Vergi Ceza Hukukuna İlişkin Genel Bilgiler

Vergi Hukukunun vergi kanunlarına aykırı davranışlara ve bunlara uygulanan cezalara ve/ya da yaptırımlara ilişkin bölümüne vergi ceza hukuku denilmektedir.

Vergi Ceza Hukuku hem kabahat hem de suç niteliği taşıyan vergi kanunlarına aykırılıkları ve bunlara ilişkin ceza ve/ya da yaptırımları incelemektedir.

Vergi suç ya da kabahatleri ve bunlara uygulanan cezaların ve yaptırımların amacı, vergi kanunlarının zamanında ve gereği gibi uygulanmasını sağlamaktır. Vergi borçlarının zamanında ve eksiksiz olarak ödenmesi hem Hazinenin vergi kaybını önlemekte hem de kamu hizmetlerinin malî kaynağını oluşturan kamu gelirlerinin toplanması yoluyla kamu yararının gerçekleşmesini sağlamaktadır.

Vergi kabahatlerinin belirlenmesi ve bunlara birtakım yaptırımların uygulanması görev ve yetkisi vergi idaresine aittir. Vergi kabahatlerini oluşturan fiiller ile bunlara uygulanacak yaptırımlar idare tarafından belirlenmekte ve uygulanmaktadır. Başka bir deyişle, bu kabahatlerin belirlenmesi ve bunlara ilişkin yaptırımların uygulanabilmesi için herhangi bir yargı kararına ihtiyaç bulunmamaktadır. Buna karşılık, bazı vergi suçlarının belirlenmesi ve bunlara ilişkin müeyyidelere hükmedilmesi görev ve yetkisi ise, yargı organlarına aittir.

Ceza hukuku anlamında vergi suçları daha çok genel ceza hukuku ilkelerine bağlı olmakta ve bunların belirlenmesi ve müeyyidelerine karar verilmesi ceza mahkemelerinin görevine girmektedir

Vergi ceza hukukunun konusu sadece maddî vergi ceza hukuku konularından ibaret değildir. Ayrıca, şeklî ceza hukukunun konusunu oluşturan, vergi kabahatlerinin ve/ya da suçlarının ve bu fiilleri işleyenlerin ortaya çıkarılması; kabahat işleyenler için ceza kesilmesi; ceza kesme işlemlerinin dava konusu edilmesi ile suçluların yargılanması da vergi ceza hukukunun konusunu oluşturmaktadır.

Vergilerin ve diğer malî yükümlülüklerin kanuna dayanması ilkesi ilk temel dayanağını Anayasa’da
bulmaktadır (Any.m.73). Vergiler ve diğer malî yükümlülükler hiçbir zaman Anayasa’ya aykırı olarak alınamayacağı gibi, vergi ve diğer malî yükümlülüklere aykırı davranışlar nedeniyle kesilecek ve/ya da hükmolunacak cezalarda da durum aynıdır. Bu nedenle Vergi Ceza Hukuku ile Anayasa Hukuku arasında temel bir ilişki bulunmaktadır.

Vergi Ceza Hukuku’nun en önemli dayanağı Vergi Usul Kanunu’dur. Vergi Ceza Hukuku hükümleri Vergi Usul Kanunu’nda ayrı bir bölümde toplanmaktadır. Bu bölüm, başlı başına özel bir ceza kanunu niteliği taşımaktadır.

Hukukta geniş anlamda kaynak kavramından, uygulanması ve uyulması gerekli kurallar koyan düzenlemeler ve hukukçuların kanunlar, yargı kararları ve genel hukuk kuralları hakkında açıkladıkları görüşler ile (Cumhurbaşkanı Kararı, yönetmelik ve tebliğ gibi) kanunların uygulanma biçimlerini gösteren idarî metinler anlaşılmaktadır.

Vergi ceza hukukunun bağlayıcı kaynakları, anayasa, kanun, devletler arası anlaşma, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, Anayasa Mahkemesi Kararları, içtihadı birleştirme (Yargıtay ve Danıştayın) kararlarıdır.

Mükellefleri ve/ya da vergi sorumlularını ve özellikle yargı organlarını bağlayıcı niteliğe sahip olmayan, yeni vergi ceza normu koyma özelliği taşımayan, ancak vergi ceza hukuku uygulamalarına yön veren, yol gösteren kaynaklara yardımcı kaynaklar denilmektedir.

Bağlayıcılık ve yeni vergi ceza normu koyma ölçütüne göre bağlayıcı kaynak niteliği taşımayan yardımcı kaynaklar arasında yargı kararları, Cumhurbaşkanı Kararları, Yönetmelik, Hazine ve Maliye Bakanlığının Genel Tebliğleri, özelgeleri (muktezaları), sirkülerleri ile bilimsel görüşler yer almaktadır. Çeşitli vergi kanunlarının uygulanmasında ve uygulamanın gelişmesinde bu kaynaklar yardımcı işleve sahiptir.

Vergilerin kanuniliği ilkesinin bir gereği olarak, verginin konusu, vergiyi doğuran olay, mükellef,
matrah, oran, ödeme zamanı ve zamanaşımı gibi temel unsurların düzenlenmesi yetkisi yasama organına aittir. Anayasa yürütme organına, kanunilik ilkesini belli ölçüde yumuşatarak verginin bazı unsurlarında düzenleme yetkisi vermektedir. Ancak, bu yetki sadece muafiyet, istisna, indirim ve oranlara ilişkin olarak ve kanunda belirtilen yukarı ve aşağı hadlerle sınırlıdır

Sirküler, hiyerarşik âmirlerin ve özellikle bakanların, sahip oldukları hiyerarşi gücüne dayanarak,
astlarına onların uygulamakla yükümlü oldukları kanun, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve
yönetmelik hükümlerinin yorumlanması ve uygulanması konusunda verdikleri emir, talimat ve
görüşlerdir.

Özelge (mukteza), mükelleflerin, vergi durumları ve vergi uygulaması bakımından şüpheli ve/ya da tereddüde yol açan hallerde, Gelir İdaresi Başkanlığı’na veya bu konuda yetkili kılınan makamlara yaptıkları yazılı başvurularına verilen cevaplardır.

Özelgeler, sadece açıklama talep eden mükellefe ve onun açıklama istediği olaylara özgü olarak
verilmiş olmaları nedeniyle, diğer mükellefler bakımından, kural olarak, herhangi bir hüküm ifade
etmemekte ve sonuçları diğer mükellefleri ilgilendirmemektedir. Bu özellikleri gereği, özelgeler yardımcı kaynak niteliği taşımaktadır

Vergi ceza hukukunda da esas olarak mülkîlik ilkesi benimsenmektedir. Bu itibarla, vatandaş olsun
veya olmasın, bir ülkede yaşayan kişiler, ülkede yürürlükte bulunan kanunların getirdikleri yükümlülüklere (vergi ve vergi kabahati/suçu) uymak zorundadır

Bu ilkenin istisnalarına şunlar örnek verilebilir. Diplomat muaflığı bunun bir örneğini oluşturmaktadır. Nitekim, diplomat muaflığı bulunan bir kişinin Türkiye’de bir vergi suçu işlemiş olması hâlinde, bu kişiyi Türk Vergi Mevzuatına göre vergilendirmek ve cezalandırmak mümkün değildir. Aynı şekilde, Türk Diplomatlara da diğer Devletler kendi vergi ceza hukuku hükümlerini uygulayamazlar. Çünkü bu kişiler esasen muaflıktan yararlandıkları için onlara uygulanacak kanunlar da kendi Devletlerinin kanunlarıdır. Bu nedenle, vergi ceza hukukunda sınırlı da olsa, şahsîlik ilkesinin de uygulandığını söylemek mümkündür.

Bir kanun, yürürlüğe girdiği tarihte uygulamaya başlamakta ve yürürlükten kalkması ile birlikte,
kural olarak, uygulanamaz hâle gelmektedir. Bir kanunun ne zaman yürürlüğe girdiğinin bilinmesi,
bu kanunun ne zamandan başlayarak uygulanacağını ve aynı konudaki diğer kanunlarla çatışması
hâlinde de hangi kanunun uygulanma önceliğine sahip olacağını belirlemek bakımından önemlidir.

Bir kanunda yürürlük tarihine ilişkin herhangi bir hüküm bulunmaması hâlinde, Resmî Gazete
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca ilgili kanun, Resmî Gazete’de yayımlandığı gün yürürlüğe girmektedir (RGHCK.m.7).

Kanunların yürürlükten kalkması üç yolla gerçekleşmektedir. Bunlardan birincisi, yürürlükten kaldırmadır. Buna göre, yürürlüğe giren bir kanunun kendisinden önce yürürlükte bulunan bir kanunu yürürlükten kaldırdığını açıkça belirtmesi hâlinde, yürürlükten kaldırıldığı belirtilen kanun yürürlükten kalkar. Buna, açık (sarih) yürürlükten kaldırma denilmektedir.

Kanunlarının yürürlükten kalkması hâllerinden ikincisi, sürenin dolmasıdır. Bazı kanunlar belirli sürelidir. Bu kanunlar, uygulanmaları için belirlenmiş olan sürenin sona ermesi ile birlikte yürürlükten kalkmaktadır. Süreli kanunların tipik örneği, Bütçe Kanunudur.

Son olarak bir kanun, Anayasa Mahkemesinin o kanunun anayasaya aykırılığı nedeniyle verdiği iptal/kaldırma kararının yürürlüğe girdiği tarihte yürürlükten kalkmaktadır. Anayasa Mahkemesi kararı Resmî Gazete’de yayımlandığı ya da bu tarihten başlayarak bir yıla kadar yürürlüğe girmesinin ertelendiği tarihten itibaren yürürlüğe girmektedir. Anayasa Mahkemesi kararları geçmişe yürümemektedir.

Kanunların yürürlüğe girmeden önceki olay ya da işlemlere uygulan(a)mamasına kanunların geçmişe yürümemesi ilkesi denmektedir.

Zamanaşımı süresinin dolması hâlinde, yürürlükteki bir hukuk kuralı, süjenin-kişinin-vergiyi doğuran olayın-hukuka aykırı fiilin-vergilendirme işleminin şartları nedeniyle uygulanmamaktadır. Bu itibarla, zamanaşımı, hukuk kuralının yürürlükten kaldırılmasından (ilgasından) farklıdır. Çünkü yürürlükten
kaldırmada hukuk kuralı, objektif olarak uygulanmaz hâle gelirken, zamanaşımında, sübjektif bir uygulanamazlık söz konusu olmaktadır

Yorumu yapan organa ve/ya da kişiye göre dört çeşit yorumdan söz edilmektedir. Bunlar, yasama
yorumu, idarî yorum, yargı yorumu ve bilimsel yorumdur.

Lafzî yorum, sistematik yorum, tarihî yorum ve amaca göre yorum vergi (ceza) hukukunda başvurulabilecek yorum yöntemlerini oluşturmaktadır.

Başka hukuk alanlarında kıyas yoluna başvurmak mümkün ise de vergi hukuku ve ceza hukukunda, dolayısıyla vergi ceza hukukunda bu yola başvurmak mümkün değildir.