Sergileme ve Sunum Yöntemleri

Cabinet of Curiosities, içerisinde yer alan antika, mücevher, farklı
bölgelerden topladıkları egzotik eşyalar gibi değerli nesneler ile sahibinin özel ilgi alanı ve toplumsal sınıfını yansıtan merak odaları, bir mekân içerisinde koruma, tasnif etme, kategorize etme, sunma eylemlerini içeren sergileme literatürünün nitelikli ilk örneklerindendir.

Diğer yandan sergileme kavramının bir etkinlik olarak izleyiciyle buluştuğu ve tarihteki ilk uluslararası fuar niteliğini taşıyan Londra Sergisi ( The Great Exhibition of the Works of Industry of All Nations), sergileme tarihinde Büyük Sergi olarak da ifade edilir (1851). “Büyük Sergi, tasarımın kökenini Sanayi Devrimi’nin doruk noktasına ve kitlesel tüketimin ortaya çıkışına yerleştiren tasarım tarihi için geleneksel bir başlangıç noktasıdır (Lake-Hammond ve Waite, 2010: 78). Bu anlamıyla Büyük Sergi çağdaş dönem
için bir milat kabul edilebilir.

Şeker Ahmet Paşa’nın Sultanahmet’teki Mektep-i Sanayi’de 1873 yılında düzenlediği resim sergisi, Türkiye’de bilinen ilk resim sergisi olma özelliğini taşımaktadır.

ICOM tarafından onaylanan yeni müze tanımı şöyledir: “Müze, somut ve somut olmayan mirası araştıran, toplayan, muhafaza eden, yorumlayan ve sergileyen, toplumun hizmetinde olan, kâr amacı gütmeyen, kalıcı bir kurumdur. Kamuya açık, erişilebilir ve kapsayıcı müzeler, çeşitliliği ve sürdürülebilirliği teşvik eder. Eğitim, keyif, düşünce ve bilgi paylaşımı için çeşitli deneyimler sunarak etik, profesyonel ve toplulukların katılımıyla çalışır ve iletişim kurarlar” (ICOM, 2024).

Müzeler, sanatsal, kültürel, tarihsel ya da bilimsel değer taşıyan eserlerin yer aldığı, korunduğu yerler olmasının yanı sıra halka açık olarak sergilendiği, ziyaretçileri bilgilendirmeyi amaçlayan, bu bilgileri aynı zamanda gelecek nesillere aktarmayı amaçlayan, bulunduğu bölgeye ve kente dair izler taşıyan, kâr amacı gütmeyen kurumlardır.

“Ticaret fuarları, bazı açılardan, pazarlama mükemmelliğinin nihai örneğidir. Alıcılar, satıcılar, öğrenciler, tasarımcılar, satın alma kararında etkili kişiler veya ürün kullanıcıları olsun, tüm ilgili taraflar aynı anda aynı çatı altında temsil edilir” (Blythe, 2010: 60).

Bienal, iki yılda bir düzenlenen, gerçekleştirildiği kentte bir çok mekâna yayılan ve o kenti bir cazibe merkezi hâline getirebilen bir sergileme geleneğidir. 1895’ten beri düzenlenen Venedik Bienali en eski bienaldir.

Bilgilendirme merkezleri; ziyaretçilerin arkeolojik kalıntılara ve buluntulara belirli sınırların ardından baktıkları geleneksel müzecilik anlayışından farklı bir sergileme yaklaşımıyla kurgulanmış "zaman yolculuğu" uygulaması; ziyaretçilere herhangi bir sınırlama olmaksızın dokunma, koklama, tatma gibi farklı duyulara yönelik deneyim alanları da yaratmayı hedeflemektedir (Yağcı, R., Kayaalp Keser, E., Teoman, B. ve Öztopçu, Ö., 2023: 208).

Serginin fikirsel düzeyde ortaya konmasından sonraki tüm süreçler olan eserlerin seçimi, kurgusal olarak dizilimi, bunların sanatsal, estetik ve biçimsel olarak zaman ve mekân unsurları ile bir düzen içerisindeki uygulaması küratoryal çalışmanın temelini oluşturur.

Sanat alanında uzmanlaşmış küratörlerin sorumlulukları şunlardır:
• Sergilerin tasarlanması ve düzenlenmesi;
• Sergi temasının tanımlanması;
• Sergilenecek eserlerin seçilmesi;
• Sanatçılar ile görüşmeler yapmak;
• Serginin her aşamasını denetlemek;
• Finansman bulmak;
• Sergilenecek eserlerin bir kataloğunu hazırlamak;
• Sanatçılara danışmanlık yapmak;
• Görevleri dağıtmak ve ekipleri yönetmek.

Sergileme yapılacak nesnelerin sayısı, büyüklüğü, lojistik olarak mobilitesinin sağlanabilmesi, izleyicinin ulaşımı, diğer sergileme materyalleri ile uyumu gibi çoklu parametrelerin göz önünde bulundurulması mekân seçimini belirler. Tüm bu ögeleri aynı mekânda birleştiren unsur tasarım yaklaşımı ile mümkün olacaktır.

Tasarım unsurları gözde bir denge oluşturmak suretiyle farklı ölçü ve miktarlarda kullanıldığında görsel bir hiyerarşi oluşturulmuş olur. Örneğin, koyu tondaki bir unsurun öne çıkarılması o unsurda görsel ağırlık yaratacaktır. Açık renkli unsurlar ise daha hafif bir etki yaratabilir.

Sergileme tasarımında ögelerin etkili bir şekilde algılanmasında ve izleyicinin estetik deneyiminde görsel denge oldukça önemlidir. Serginin mesajının iletilmesinde ve ziyaretçilerin gözünü yönlendirmede de etkisi vardır. Yatay-dikey, büyük/küçük elemanların dengeli bir biçimde kurgulanması, boşluk kullanımının önemsenmesi, simetrik/asimetrik yerleştirme görsel denge yaratmada kullanılan yöntemlerdendir. Örneğin; koyu renkli bir eser, etrafında daha açık tonlarda eserlerle dengelenebilir.

Serginin izleyici için üreteceği anlamı yaratan ve bu anlamı algılamasını kolaylaştıracak bir konunun sanatsal, estetik ve biçimsel bir bütünlük içeri
sinde ortaya konmasıdır.
Editöryal çalışmanın aşamaları genel olarak şu
şekilde ilerler.

Serginin Hikâyelendirilmesi

Metinlerin Hazırlanması

Bilgilendirme unsurları sergileme mekânlarında izleyiciyi mekân ya da sergilenen ögelerle ilgili bilgilendiren içeriklere yer vermektedir. Bu panolar sergilerin bir parçası niteliğindedir. Bilgilendirici başlıklar altında yer alan künyelerle, hiyerarşik bir tasarım çoğu zaman algılanır ve estetik gözükmektedir.

Günümüzde sergileme mekânları; ziyaretçilere görsellik sunulan mekânlar olmanın ötesinde, onların meraklanmasına ve daha fazla öğrenme isteği yaratmasına olanak sağlayan dinamik ve interaktif mekânlar hâline gelmiştir.

Özellikle bir müze ve sanat galerisinde düzenlenen sergilerde görev alan ekipte aşağıdaki uzmanlar görev alır:
• Küratörler
• Koordinatörler
• Mimar, iç mimar
• Alanın uzmanı danışmanlar
• Grafik tasarımcılar, endüstriyel tasarımcılar
• Fiziki donanım uzmanları
• Elektrik, makina mühendisi vb.
• Sergi kurulum uzmanı (Teknik ekip)
• Halkla ilişkiler (PR)

Etkili bir sergileme tasarımı için göz önünde bulundurulması gereken unsurlar:
a. Hedef Kitle

b. Görsel Düzen ve Hiyerarşi

c. Aydınlatma

d. Bilgilendirici Unsurlar

e. Renk Kullanımı

f. Eserlerin Yerleştirilmesi

g. Etkileşim

h. Ses, koku ve işitsel elementler

ı. Erişilebilirlik

i. Mekân Düzenlemesi ve Navigasyon

j. Teknolojinin Kullanımı

k. Geri Bildirim

Aydınlatmada dikkat edilmesi gereken en önemli güvenlik unsuru, odak olarak yansıtılan aşırı aydınlatmanın yaydığı ısının esere zarar verebilme ihtimalidir.

İki boyutlu eserler çoğunlukla duvarda sergilenirken, üç boyutlu eserler ziyaretçilerin mekân içerisindeki hareketlerine yön vermek üzere ya da yerinde izlenmek üzere konumlandırılırlar. “İki boyutlu nesnelerin merkezî görme hizasında (yaklaşık 155 cm), üç boyutlu nesnelerin ise farklı yönlerden detaylı
bir şekilde gözlemlenebilir ölçülerde olduğu ve sergileme elemanlarının bu ölçüler doğrultusunda ergonomik olarak tasarlandığı bilinmektedir. İki boyutlu eserlerin büyüklüğüne bağlı olarak görüş mesafesi değişse de mekândaki diğer ziyaretçilerin sirkülasyonu için minimum 120-140 cm genişlik bırakılmalıdır. Üç boyutlu nesneler vitrin tasarımları içerisinde veya bir kaide üzerinde sergilenmektedir. Ziyaretçilerin görüş mesafesi için vitrin önünden itibaren minimum 100 cm bırakılmalıdır” (Kaymakçı ve Sever, 2022: 194).