Belediye Vergi, Harç ve Katılım Payları

Belediye beldede oturanların yerelde ortak ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı
seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzel kişisi olarak tanımlanmıştır.

Büyükşehir belediyesi ise sınırları il mülki sınırı olan ve sınırları içerisindeki ilçe belediyeleri arasında
koordinasyonu sağlayan, idari ve mali özerkliğe sahip olarak kanunlarla verilen görev ve sorumlulukları yerine getiren, yetkileri kullanan, karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzel kişisi olarak tanımlanmaktadır.

Belediyelerin, yerel ortak ihtiyaçlara yönelik olmak üzere temel görevleri şu şekildedir. (5393 sayılı Kanun, m.14/a)
• İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel altyapı,
• Coğrafî ve kent bilgi sistemleri,
• Çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık;
zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans,
• Şehir içi trafik,
• Defin ve mezarlıklar,
• Ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar,
• Konut,
• Kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve
spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları,
• Sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve
beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetleri,
• Kadınlar ve çocuklar için konukevleri
yapmak, veya yaptırmak.

Belediyeler temel görevlerinin yanında belde sakinlerinin yaşamını kolaylaştırmak veya yaşam
kalitesini artırmak üzere de kamu gideri yapabilir.
Bunlar (5393 sayılı Kanun, m.14/b):
• Devlete ait her derecedeki okul binalarının
inşaatı ile bakım ve onarımı ile her türlü
araç, gereç ve malzeme ihtiyaçlarının karşılanması,
• Sağlıkla ilgili her türlü tesisin açılması işletilmesi,
• Mabetlerin yapımı, bakımı, onarımı,
• Kültür ve tabiat varlıkları ile tarihî dokunun ve kent tarihî bakımından önem taşıyan mekânların ve işlevlerinin korunması,
bakım ve onarımı, korunması mümkün
olmayanların aslına uygun olarak yeniden
inşa edebilmesi,
• Cemevlerinin yapım, bakım ve onarımı,
• Sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor
malzemesi verilmesi, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardım yapılması ve
gerekli desteğin sağlanması, her türlü amatör spor karşılaşmaları düzenlenmesi, yurt
içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı
gösteren veya derece alan öğrencilere, sporculara, teknik yöneticilere ve antrenörlere
belediye meclisi kararıyla ödül verilmesi,
• Gıda bankacılığı yapılmasıdır.

Kamu tüzel kişisi olarak belediyelerin kamu hizmetlerini sunabilmesi için gelirlere ihtiyacı vardır. Belediyenin gelirleri şunlardır:
• Kanunlarla gösterilen belediye vergi, resim, harç ve katılma payları
• Genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan pay
• Genel ve özel bütçeli idarelerden yapılacak ödemeler
• Taşınır ve taşınmaz malların kira, satış ve başka suretle değerlendirilmesinden elde edilecek gelirler
• Belediye meclisi tarafından belirlenecek tarifelere göre tahsil edilecek hizmet karşılığı ücretler
• Faiz ve ceza gelirleri
• Bağışlar
• Her türlü girişim, iştirak ve faaliyetler karşılığı sağlanacak gelirler
• Diğer gelirler

Emlak vergilerinin matrahını vergi değeri oluşturmaktadır. Vergi değeri arsa ve araziler için, 213
sayılı Vergi Usul Kanunu’nun asgari ölçüde birim değer tespitine ilişkin hükümlerine göre, takdir
komisyonlarınca, arsalar için her mahalle ve arsa sayılacak parsellenmemiş arazide, her köy için cadde, sokak veya değer bakımından farklı bölgeler (turistik bölgelerdeki cadde, sokak veya değer bakımından farklı olanlar ilgili valilerce tespit edilecek pafta, ada veya parseller), arazide her il veya ilçe için arazinin cinsi (kıraç, taban, sulak) itibarıyla takdir olunan birim değerlere göre belirlenir. Binalar için ise Hazine ve Maliye Bakanlığı ve Çevre ve Şehircilik Bakanlıklarınca müştereken tespit ve ilan edilecek bina metrekare normal inşaat maliyetleri ile arazi için belirtilen esaslara göre bulunacak arsa veya arsa payı değeri esas alınarak Emlak Vergisine Matrah Olacak Vergi Değerinin Takdirine İlişkin Tüzük hükümlerinden yararlanılmak suretiyle hesaplanır.

Vergi değeri, mükellefiyetin başlangıç yılını takip eden yıldan itibaren her yıl, bir önceki yıl vergi değerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca aynı yıl için tespit edilen yeniden değerleme oranının yarısı nispetinde artırılması suretiyle bulunur.

Bina vergisinin matrahı, binanın Emlak Vergisi Kanunu hükümlerine göre tespit olunan vergi değeridir. Sabit üretim tesisatına ait değerler vergi matrahına alınmaz. Bina vergisinin oranı meskenlerde binde bir (%0,1), diğer binalarda ise binde ikidir (%0,2). Bu oranlar, büyükşehir belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde %100 artırımlı olarak meskenler için binde 2 (%0,2) diğer binalar için binde dört (%0,4) olarak uygulanır. Cumhurbaşkanı, vergi oranlarını yarısına kadar indirmeye veya üç katına kadar artırmaya yetkilidir.

Cumhurbaşkanı, kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar
hariç olmak üzere ;
• Hiçbir geliri olmadığını belgeleyenlerin,
• Gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları aylıktan ibaret bulunanların,
• Gazilerin,
• Engellilerin,
• Şehitlerin, dul ve yetimlerinin
Türkiye sınırları içinde brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskeni olması (intifa hakkına sahip olunması hâli dahil) hâlinde, bu meskenlerine ait vergi oranlarını sıfıra kadar indirmeye yetkili kılınmıştır.

Belediyeler, nüfusları ile ekonomik ve sosyal gelişme durumlarına göre Hazine ve Maliye Bakanlığı
ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının görüşü alınarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca beş gruba ayrılır ve Resmî Gazete’de ilan olunur. Belediyeler ile ilgili tarifeler belirlenirken 2022/1 Seri Nolu Belediye Gelirleri Kanunu Genel Tebliği
ile belediye grupları şu şekilde sınıflandırılmıştır;
a) Nüfusu 250.000’den fazla olan belediyeler 1. grup
b) Nüfusu 100.001 - 250.000 arasında olan belediyeler 2. grup
c) Nüfusu 50.001 - 100.000 arasında olan belediyeler 3. grup
ç) Nüfusu 10.001 - 50.000 arasında olan belediyeler 4. grup
d) Nüfusu 10.000’e kadar olan belediyeler 5. grup

İlan ve reklam vergisinden şu konu ve kişiler istisna ve muaf tutulmuştur:
• Türkiye Radyo Televizyon Kurumu tarafından yayımlanan ve yapılan ilan ve reklamlar,
• Her türlü gazete, dergi ve kitaplarda yapılan ilan ve reklamlar,
• Gerçek kişilerin ikâmetgahlarının iç veya dış kapılarına konan ve kimliklerini gösteren levhalar,
• İşletmelerin iştigal veya imal konusu maddelerinin ambalajları üzerinde bulunan ve kendi işlerine ait ilan ve reklamları ile ambalaj muhtevasından olan prospektüs ve tarifnameler,
• Gerçek veya tüzel kişilere ait iş yerlerinin içine veya dışına asılan iş sahibinin kimliği ile işin mahiyetini gösteren ve alanı 1/2 metrekareyi aşmayan ışıksız levhalar, (Alanı 1/2 metrekareyi aşan levhalar, aşan kısım üzerinden vergiye tabidir.)
• Genel ve katma bütçeli idareler ile il özel idarelerinin, belediyelerin, köylerin ve bunların kuracakları birliklerin ve Posta-Telgraf-Telefon ve T.C. Devlet Demiryolları İşletmelerinin yapacakları her türlü ilan ve reklamlar,
• Siyasi Partiler Kanunu’na göre siyasi partilerin siyasi faaliyet sınırları içinde yapacakları ilan ve reklamlar,
• Altıncı bentte yazılı idarelerle kooperatifler ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları tarafından ülke ürünlerinin ve turizminin reklamını yapmak ve herhangi bir ticari ve sınai kuruluşa ait olmamak üzere hazırlanan her türlü levha ve afişlerle, aynı kuruluşlar tarafından Türkiye’deki ticaret,
sanayi, tarım ve mesleki müesseselerinin isim ve ticaret unvanları ile ad ve adreslerini ihtiva etmek üzere yayımlanacak kitap, broşür, katalog ve dergiler,
• Umumi mahallere reklam amacı ile konulacak sıra, bank ve benzeri gereçler üzerindeki ilan ve reklamlar, 

• Sinema ve tiyatroların kendi programlarına ilişkin olarak gösterinin yapıldığı binanın içinde
ve dış yüzünde yaptıkları ilan ve reklamlar.
• Türkiye’de gerçekleştirilen fuarların düzenlendiği iç alanlarda yapılan ilan ve reklamlar.

Genel ve katma bütçeli idarelerle il özel idareleri ve köyler tarafından yürütülen spor müsabakaları, at yarışları ve benzeri faaliyetlerde bilet bedeli ile birlikte alınan vergi, takip eden 20 gün içinde ilgili
belediyeye ödenir.

Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde Posta Telgraf Telefon işletmesi tarafından tahsil edilen telefon, teleks, faksimili ve data ücretleri (tesis, devir ve nakil ücretleri hariç) haberleşme vergisine
tabidir. Mobil iletişim hatları haberleşme vergisinin kapsamı dışındadır. Bu nedenle haberleşme vergisi sadece sabit hatlardan alınır.

Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde bulunan ve belediyelerin çevre temizlik hizmetlerinden yararlanan konut, iş yeri ve diğer şekillerde kullanılan binalar çevre temizlik vergisine tabidir. Verginin mükellefi, binaları kullananlardır. Mükellefiyet binanın kullanımı ile başlar. Vergi,
konutlarda kullanılan su üzerinden maktu olarak belirlenmiştir. 

Belediye sınırları içinde bulunan;
• Pazar veya panayır kurulan yerlerin, meydanların, mezat yerlerinin her türlü mal ve hayvan satıcıları tarafından satış yapmak için,
• Yol, meydan, pazar, iskele, köprü gibi umuma ait yerlerden bir kısmının herhangi bir maksat için,
• Motorlu kara taşıtlarının park etmeleri için il trafik komisyonlarının olumlu görüşü alınarak belediyelerce şehir merkezlerinde tesis edilen ve işletilen mahallerin çalışma saatleri içinde, bisiklet ve motosikletler hariç taşıtlar tarafından yetkili mercilerden usulüne uygun izin alınarak geçici olarak işgal edilmesi, işgal harcına tabidir.

Hafta tatili ve ulusal bayram günlerinde çalışmaları belediyelerce izne bağlı iş yerlerine ruhsat
verilmesi, bu harca tabidir. Bu harcın mükellefi kendisine çalışma ruhsatı verilen gerçek veya tüzel kişidir. Harç yıllık olarak alınmaktadır. Cumhurbaşkanına verilen yetki çerçevesinde iş yerinin
metrekare olarak büyüklüğü ile iş yerinin bulunduğu belediyenin büyüklüğünü ifade eden belediye
grupları çerçevesinde kanunda yer alan alt ve üst sınır dikkate alınarak Cumhurbaşkanı Kararı ile
belirlenen tarifeye göre alınmaktadır.

Özel kaplara doldurulup satılacak olan kaynak sularının (işlenmiş sular dahil) belediyelerce denetlenerek hangi kaynaklara ait olduklarını gösterecek şekilde bu kaplara özel işaret konulması, bu harca tabidir. Bu harcın mükellefi kaynak sularını özel işaretli kaplara doldurup satanlardır.

Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde belediyelere ait hâl, balıkhane, mezat yerleri ve ilgilinin
isteğine bağlı olarak belediye münadisi (yüksek sesle haber vermeyi iş edinmiş olan kimse) veya tellalı bulundurulan sair yerlerde, gerçek veya tüzel kişiler tarafından her ne surette olursa olsun her çeşit menkul ve gayrimenkul mal ve mahsullerin satışı, Tellallık Harcına tabidir. Bu harcın mükellefi mal ve mahsullerini satan gerçek veya tüzel kişilerdir.

Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde, belediyelerce veya yetkili mercilerce verilen izne dayanılarak özel kişi ve kuruluşlarca tesis edilen mezbaha ve kanaralarda (kesimevi) kesilen hayvanların kesim öncesi ve sonrası muayenesi veya belediye sınırları ve mücavir alanlar dışında kesilmiş olup da belediye sınırı içinde satışa arz edilecek etlerin sağlık bakımından muayene ve denetlenmesi, hayvan kesimi muayene ve denetleme harcına tabidir. Resmi ve özel kombinalar bu harçtan muaftır. Harcı, hayvan veya et sahipleri ödemekle yükümlüdür.

• İnşaat giderleri genel ve katma bütçeler ile il özel idareleri ve belediye bütçelerinden karşılanan her türlü binalar,
• Hastane, prevantoryum, sanatoryum, dispanser ve benzeri sağlık kuruluşları,
• Her türlü fabrika, değirmen, sınai nitelikteki imalathaneler ve tersaneler, organize sanayi bölgelerinde yapılan her türlü bina inşaatı ile sera ve benzeri örtü altı tarım yapılan tesisler, ahır, samanlık, kümes, su ürünleri ve hayvan barınağı ile yemlik gibi yapı ve tesis inşaatı,
• Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Devlet Planlama Teşkilatınca teşviki karara bağlanmış otel, motel ve benzeri turistik tesisler,
• Kooperatifler eliyle ana sözleşmelerine uygun olarak yapılan sanayi ve küçük sanat siteleri ile esnaf çarşıları,
• Dinî hizmetlerin ifasına mahsus ve umuma açık bulunan ibadethaneler, bunların müştemilatı,
• Karşılık gözetmeksizin devlete devrolunmak şartıyla inşa edilen okullar ve öğrenci yurtları,

• Deprem, su basması, yangın gibi tabii afetler sebebiyle binaları yanan, yıkılan ve kullanılmaz hâle gelen kişiler tarafından, afetin vuku bulduğu tarihten itibaren en geç beş yıl içinde, afetin vuku bulduğu yerlerde veya kamu kuruluşlarınca gösterilen yerlerde inşa edilen binalar ile kamu kuruluşlarınca ilgili kanunlarına göre hak sahiplerine teslim edilmek üzere inşa olunan binalar,
• Yangın, su basması, kaya düşmesi, çığ ve benzeri afetlerden zarar görmesi muhtemel yerlerdeki binaların sahipleri tarafından, afete maruz kalınacağının yetkili kuruluşlarca tebliğ tarihinden itibaren en geç beş yıl içinde, kamu kuruluşlarınca gösterilen yerlerde inşa edilen binalar ile kamu kuruluşlarınca ilgili kanunlarına göre hak sahiplerine teslim edilmek üzere inşa olunan
binalar,
• Bina inşaat harcı ödemek veya istisnadan yararlanmak suretiyle inşaat ruhsatı alınmış olup da İmar Kanunu’nun 10’uncu maddesi gereğince ruhsatları yenilenen binalar,

Afetler dolayısıyla yapılan yapı ve tesisler
ile belediye ve mücavir alan sınırları içinde veya dışında inşa edilecek sera ve benzeri
örtü altı tarım faaliyetinde kullanılmak üzere inşa edilen tesisler, ahır, samanlık, kümes
ve hayvan barınakları ile yemlik gibi yapı ve
tesisler,
• Organize sanayi bölgeleri ile sanayi ve küçük sanat sitelerinde yapılan yapı ve tesisler,
bina inşaat harcından istisna edilmiş veya muaf tutulmuştur.

• Afetler dolayısıyla yapılan yapı ve tesisler ile belediye ve mücavir alan sınırları içinde veya dışında inşa edilecek sera ve benzeri örtü altı tarım faaliyetinde kullanılmak üzere inşa edilen tesisler, ahır, samanlık, kümes ve hayvan barınakları ile yemlik gibi yapı ve tesisler,
• Organize sanayi bölgeleri ile sanayi ve küçük sanat sitelerinde yapılan yapı ve tesisler,
bina inşaat harcından istisna edilmiş veya muaf tutulmuştur.

İfraz; imar planı tamamlanmış yerlerde, plan koşullarına uymak şartıyla bir parselin birden fazla parsele dönüştürülmesi işlemidir. Tevhid ise birden fazla bitişik parselin birleştirilmesi işlemidir.

Belediyelerce veya belediyelere bağlı müesseselerce yolların inşa, tamir ve genişletilmeye tabi
tutulması, kanalizasyon tesisi yapılması, su tesisleri yapılması, harcamalara katılma paylarının konusunu oluşturmaktadır.

Harcama yapılan yolların iki tarafında bulunan veya başka bir yola çıkışı olmaması dolayısıyla bu
yoldan yararlanan gayrimenkullerin sahiplerinden meclis kararı ile yol harcamalarına katılma payı alınabilir. Bu harcamalar;
• Yeni yol açılması,
• Mevcut yolların yüzde 40 nispetinde veya daha fazla genişletilmesi,

• Kaldırımsız ve bakımsız bulunan yolların,
kaldırım veya parke kaldırım hâline getirilmesi veya asfalt yapılması, kaldırım veya
şose hâlindeki yolların da parke, beton veya
asfalta çevrilmesi,
• Mevcut kaldırım veya parkelerin sökülüp yeniden düzenlenmesi ile ilgili harcamalardır.

Yeni kanalizasyon tesisi yapılması veya mevcut tesislerin sıhhi ve fenni şartlara göre ıslah edilmesi hâlinde, bunlardan faydalanan gayrimenkullerin sahiplerinden, kanalizasyon harcamalarına katılma
payı alınır. İki ve daha fazla yol kenarında bulunan gayrimenkuller, hangi yoldaki kanalizasyona bağlanmış ise, payın hesabında o yola ait kanalizasyon giderleri dikkate alınır.

Yeni içme suyu şebeke tesisleri yapılması veya mevcut şebeke tesislerinin tevsii ve ıslahı hâlinde, dağıtımın yapıldığı saha dahilindeki gayrimenkullerin sahiplerinden, su tesisleri harcamalarına katılma payı alınır. Birden fazla yol kenarında bulunan gayrimenkullere ait payın hesabında, bunların yalnız suya bağlandıkları yol üzerindeki uzunlukları esas alınır.