Tedarik Zinciri Yönetimi

Tedarik zinciri operasyonları, hammadde tedarikinden başlayarak tüm üretim, dağıtım ve pazarlama operasyonları ile devam eder ve satış sonrası ve geri dönüşüm süreçleri de dahil olmak üzere ürünün yaşam döngüsü boyunca ortaya çıkan tüm operasyonları içerir. Ayrıca müşteri talebini karşılamaya yarayan şirket içerisindeki tüm bölümler ve işlevler (örneğin, ürün geliştirme, pazarlama, muhasebe, lojistik, finans, müşteri hizmetleri) de tedarik zincirinin parçaları olarak kabul edilir.

Tedarik zinciri yönetimi; kaynak bulma, tedarik, üretim, dağıtım ve lojistik yönetimi ile ilgili tüm faaliyetlerin planlanmasını ve yönetimini kapsar. Ayrıca tedarikçiler, aracılar, üçüncü taraf hizmet sağlayıcıları veya müşteriler gibi bu zincirin ortaklarıyla koordinasyon ve işbirliğini de içerir. Temelde tedarik zinciri yönetimi, şirket içinde ve şirketler arasında arz ve talep yönetimini entegre eder.

Tedarik zinciri yönetimi 1990’lı yıllardan itibaren artarak ilgi çekmekte ve daha ayrıntılı olarak incelenmektedir, ancak tedarik zinciri yönetiminin kökleri sanayi devrimine ve seri üretim operasyonlarına kadar uzanmaktadır.

2000’li yıllarda, TZY’nin tanımı tedarik zinciri stratejisi, birlikte inovasyon ve tedarik zinciri tasarımı gibi konuları da içerecek şekilde genişledi ve TZY 2.0 olarak adlandırıldı. Ayrıca internet ve e-ticaretin gelişmesiyle birlikte bu dönemde farklı tedarik zincirleri ve yönetim teknikleri gelişmiştir. Gerçek zamanlı karar destek sistemleri, senkronize ve işbirliğine dayalı genişletilmiş tedarik zinciri ağları bu çağdaki gelişmelerden birkaçıdır.

Tedarik zinciri sistemleri farklı yaklaşımlarla analiz edilebilir. Döngü yaklaşımı ve İtme/Çekme yaklaşımı, bir tedarik zincirindeki süreçleri incelemenin en yaygın kullanılan iki yoludur.

Döngü Yaklaşımı; her bir üyenin rollerini, sorumluluklarını ve her bir sürecin istenen sonucunu belirtir. Bu yaklaşıma göre müşteriler ile perakendeciler arasındaki işlemler Müşteri Sipariş Döngüsü olarak adlandırılır. Bu döngüde müşteriler siparişleri verir ve perakendeciler bu siparişleri karşılamayı hedefler. Müşteri İlişkileri Yönetimi (CRM) yaklaşımları çoğunlukla bu döngüde kullanılır.

İtme/çekme yaklaşımına göre bir tedarik zincirindeki süreçler, bir müşteri siparişine yanıt olarak (çekme) veya bir müşteri siparişi beklentisiyle (itme) gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğine bağlı olarak iki gruba ayrılır. Çekme sistemi reaktif bir sistemdir ve bir müşteri siparişine yanıt olarak üretim başlatılır. Öte yandan, bir itme sistemi spekülatif bir sistemdir ve müşteri siparişleri beklentisiyle üretim yapılır.

Çekme sistemi reaktif bir sistemdir ve bir müşteri siparişine yanıt olarak üretim başlatılır. Öte yandan, itme sistemi spekülatif bir sistemdir ve müşteri siparişleri beklentisiyle üretim yapılır.

Tedarik zincirlerinin müşteri beklentilerini (şirketin hizmet vermeyi düşündüğü hedef müşteriler) karşılayacak şekilde tasarlanması ve tedarik zinciri yönetimi kararlarının bu tasarımı desteklemesi gerekir. Müşteri beklentileri ile tedarik zinciri yetenekleri ve tedarik zinciri stratejileri arasındaki tutarlılık, stratejik uyum olarak tanımlanmaktadır.

Bir şirketin rekabetçi stratejisi, müşteri beklentilerini rakiplerinden daha iyi bir şekilde karşılamak için kullandığı temel yöntemdir. Bu strateji, şirketin hedef müşterilerini ve onların istedikleri ürün türü, sipariş miktarları, bilgileri, istedikleri özel hizmetler gibi özel ihtiyaçlarını hedefler. Stratejik uyum sağlamak için şirketler, tedarik zinciri yeteneklerinin hedeflenen müşteri segmentlerini tatmin etme kabiliyetini desteklediğinden emin olmalıdır ve tedarik zinciri stratejilerini buna göre dizayn etmelidir.

Chopra ve Meindl’e göre tedarik zinciri esnekliği, tedarik zincirinin aşağıdaki yetenekleri ne derece taşıdığı ile tanımlanır:

• talep edilen farklı ürün miktarlarını müşteriye sağlayabilmek
• kısa teslim sürelerine uymak
• müşteriye çok ürün çeşitliliği sağlayabilmek
• son derece yenilikçi ürünler geliştirmek
• talebi yüksek oranda karşılayabilmek
• arz belirsizliği ile başa çıkabilmek

Hedef müşteriler kısa sürede son derece yenilikçi ürünler, daha yüksek hizmet seviyeleri veya daha geniş ürün yelpazesi bekliyorlarsa esnek bir tedarik zinciri stratejisi daha uygun olacaktır. Öte yandan, hedef müşterilerin düşük fiyat beklentileri varsa maliyetler daha önemli hale gelecektir ve verimli bir tedarik zinciri stratejisi kullanmak daha uygun olabilir.

Genellikle tedarik zinciri yönetiminin amacı tüm sistem genelinde kârlılığı en üst düzeye çıkarmaktır. Tedarik zinciri yöneticileri, esas olarak satışlardan elde edilen gelirler ile malzeme maliyetleri, nakliye ve dağıtım maliyetleri, üretim maliyetleri ve envanter maliyetleri gibi maliyetler arasındaki fark olan toplam sistem kârlılığını en üst düzeye çıkarmayı amaçlamaktadır.

Stratejik Kararlar: Bu kararlar uzun vadeli (birkaç yıldan uzun) kararlardır ve genellikle tedarik zincirinin yapısı ile ilgilidir. Tesislerin yerleri ve kapasiteleri, üretilecek ürünler, kullanılacak bilgi sistemleri, nakliye modları bu tür kararlara örnek olarak verilebilir. Bu kararlar çoğunlukla üst düzey yöneticiler tarafından alınır.

Taktiksel Kararlar: Tedarik zincirlerindeki taktiksel kararlar, stratejik kararlarla belirlenmiş çerçeve içerisinde alınan ve orta vadeli (genellikle 6 ay ile 2 yıl arasında) süreçleri yönetmekte kullanılan kararlar dizisidir. Hangi lokasyonlardan hangi müşterilere ürün gönderileceği, envanter politikaları, pazar promosyonlarının ne zaman ve nasıl yapılacağı, üretim için taşeron kullanma veya alternatif üretim yöntemlerini deneme gibi kararlar taktiksel kararların birkaç örneğidir.

Operasyonel Kararlar: Operasyonel kararlar genellikle günlük aktiviteleri gerçekleştirmek için alınması gereken günlük veya haftalık kararlardır. Bu kararları alırken stratejik ve taktiksel kararlar ile işletim politikaları zaten belirlenmiştir ve operasyonel kararların daha üst seviye kararlar ile uyum içinde verilmesi gerekir. Buradaki ana amaç, işletme politikalarını olabildiğince etkili bir şekilde uygulamaktır.

Tesislerle İlgili Kararlar: Tesislerle ilgili kararlar tedarik zincirlerindeki en önemli kararlar arasındadır. Tesislerin nerede konumlandırılacağı, kapasitelerinin ne olması gerektiği, bu tesislerde neler yapılacağı, tedarik zincirlerindeki en kritik kararlardan bazılarıdır. Birden fazla ürün üreten küresel şirketler, bazı ürünleri bir yerde üretmeye karar verirken diğerlerini başka yerlerde üretir. Hangi ürünlerin hangi tesiste üretilmesi gerektiği, nerelere depolar ve dağıtım tesisleri açılacağı, hangi müşterilere hangi tesislerden ürün sağlanması gerektiği gibi kararlar en kritik stratejik kararlardan birkaçıdır.

Üretim Kararları: Üretim, bir tedarik zincirindeki ana işlemlerden biridir ve etrafında çeşitli kararlar bulunmaktadır. Hedef müşteriler için hangi ürünler üretilecek, ürünler nasıl tasarlanmalı, ne zaman, nerede ve ne kadar üretilecek, ne tür makineler ve üretim yöntemleri kullanılacak, üretim planı ve üretim programı ne olmalı, talep nasıl tahmin edilecek, kalite kontrol, bakım, araştırma-geliştirme prosedürleri nasıl olacak gibi kararlar tedarik zincirlerinde alınması gereken en kritik kararlardan bazılarıdır.

Bir tedarik zincirindeki şirketler temel olarak aşağıda belirtilen nedenlerle envanter (stok) tutarlar:

• Talep ve arzdaki belirsizlikler
• Ölçek ekonomileri
• Üretimi düzenleme
• Fiyat değişiklikleri ile ilgili beklentiler

Düşük talep dönemlerinde oluşan ve yüksek talep dönemlerinde tüketilen stok, mevsimsel stok olarak tanımlanır.