Vergi Suç ve Cezalarının Sona Ermesi

Ölüm karinesi: İnsanın ne canlı bedeninin ne de cesedinin bulunamadığı, ölümüne mutlak gözüyle bakılan bir kazada kaybolması sonucu mahallin en büyük mülki idare amirinin emri ile nüfusa ölü kaydının düşürülmesidir.

Ölüm karinesinin vergi cezalarına etkisi yukarıda anlattığımız gibi tıpkı ölüm gibidir. Dolayısıyla eğer vergi cezaları henüz verilmemiş ise dava düşer. Mahkeme tarafından cezaya hükmedilmiş ama kesinleşmemiş ise cezaların düşmesi sonucunu doğurur. Eğer ceza kesinleşmiş ve infaz edilmiş ise artık bununla yapılacak bir şey yoktur ceza yerini bulmuştur.

Hukukumuza göre gaiplik iki şekilde ortaya çıkmaktadır: Bunlardan birincisi kişinin ölüm tehlikesi içerisinde kaybolması halidir. Diğeri ise uzun süre haber alınamamasıdır.

Ölüm tehlikesi içerisinde kaybolma hâlinde bir yıl içerisinde kendisinden hiç haber alınamaması durumunda mahkemeye müracaat edilir. Mahkeme bu kişiyi gören bilen var mı? Ya da kendisinin haberi olması durumunda müracaat etmesini isteyen gazete ile bir ilan çıkartılır. Bu ilandan itibaren 6 ay beklenir. 6 aylık sürenin sona ermesine rağmen hâlâ kendisinden bir haber alınamıyor ise mahkeme tarafından daha gaipliğine karar verilir.

Uzun süreli kaybolma durumu ise kişinin son haber alındığı veya görüldüğü tarihten itibaren 5 yıl geçmesine rağmen herhangi bir yerde görülmemiş ve kendisinden bir haber alınamamış ise o kişinin gaipliğine karar verilmesinde yararı olan kişiler tarafından mahkemeden gaiplik kararı istenebilir. Yetkili mahkeme gaipliğine karar verilen kişinin son ikametgâh mahkemesidir. Altı ay içerisinde kendisinin müracaat etmesini veya gören, yerini bilen biri varsa haber vermesi için gazete ile ilan edilir. 6 aylık süre içerisinde herhangi bir şekilde haber alınamaması durumunda mahkeme tarafından gaipliğine karar verilir.

Zamanaşımı: Hukukta bir hakkın kazanılması, bir hakkın kaybedilmesi ya da bir yetkinin kullandırılmasını sınırlandıran, başlangıç ve sonu belli zaman dilimidir.

Vergi kaçakçılık suçu için üst sınırı 5 yıl olan suç fiillerinde bu süre 8 yıl, üst sınırı 8 yıl olan suç fiillerinde ise 15 yılıdır.

Vergi mahremiyetini ihlal suçunda hükmedilecek cezanın üst sınırı 3 yıl olması nedeniyle uygulanacak zamanaşımı süresi 8 yıldır.

Vergi mükellefinin özel işlerini yapma suçunda verilecek cezanın üst sınırı 2 yıl olması nedeniyle uygulanacak dava zamanaşımı süresi 8 yıldır.

Dava zamanaşımı eğer dava açılmadan sona ermiş ise artık işlenmiş bu suç için dava açılamaz. Cumhuriyet savcılıkları bu durumda ceza davası açılmasına yer olmadığına karar verir. Herhangi bir nedenle dava açılmış olsa bile hâkim zamanaşımını re’sen dikkate alarak davayı reddeder.

İtiraz: Mahkemelerin veya hakimliklerin vermiş oldukları kararları bir kez daha gözden geçirmesini sağlamak adına ilgili mahkemeye kararın öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içerisinde başvurulmasıdır.

İstinaf: İlk derece mahkemelerinin vermiş oldukları kesin olmayan kararlarına karşı bölge adliye mahkemelerinde bir kez daha yargılama ilkelerine uygun olarak hukuka uygunluk açısından bir kez daha gözden geçirilmesi ve gerekiyorsa yeniden yargılama yapılmasını sağlayan tanıyor.

İstinaf için başvuru, karar veren mahkemeye duruşma sırasında mahkeme tutanağına geçirilmek suretiyle istinaf talebinde bulunabileceği gibi hükmün açıklanmasından itibaren 7 gün içerisinde dilekçe ile de istinaf talebinde bulunulabilir.

Yargıtay Ceza Dairesi temyiz süresinin geçirilmiş olması, temyiz nedenlerinin bulunmaması, temyiz edilemez kararların olması ve kişinin temyiz etme hakkının olmaması durumunda temyiz talebini reddeder.

Vergi suçları içerisinde yer alan üst sınır cezalar göz önünde tutularak vergi suçları için uygulanabilecek ceza zamanaşımı süresi şöyle olabilir. Ceza 5 yıl ve daha fazla süreli ise 20 yıl, 5 yıla kadar olan cezalar da ise 10 yıldır. Kanunda öngörülen diğer cezalar vergi suçları için söz konusu olmadığından burada onlara yer verilmeyecektir. Yaşa bağlı olarak da zamanaşımı süresinde 12 -15 yaş arasında olan kişiler için zaman aşımı süresi kanunda yer alan sürelerin yarısı, 15-18 yaş grubu içerisinde de kanunda yer alan sürenin 2/3 olarak düzenlenmiştir.

Ceza zaman aşımı süresi ceza infazının hükümlüye tebliğ edilmesi, mahkûmun yakalanması ve üst sınırı 2 yıldan daha fazla olan yeni bir suç işlemesi durumunda zamanaşımı kesilmiş olur.

Genel af ceza kararını bütün sonuçları ile ortadan kaldıran bir kurumdur. Bir fiile ceza verildiği zaman bunun sonuçları cezanın infaz kurumunda çektirilmesi şeklinde olurken aynı zamanda bazı mahrumiyetlere de neden olur. Bunlar velayet hakkı, seçme seçilme hakkı gibi konulardır. Bu hakların kullanılması sınırlandırılır. Genel aflar da hem infaz kurumunda cezanın çektirilmesi işlemi hem de bu cezaya bağlı olarak ortaya çıkan sonuçların tümünü ortadan kaldırır.

Anayasaya göre af kanunları Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 5’te 3 çoğunlukla çıkartılan kanunlarla mümkün olabilmektedir. Bu hem genel hem de özel af kanunları için getirilmiş olan bir sınırdır. Bunun yanında anayasada yer alan bir başka kısıt ise orman suçlarına ilişkin af kanununun çıkartılamayacağı belirtilmiştir.

Vergi hukukunda affın bazı sonuçları vardır. Bu sonuçların başında tahsil edilemeyen bir takım vergi alacaklarının tahsilini sağlamak amacıyla cezalarının affı yoluna gidilmektedir. Bu yaklaşım görevini zamanında yapan vergi mükelleflerinin aleyhine bir sonuç doğurmaktadır. Özellikle vergi ödevlerini zamanında yerine getiren mükelleflerin adalet duygusunun sarsıldığını, kanun önünde eşitliğin bozulduğunu ve rekabet eşitliğinin de yine vergi suçu işleyenler lehine bozulduğu iddia edilmektedir.

Vergi cezalarının affı vergi ve gecikme zamlarının tahsili imkânı verirken cezaları sona erdirmektedir.

Vergi ceza hukuku açısından pişmanlık ve ıslah, vergi zıyaı kabahati ve kaçakçılık suçu işlemiş olan failin vergi suç ve kabahatlerini takiple görevli olan vergi dairesine işlemiş olduğu suç ve kabahatlerinden dolayı pişman olduğunu, uslandığını ve gereği neyse onu yerine getireceğini ifade etmek üzere yazılı olarak yapmış olduğu bir müracaattır.

Pişmanlıktan yararlanabilecek kişiler vergi mükellefleri, vergi sorumluları, vergi zıyaı ve kaçakçılık suçunu işleyen failler ve iştirakçileridir.

i. Mükellefin pişmanlık dilekçesini vermesinden önce herhangi bir şekilde işlenmiş olan suça ilişkin bir bilginin herhangi bir resmi makama yazılı ya da sözlü olarak bildirilmemiş olması gerekir. Sözlü bildirimlerin mutlaka resmi tutanakla tespit edilmiş olması gerekir.

ii. Diğer bir şart ilgili vergi açısından mükellef nezdinde vergi incelemesine başlanılmamış veya matrah takdiri için takdir komisyonuna havale edilmemiş olması gerekir.

iii. Kaçakçılık suçu için bu fiilin işlendiği tarihten önce herhangi bir şekilde bilgi verilmemiş olması gerekir.

iv. Mükellef pişmanlığını ifade etmek üzere verilmemiş olan beyannamelerini 15 gün içerisinde vergi dairesine vermiş olması gerekir.

v. Beyanname vermiş olmakla beraber beyannamede eksiklik veya bir hata var ise bu eksikliğinde 15 gün içerisinde giderilmiş olması gerekir.

vi. Ayrıca mükellef vergi ile birlikte haber verme tarihine kadar geçen süre içerisinde her ay ve kesri için gecikme zammı oranında pişmanlık zammı ile birlikte 15 gün içerisinde ödenmiş olması gerekir.

Şartlarına uyulmuş olması durumunda pişmanlık ve ıslah kurumunun şu sonuçları doğurur:

i. Vergi ceza hukuku açısından en doğal sonucu vergi zıyaı kesilmesine ve kaçakçılık fiilleri nedeniyle kaçakçılık cezasının hükmedilmesine engel olur.

ii. Vergiler açısından devletin vergi alacağına kavuşması sonucunu doğurur aynı zamanda devleti bu verginin ve cezaların tahsili için yapılacak masraflardan alıkoyduğu gibi vergi idaresinin, takdir komisyonlarının ve ceza mahkemelerinin yükü hafiflemiş olur.

Şartlarına uyulmaması durumunda şu sonuçlar ortaya çıkar:

i. Vergi idaresi vergi ve vergi zıyaı cezası için inceleme başlatılabilecektir.

ii. Ceza mahkemelerinde de kaçakçılık suçu nedeniyle ceza davası açılabilecektir.

iii. Eğer vergiye ilişkin herhangi bir bilgi verilmemiş ise matrah takdiri için dosya takdir komisyonlarına gönderilebilecektir.