Damga Vergisi

Vergi, egemenlik hakkına dayanarak devletin veya devredilmiş vergilendirme yetkisi bulunan kamu tüzel kişiliklerinin, kamu hizmetlerini yerine getirebilmek adına kişilerden aldığı cebri, karşılıksız, parasal değerlerdir.

Resimse belirli bir işi yapabilme izni verilmesi ya da ruhsat benzeri belirli imtiyaz sağlanmasının karşılığında kamu idarelerine ödenmek mecburiyetinde olunan paralardır.

Damga vergisi, devletin ekonomik alandaki egemenliğinden kaynaklanan kamu gücüne dayanarak kişilerden hukuki zor altında aldığı ve kişilerin devlete ödemek mecburiyetinde olduğu, aksi bir durumda ise yaptırımla karşı karşıya kaldığı ve ilgili gelirlerin kendilerinden cebren tahsil edildiği zorunlu kamu gelirleri arasında yer alan bir vergi türüdür. 

Damga vergisi, kamu idaresince bir hizmetin arz edilmesi, bir iznin verilmesi veya bir ayrıcalığın sağlanması şeklinde herhangi bir şeyin karşılığında alınmaktadır. Diğer bir ifadeyle damga vergisi, hukuki bir işlemin kâğıda aktarılmasıyla kazanmış olduğu ispat ayrıcalığına karşılık olarak alınmaktadır.

Damga vergisi, bir hukuki işlemin gerçekleştirilmesi ve ilgili işlemle alakalı bir kâğıdın imzalanarak düzenlenmesi şeklinde ortaya çıktığı için hukuki muamele vergilerinin konusuna girmektedir. Damga vergisi esasen, hukuki işlemlerden iki ya da tek taraflı olanları baz alan muamele vergisidir.

Damga vergisinde, vergilendirme esnasında vergi yükümlüsünün hukuki, mali ve son olarak da kişisel (sıhhi, medeni ve ailevi gibi) durumları göz önünde bulundurulmaz. Bu nedenle objektif bir vergidir.

Damga vergisinin benimsemiş olduğu asıl konu, Damga Vergisi Yasası Madde 1 uyarınca tertip edilmiştir. Ayrıca bahsi geçen maddede ilgili Yasa’ya ekli (1) sayılı tablo üzerinde yazılı olan kâğıtların da damga vergisi kapsamına girdiğinin altı çizilmiştir. İlgili ifadeden de açık bir şekilde anlaşılacağı üzere verginin konu unsurunu Yasa’ya ekli (1) sayılı tablodaki kâğıt ile belgeler meydana getirmektedir.

Yasanın birinci maddesi, kâğıt terimini, yazılarak imzalamak ya da imzanın yerine geçen bir işaret konarak düzenlenmiş olan ve bir konuyu ispat veyahut belli edebilmek adına ibraz edilebilecek olan belgeler şeklinde açıklamış ve bunun dışında elektronik imza kullanılarak manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulmuş olan belgelerin de kâğıt şeklinde ele alınacağını belirtmiştir.

Bunlar sözleşme-akit şeklindeki hukuki işlemlerle ilgili şekilde düzenlenmiş olan belli parayı barındıran yahut barındırmayan iki ya da tek taraflı işlemlerle ilgili kağıtlardır.

Damga Vergisi Yasası’na ekli (1) sayılı tablodaki damga vergisine tabi olan kâğıtlar dört başlıkta ele alınmıştır. Bunlar; Akitler ile Alakalı Kâğıtlar, Kararlar ve Mazbatalar, Ticari İşlemlerde Kullanılan Kâğıtlar, Makbuzlar ve Diğer Kâğıtlardır. 

Makbuzlar, ticari yaşamda hayata geçirilmiş olan farklı işlemleri (ödeme gibi) belgelemek adına düzenlenmiş olan kâğıtlarla vergi ya da sosyal güvenlikle alakalı yetkili makamlara ilgili ödevlere ilişkin birtakım bildirimlerde bulunmak adına düzenlenen diğer kâğıtlardır.

Yasallık ilkesine göre, sadece Yasa’ya ekli (1) sayılı tablo kapsamında olan ve yine Yasa’ya ekli (2) sayılı tabloda belirtilen yazılı hâldeki damga vergisinden istisna tutulmuş olan kâğıtlar arasında olmayan kâğıtlar ilgili vergiye tabi olacaktır.

Damga vergisine tâbi kağıtların temel özellikleri;

• Yasa’ya ekli (1) sayılı tablodaki kâğıtların arasında olmak ve Yasa’ya ekli (2) sayılı tablonun çerçevesinde kabul edilen kâğıtlar arasında olmamak,
• Yazılarak imzalanmak ya da imzanın yerine geçebilen bir işaret koymak şartı ile düzenlenmek,
• Yürürlükte olan mevzuat gereğince bir konuyu ispat etmeye ya da belirlemeye yaramak,
• Gerektiği zaman ibraz edilebilecek özelliğe sahip olmaktır. 

Damga vergisinde vergiyi doğuran olay, verginin konusunu teşkil eden herhangi bir kâğıdın ilk olarak elle tutulur, gözle görülür bir biçimde düzenlenmesidir. Düzenlenmek, herhangi hukuki bir işlemin bir kâğıda bağlanması ve aynı zamanda da yazılı olarak yapılması manasına karşılık gelmektedir. 

Yasa’da yabancı memleketlerle ülkemizde bulunan yabancı elçilik ile konsoloslukların çatısı altında düzenlenmiş olan kâğıtların, ülkemizde resmî dairelere (örnek vermek gerekirse mahkemeler ya da icra dairelerine) ibraz edilmiş olduğu, üzerine ciro ya da devir işlemlerinin yürütülmüş olduğu ya da bir şekilde hükümlerinden yararlanıldığında damga vergisine tabi tutulacağı düzenlenmiştir.

Serbest bölgeler, Türkiye siyasi sınırlarında olsa bile gümrük sınırları haricinde olan bölgelerdir. Bahsi geçen bölgelerde gerçekleştirilmekte olan ekonomik çalışmalarla alakalı şekilde ilgili bölgelerde düzenlenerek hükmünden faydalanılan kâğıtlar damga vergisine tabi değildir. Fakat bu kâğıtların hükmünden serbest bölge haricinde de faydalanılmak istenir ise damga vergisi yükümlülüğü konusu gündeme gelecektir

Her biri hukuki olarak aynı hüküm ile ispat gücünde olan ve birden çok düzenlenmiş olan kâğıtlardan her birine “nüsha” adı verilmektedir. Kâğıdın nüshalarının her birinde kâğıdın vergiye tabi olmasını gerekli kılan imza ya da imzalar ayrı ayrı bulunmaktadır. İmzanın her nüshaya tek tek atılmış olması ya da aralara karbon kâğıt konulup nüshaların tamamının tek seferde imzalanmış olması vergilendirme yönünden herhangi bir öneme sahip değildir.

Yasal olarak belirli bir şekle bağlı olmayan, şekilleri yasalarda ifade edilmemiş olan kâğıtların özelliğiyse bu kâğıtlar üzerinde bulunan yazının içine aldığı hüküm ile anlamına bakılıp tayin edilir. Bu tarz bir kâğıda ait nitelik tespit edilirken kâğıtta bulunan yazıların lafzi-deyimsel ifadeleriyle beraber tarafların ilgili kâğıdı düzenlenmek ile ulaşmak istedikleri gerçek amaç da göz önünde bulundurulmalıdır. Gerçek niteliği başka olmasına rağmen sadece vergiden kaçınabilmek, daha az miktarda damga vergisi yatırabilmek için farklı ad ile düzenlenmiş olan kâğıtlarda vergileme kâğıtların gerçek nitelikleri göz önünde bulundurularak yapılmak durumundadır.

Damga vergisi açısından “suret” nüshadan çıkarılmış olan, imza bulundurmayan ve bu sebepten dolayı da aslının farklı olmadığı tasdik edilmek koşuluyla hukuki geçerliliği sağlanmış olan kâğıt kopyalarına verilen isimdir.

“Fotokopiler” sadece aslı gibidir kaşesi basılıp onaylanmış ise hukuken suret olarak kabul edilir.

Nüshaların her biri tek tek aynı nispet ile miktarlarda damga vergisine tabi tutulur iken; suretler maktu vergiye tabi tutulmaktadır.

İlgili durumun asıl nedeni nüshanın surete nazaran bir konuyu ispat ile belli etmek hususunda daha değerli bir ispat ile tevsik aracı olarak görülmesidir.

Damga vergisi bugün üç temel biçimden biriyle ödenmektedir. Bunlar;

• Makbuz karşılığında yapılan ödeme,

• Basılı damga konulmasıyla ödeme,

• İstihkaktan kesinti yapılmasıyla ödemedir.

5281 sayılı Yasa ile yapılmış olan değişiklik sonucunda damga vergisinin pul yapıştırılması suretiyle ödenmesi yöntemi 01/01/2005 tarihinden itibaren kaldırılmıştır.

İfade edilen ödeme biçimleri istisnai bazı durumlar haricinde yükümlülerin tercihine bırakılmamıştır ve hangi kâğıdın damga vergisinin hangi ödeme şekillerinden biri ile ödeneceği yasa koyucu tarafından tespit edilmiş ya da yasa koyucu bunların tespiti konusunda Hazine ve Maliye Bakanlığına yetki vermiştir. 

Damga Vergisi Yasası Madde 18, ilgili Yasa’da gösterilmiş olan hâller haricinde damga vergisinin makbuz karşılığı ile ödenecek olduğunu hükme bağlamıştır. Bir başka ifade ile Yasa’da özel bir ödeme biçimi öngörülmemişse ilgili vergi, genel ödeme şekli olan makbuz verilmesi karşılığında ödenmektedir.

Damga Vergisi Yasası Madde 19’da istihkaktan kesinti yapacak mükellefler şu şekilde belirtilmiştir:

• İl özel idareleri,

• Özel ve genel bütçeye sahip daireler,

• Bankalar,

• Belediyeler,

• İktisadi kamu teşekkülleriyle bunların iştirakleri ile müesseseleri ve

• Benzeri teşekkül, iştirak ile müesseselerdir.