Yürütme Organı

Yürütme organının kuruluşunda ikinci ana tip, düalist yürütmedir. Bu sistemde yürütme yetkisi, bir kişi (devlet başkanı) ile bir kurul (bakanlar kurulu) arasında bölüşülmüştür. Devlet başkanı, meşruti bir hükümdar veya bir cumhurbaşkanı olabilir. Düalist yürütme, parlamenter rejimlerin temel özelliklerinden biridir. Bu sistemde devlet başkanı siyasal bakımdan sorumsuz, hükümet veya bakanlar kurulu ise yasama organına karşı kollektif ve bireysel olarak sorumludur.

Kollejyal Yürütme: Yürütme yetkisinin bir kurul tarafından kullanıldığı tekçi yürütme modelidir.

Monist Yürütme: Yürütme yetkisinin tümünün kişi ya da kurul olarak tek bir organa ait olmasıdır

Düalist Yürütme: Yürütme yetkisinin bir kişi ile bir kurul arasında bölüştürülmesidir.

Türkiye’de 1924, 1961 ve 1982 Anayasaları düalist yürütme sistemini benimsemişler, 2017 Anayasa değişikliği ile ise monist yürütme sistemi kabul edilmiştir.

Cumhurbaşkanının seçimine ilişkin 101’inci madde de Cumhurbaşkanının görev süresi beş yıl olarak belirlenmiştir.

Cumhurbaşkanlığına, siyasi parti grupları, en son yapılan genel seçimlerde
toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az yüzde beşini almış olan siyasi
partiler ile en az yüzbin seçmen aday gösterebilir.

1876 Osmanlı Kanun-u Esasîsi de, hükümdarın şahsının mukaddes ve gayrı mesul olduğunu belirtmiştir (m. 5

2017 Anayasa değişikliği ile, Cumhurbaşkanının cezaî sorumluluğu çok farklı
şekilde düzenlenmiştir. Değişiklikten önceki metinde bu sorumluluk sadece vatana ihanet durumuyla sınırlı olduğu halde, yeni 105’inci madde, Cumhurbaşkanının bütün suçlarından dolayı sorumlu olacağı anlamını taşımaktadır. Madde,
“Cumhurbaşkanı hakkında bir suç işlediği iddiasıyla”, yukarıda açıklanan kurallara göre meclis soruşturması açılabileceğini ve Yüce Divan’a sevk edilebileceğini
ifade etmekte, görevle ilgili suçlarla şahsi suçlar arasında da bir ayrım yapmamaktadır. Dolayısıyle, görevle ilgili olmayan şahsî suçlar bakımından da aynı süreç
işleyecektir.

Yüce Divana sevk kararı, ne Cumhurbaşkanı, ne Cumhurbaşkanı yardımcıları
ve bakanlar bakımından görevi sona erdirir. Her iki durumda da ancak “Yüce
Divanda seçilmeye engel bir suçtan mahkûm” edilme durumunda ilgilinin görevi
sona erer (m. 105 ve 106).

Anayasanın 2017 değişikliğinden önceki 106’ncı maddesine göre, “Cumhurbaşkanının hastalık ve yurt dışına çıkma gibi sebeplerle geçici olarak görevinden
ayrılması hallerinde, görevine dönmesine kadar, ölüm, çekilme veya başka bir
sebeple Cumhurbaşkanlığı makamının boşalması halinde de yenisi seçilinceye
kadar, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Cumhurbaşkanlığına vekillik eder
ve Cumhurbaşkanına ait yetkileri kullanır.”

Yeni 106’ncı maddeye göre, Cumhurbaşkanı, seçildikten sonra bir veya daha fazla Cumhurbaşkanı  yardımcısı atayabilir

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olanlar arasından Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevden alınır.

Anayasanın 108’inci maddesine göre, “İdarenin hukuka uygunluğunun, düzenli ve verimli şekilde yürütülmesinin ve geliştirilmesinin sağlanması amacıyla,
Cumhurbaşkanlığına bağlı olarak kurulan Devlet Denetleme Kurulu, Cumhurbaşkanının isteği üzerine, tüm kamu kurum ve kuruluşlarında ve sermayesinin
yarısından fazlasına bu kurum ve kuruluşların katıldığı her türlü kuruluşta, kamu
kurumu niteliğinde olan meslek kuruluşlarında, her düzeydeki işçi ve işveren
meslek kuruluşlarında, kamuya yararlı derneklerle vakıflarda, her türlü inceleme,
araştırma ve denetlemeleri yapar. Silahlı Kuvvetler ve yargı organları, Devlet Denetleme Kurulunun görev alanı dışındadır.”
2017 yılında yapılan değişiklikle, Kurulun yetkilerine, “idarî soruşturma yapma” eklenmiş, silâhlı kuvvetler ise Kurulun görev alanına dahil edilmiştir. Üyeleri
Cumhurbaşkanınca atanan ve Cumhurbaşkanına bağlı olarak çalışan bu Kurulun,
önemli sivil toplum kuruluşları üzerinde, idarî soruşturma gibi ciddî hukukî sonuçları bulunan bir yetkiye sahip kılınması eleştirilere yol açmaktadır.

Yasama ve yürütme kuvvetlerinin birbirleriyle ilişkileri, pozitif anayasa hukukunda egemen olan hükûmet şekilleri tasnifinin dayandığı temeli oluşturur. Bu ilişkilerin niteliğine göre, başkanlık hükûmeti sistemi, parlâmanter rejim ve meclis hükûmeti sistemi olmak üzere üç hükümet sistemi ayırdedilebilir.

Millî Güvenlik Kurulu, ilk defa 1961 anayasası ile kurulmuştur.

Millî Güvenlik Kurulu; Cumhurbaşkanının başkanlığında, Cumhurbaşkanı
yardımcıları Adalet, Millî Savunma, İçişleri, Dışişleri Bakanları, Genelkurmay
Başkanı, Kara, Deniz ve Hava kuvvetleri komutanlarından kurulur.

Millî Güvenlik Kurulunun gündemi; Cumhurbaşkanı yardımcıları ve Genelkurmay Başkanının önerileri dikkate alınarak Cumhurbaşkanınca düzenlenir.

Cumhurbaşkanı katılamadığı zamanlar Millî Güvenlik Kurulu Cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığında toplanır

Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliğinin teşkilatı ve görevleri Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir