Bilgi Görselleştirme Nedir?

Thomas Kuhn’un belirttiği gibi bilgi statik bir varlık değil, zaman içinde gelişen dinamik bir süreçtir.

Veriler, çeşitli kaynaklardan toplanan ham, düzenlenmemiş gerçekler olarak görülebilir. Öte yandan bilgi, bu verilerin işlenmesinin, anlamlı ve kullanışlı hâle getirilmesinin sonucudur. Bu nedenle, veri ve bilgi birbirine bağımlı ve bağlantılıdır; veriler, bilgi yaratılmasının temelini oluşturur.

Veri ile bilgi arasındaki temel fark, verinin ham, analiz edilmemiş malzeme olması, bilginin ise anlam ve bağlam sağlayan işlenmiş ve analiz edilmiş veri olmasıdır.

Günümüzün hızlı dünyasında bilgiye erişim her zamankinden daha kolay hâle gelirken mevcut bilgilerin bolluğu nedeniyle kaynakların doğruluğunu ve güvenilirliğini belirlemek giderek zorlaştı. İletişim kanallarının çeşitli ve son derece hızlı olması nedeniyle yanlış bilgi ya da dezenformasyon toplum içerisinde hızla yayılabilmektedir. Bu da günümüz dünyasında önemli bir sorun hâline gelmiştir.

Doğru ve güvenilir bilgiye erişimin sağlanmasında güvenilir bilgi kaynakları, medya okuryazarlığı ve eleştirel düşünme becerileri ve sorumlu gazetecilik sürecin önemli bileşenleridir.

Medya okuryazarlığı medyaya erişme, analiz etme, değerlendirme ve yaratma yeteneğini içerir.

Matbaanın icadı, sanayi devrimi, kitle iletişim araçlarındaki gelişmeler, ulaşım araçlar gibi gelişmelerin sonucu olarak dünyadaki bilgi miktarı artmış ve paylaşım hızı çoğalmıştır.

Bilginin çoğalması zaman içerisinde bir dezavantajı da beraberinde getirmiştir. Bilgiye erişim serbestlik ve gelişen teknolojiyle birlikte kolaylaşırken bilgi bombardımanına dönüşen içeriğin içinden önemlilerini “ayıklamak” zorlaşmaktadır.

Bilgi görselleştirme çağımızın en önemli güçlerinden biridir. Bilgiyi netleştirerek alıcının algısına aktarır; bunların hepsi bilginin özümsenmesi için gereklidir. Bu, kullanıcıya gerekli bilgilerin iletilmesini garanti eder.

Spiekermann’a göre modern dünyada bilgi görselleştirme tasarımlarını herkesin anlayabileceği şekilde organize bir şekilde yazmaya ve sunmaya ihtiyaç olduğu açıktır. Bilgi görselleştirme tasarımı şansa bırakılırsa ortaya çıkan sonuç bilgilendirme kaosu olacaktır.

Bilgi görselleştirmeyi oluşturan disiplinler temelde iki grupta sınıflandırılabilir:

• Bilgilendirme yapan bilimler (information sciences) ve
• Tasarım üzerine çalışan branşlar (design arts).

Bilgi görselleştirme, kullanıcıların belirlenen gereksinimleri doğrultusunda, mesajın taşıyacağı içeriğin ve sunulacağı ortamın belirlenmesi, planlanması ve biçimlendirilmesi olarak tanımlanmaktadır.

Bilgi görselleştirmenin bileşenleri:

• Problemin tanımlanması
• Kullanıcı
• Tasarımda ortam
• Planlama
• Biçimlendirme

Edward Tufte’ye göre günümüzde bilgi görselleştirme denince, bilgilendirici malzemenin estetik grafik tasarımı anlaşılır.

Terry Irwin bilgi görselleştirmeyi “halk için tasarlanmış dil” olarak tanımlamaktadır. Yapılan emek, insanların dünyayı kavraması ve algılaması için bir iletişim biçimi olacaktır. Sonuçta bu onların yaşadıkları dünyayı anlamalarını sağlayacaktır.

Bilgi görselleştirme tasarımcısı;

• Hem yenilikçi hem de sistematik düşünceye sahip olmalı,
• Çalışacağı alanda yeterli derecede bilgi sahibi olabilmeli,
• Görsel mesajın iletişim özellikleri ve kendi içindeki iletişimi hakkında bilgiye sahip olmalı,
• İlgili alışkanlıkları, eğilimleri, standartları, kuralları ve altında yatan teorileri bilmeli,
• İletişim medyası ve özellikle görsel iletişime ilişkin teknik gerekliliklere aşina olmalı,
• Algılama, mantık ve tepkiyi yanına alarak bilgilendirmeye yönelik insanın iletişim kurma becerilerine aşina olmalı,
• Kullanıcıyla iletişime geçen bilgilendirmenin kazanımlarını dikkate alacak yetide olmalı,
• Hareketli ya da durağan yazı ve resmin oluşturulması üzerine bilgi sahibi olmalı,
• Bilgiyi, iletişim amaçlı mesajın yeterince dikkati çekebileceği kadar ilginç ve çekici tasarlayabilmeli,
• Bilgilendirmenin sürekliliği için gerekli ayarlamaların yapılabileceği şekilde bilgi ve bilgi sistemlerini etkileşimli yapmayı anlamalı,
• Hem ana diliyle hem de İngilizceyle etkili bir biçimde iletişim kurabilecek yetkinliğe sahip olmalı,
• Destek verebilecek diğer bilimlerin (psikoloji, dilbilim, sosyal bilimler, bilgisayar bilimleri, istatistik gibi) kapsamı ve kapasitesi hakkında bilgi sahibi olmalı ve bu bilim dallarından gelen uzmanlarla kullanıcının farklı kültürel birikimlerinden ötürü farklılaşma gerektirebilecek projeler yürütebilmeli,
• Çeşitli tasarım aşamaları ve uygulamaların da oluşabilecek maliyetler hakkında bilgi sahibi olabilmeli,
• Hizmetlerini müşterilerine sunduğu değer ve gerekli zorunlulukların birlikte işleyebileceği bir biçime dönüştürmeli,
• Hedeflenen kitle ve toplumun tamamının gereksinimlerine yönelik ortak sorumluluk duymalıdır.

Grafik tasarımcıları, bilgi görselleştirme tasarımı fikrini yaygınlaştıran ve ayrı bir disiplin olarak tanınmasına katkıda bulunan kişilerdir.

Grafik tasarımın özü mesajın içeriğinin belirlenmesi ve hedef kitleye göre görselleştirilmesidir.  

Reynolds’a göre bilgi görselleştirme tasarımı ile grafik tasarım arasındaki ayrım,

• tasarımcının görevinin gerekliliklerinden,
• tasarımcının görevinin amacından ve
• bu bağlamda mevcut olan bilgi miktarından kaynaklanmaktadır.

Bilgi görselleştirme tasarımı işlevselliğe odaklanırken, grafik tasarımın mutlaka bununla ilgilenmesi gerekmez. Grafik tasarımın amacı hem görsel hem de yazılı dilin yanı sıra içerik, işlev, tutarlılık, algı, okunabilirlik ve verimlilikten yararlanmaktır. Grafiklerin tasarımı ve bilgi görselleştirmeleri kuzendir. Aradaki fark, bilgi görselleştirme tasarımı konularının önemli bir işlevsel amaca sahip olması ve çok fazla bilgi gerektirmesidir. Başarısız grafik tasarım denemeleri izleyicinin istenilen mesajı alamamasına yol açarken, en uç sonuç ise iletişimin kesintiye uğraması olarak değerlendirilebilir. Ancak bilgi görselleştirme projelerinin tasarımı başarısız olursa daha ciddi sonuçlar doğurabilir: yanlış adrese gitmek, yanlış hap almak, konuyu yanlış yorumlamak ve diğer sorunlar.