Vergi Kabahatleri

Vergi ödevlilerinin, yargı kararına ihtiyaç göstermeksizin idarî para cezasıyla cezalandırılan, vergi kanunlarında öngörülen yükümlülüklere aykırı fiilleri "vergi kabahati" olarak adlandırılır.

Mükelleflerin veya vergi sorumlularının vergilemeye ilişkin ödevlerini yerine getirmemeleri nedeniyle verginin eksik veya geç tahakkukuna sebebiyet verilmesi ile verginin haksız yere geri verilmesidir.

Vergi kabahatleri, “vergi ziyaı kabahati” ve “usulsüzlük kabahatleri” olmak üzere ikiye ayrılır.

Usulsüzlük kabahatleri “genel usulsüzlük kabahati” ve “özel usûlsüzlük kabahati” olmak üzere ayrıma tâbi tutulur. Genel usulsüzlük kabahatleri kendi içinde birinci ve ikinci derece usulsüzlükler şeklinde derecelendirilmeye tâbi tutulmuştur.

Vergi ziyaı kabahatinde hareket vergi ziyaına sebebiyet veren her türlü hareket olarak belirtilmiştir. Bununla beraber bazı fiillere daha ağır cezalar verilmesi yoluna gidilebilir. Amaç farklı ihlâllere farklı ağırlıktaki cezalar vermek istenmesidir. Nitekim vergi ziyaı kabahatine sebebiyet veren hareketler ceza üzerindeki etkisine bağlı olarak ağır, orta ve hafif fiiller olmak üzere üç gruba ayrılmıştır.

Hesap ve Muhasebe Hileleri Yapmak, Gerçekte Olmayan Kişiler Adına Hesaplar Açmak, Çift Defter Kullanmak, Defter, Kayıt ve Belgeleri Tahrif Etmek veya Gizlemek, Muhteviyatı İtibariyle Yanıltıcı Belge Düzenleme veya Kullanmak, Defter, Kayıt veya Belgeleri Yok Etmek, Defter Sayfalarını Kopartarak Yok Etmek, Sahte Belge Düzenlemek veya Kullanmak, Anlaşmasız Matbaalarca Basılan Belgeleri Kullanmak, Ödeme Kaydedici Cihazlara Kanuna Aykırı Müdahalede Bulunmak, Tütün ve Alkol Ürünlerinin Etiket ve Ürün Bilgelerinin Aktarılmasına Kanuna Aykırı Müdahale Etmek.

Defterlerde kaydı gereken hesap ve işlemlerin başka defter ve kayıt ortamlarına kaydedilmesi öğretide ve uygulamada “çift defter tutmak veya kullanmak” kavramıyla ifade edilmektedir. Hareket defter tutması gereken mükelleflere bağlandığından ancak defter tutmak zorunda olanlarca işlenebilir. Kanunen tutulması zorunlu defterlere kaydı gereken hususların bu defterlere değil de başka defter (örneğin ajanda, el defteri, cep defteri, yabancı işletmelerin kendi dillerinde tuttukları defterler) veya kayıtlara geçirilmesi ya da başka kayıt ortamlarına (örneğin cep bilgisayarına) aktarılması kabahatin hareket unsurları arasında yer alır.

Bu eylem vergi ziyaı kabahatinin nitelikli halini oluşturur. Eylem defter, kayıt ve belgeleri tahrif etmek veya gizlemek eylemi şeklinde tanımlanmıştır.

Mükelleflerin işlemlerini belgelendirmelerine yönelik bazı belgelerini ya Hazine ve Maliye Bakanlığınca anlaşma yapılan matbaalara bastırtmaları gerekir ya da basılmış şekliyle piyasadan satın aldıkları veya herhangi bir şekilde bastırdıkları belgeleri notere onaylattırarak kullanmak zorundadırlar.

Ödeme kaydedici cihaz kasaların kayıt ruloları ve biletlerde, işletme veya mükellefin adı, düzenlenme tarihi ve alınan paranın miktarı gösterir.

Sahte belge.

Vergi ziyaı, kanunda mükellefin veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili ödevlerini zamanında yerine getirmemesi veya eksik yerine getirmesi yüzünden verginin eksik tahakkukuna veya geç tahakkukuna sebebiyet verilmesi ile verginin haksız yere geri verilmesi şeklinde olmak üzere başlıca üç şekilde ortaya çıkar.

Kanunda, hafif nitelikli olarak; biri beyannamenin kanunî süresinden sonra kendiliğinden verilmesi (VUK. m. 344/son), ikincisi transfer fiyatlaması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı (KVK m.13/8) ve üçüncüsü ise beyannamenin izaha davet kapsamında verilmesi (VUK m.370) olarak üç fiile yer verilmiştir.

Orta nitelikteki fiiller sayma yoluyla belirlenmemiştir. Orta nitelikli fiiller ağır ve hafif nitelikli fiiller dışında kalan tüm fiiller olarak ortaya konmuştur. Bu nedenle orta nitelikli fiiller tam anlamıyla “serbest hareketli fiiller” olarak düzenlenmiştir.

Vergi ziyaı kabahatinde netice, kabahate adını da veren vergi ziyaının (vergi kaybının) varlığıdır.

Tahakkuk etmesi gereken verginin süresinde tahakkuk ettirilmemesi veya süresinden sonra tahakkuk ettirilmesidir.

Süresinde tahakkuk etmesi gerekenle tahakkuk eden vergi arasındaki farktır.

Vergiyi doğuran olayın ve yükümlülerin zamanında ve doğru olarak belirlenmesinde vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerinin çok önemli bir yeri vardır. Beyanname verme, belge düzenleme, defter tutma, defter tasdiki, ödemelerin belgeye bağlanması, araçların durdurulması vb. şeklî yükümlülüklere nereden bakılırsa bakılsın bu yükümlülüklerin belli bir vergisel düzenin sağlanması ve buna bağlı vergi zıyaının önlenmesinde taşıdıkları rol yadsınamaz. Genel usulsüzlük kabahatinde kanunda nitelikleri belirtilen fiilin işlenmesiyle kabahat ortaya çıkar. Fiillerin kanunda gösterilmiş olması bunları bağlı hareketli hâle sokmuştur

Birinci derece genel usulsüzlük fiilleri Vergi Usul Kanunu’nun 351. maddesinde düzenlenmiştir. Beyannamelerin Süresinde Verilmemesi, Defterlerin Tutulmaması, Kayıt ve Belgelerin Noksanlığı, Usulsüzlüğü veya Karışıklığı, Defterlerde Kayıt Nizamına Uyulmaması, Çiftçilerin Ekim-Sayım Beyanı Davetine Uymaması, İşe Başlamanın Zamanında Bildirilmemesi, Defter Tasdiklerinin Kanunî Süreyi Takip Eden Bir Aydan Sonra Yaptırılması veya Hiç Yaptırılmaması , Veraset ve İntikal Vergisi Beyannamesinin Birinci Ek Süreden Sonra Verilmesidir.

Özel usulsüzlük kabahati de genel usulsüzlük kabahatlerinde olduğu gibi vergi kanunlarınca öngörülen şekle ve usule ilişkin ödevlerin ihlâline dayanır. Kanunda özel usulsüzlük kabahatlerine genel usulsüzlüklerinden sonra yer verilmiştir (VUK. m.353, 355, mük. 355 ve 356). Özel usulsüzlük kabahatinde fiili işleyenin kasıt sahibi olması şart değildir, taksirli olması işlenmesi açısından yeterlidir.