan müzeler, sürdürülebilir yapılar olarak ortaya çıkmaktadır.
Yeşil bina projeleri olarak tasarlanan bu yapılar sürdürülebilirlik kriterlerini taşımaktadır. Dünyanın ilk sürdürülebilir
müze projesi “Smithsonian Ulusal Afro-Amerikan Tarihi ve Kültürü Müzesi”dir.

Ülkemizin ilk modern ve çağdaş sanat müzesi olarak 2004 yılına kurulan İstanbul Modern’de sanat ve sürdürülebilirlik konusu ile ilgili sergiler, workshoplar ve çeşitli etkinlikler düzenlemektedir.