Müze Yönetimi ve Pazarlaması

Hayır.  Kamu sektörünün bir parçası olan müzelerin müdürleri koleksiyon yönetimine odaklanan bir idari sistemden “finans, bütçe, bir yönetim bilgi sisteminin kurulmasını ge­rektiren maliyet kontrolü, insan kaynakları, pazar­lama ve planlama, iletişim gibi konuları yönetmek durumundadırlar.

Müze yönetimi; günümüzde müzenin idari, ti­cari ve daha genel olarak, müze işinin belirli alanla­rına (koruma, araştırma ve iletişim) doğrudan bağlı olmayan tüm faaliyetlerinin yürütülmesini sağlama eylemi olarak tanımlanmaktadır. Bu bağlamda, müze yönetimi temel olarak finansal (muhasebe, yönetim kontrolü, finans) ve yasal sorumluluklar, güvenlik ve bakım, personel yönetimi ve pazarlama ile stratejik prosedürler ve müze faaliyetlerinin ge­nel planlaması ile ilgili görevleri kapsar

1970’li yıllardan sonra, İngiltere’de ve diğer başka ülkelerdeki hükûmet politikaları, kamu finansmanı ve fon kesintileri, müzelerde kamu hizmetlerinin sağlanması için “rekabeti teş­vik” politikalarının doğmasına neden olmuştur. Bu durum müzeleri gelir getirici ihtiyacı olan bir pazara doğru itmiştir. 1970’li yıllarda yaşanan de­ğişimler sayesinde müzeler ve müzecilikte ciddi de­ğişimler olmuştur. Bunların en önemlisi; Avrupa’da savaş sonrası ekonomik iyileşme ile savaşta harap olan kentlerdeki inşa çalışmaları, altyapı, konut, eğitim ve performans sanatları konusundan sonra müzelerin iyileştirilmesidir

İyi bir üst düzey müze yöneticisi iyi iletişim kurabilmeli, takım çalışmasına yatkın olmalı, zamanı ve projeleri yö­netme yeteneği olmalı, sergi için pratik yetenek­leri olmalı, ayrıca Antropoloji, Moda ve Tekstil Tasarımı, Arkeoloji, Tarih, Sanat Tarihi, Arşiv ve Müze Çalışmaları, Güzel Sanatlar, Çevre Bilimi ve Doğal Tarih gibi konularında bilgi sahibi olma­lıdır. Bunların yanında yöneticilerin hangi işleri kendilerinin yapacağını da bilmesi gerekir.

Doğrudur. Bunlardan; Koleksiyon Yönetimi: Yeni nesnelerin edinilmesi veya ödünç alınması gerekliliği, nesnelerin kapsa­mı, kayıt tutma, envanter, sigorta faktörleri, bakımı ve muhafazası, teşhiri, eğitimi ve belirli bir politika kapsamında diğer müzelere erişimin kaldırılması veya ödünç verilmesi. İnsan Kaynakları Yönetimi: Bir organizasyonun insanlarının veya personelinin, o organizasyonun önceden belirlenmiş misyon ve hedeflerine uygun olarak yetenek, verimlilik, nitelik ve deneyimlerini kullanmak için yönetilmesi ile ilgilidir. Finansal Yönetim: Finans herhangi bir kuru­luşun temelidir, onsuz hiçbir kuruluş hayatta ka­lamaz. Bu nedenle, güçlü yönetimi sürdürerek tanımlanmış amaçlar üzerinde tam ve etkin bir şekilde kullanılabilmesi için gereksinime göre üret­mesi ve iyi yönetmesi gerekir. Pazarlama: Bir müze veya galerinin misyonunu doğrulayan yönetim sürecidir. Kalite Yönetimi: Bir organizasyonu yönetmek için gerekli tüm unsurları içeren bir sistem aracıdır

Bakanlık, üniversite, belediye, askeriye, vakıf ve çeşitli kuruluşlara bağlı müzeler Özerk Yöneti­me Bağlı Müzelerdir. Ulusal müzeler devlete bağlı otoriteler tarafından yönetilirken, özerk yönetime bağlı müzeler bağlı bulundukları üst düzey po­litik otoritelere ve bu üst düzey yönetim aracılığı ile devlet otoritelerine bağlıdır. Bağlı bulundukları kurum, devlet bütçesinden pay alırken bu paydan belirlenen kısmı kendilerine bağlı müzeler için harcayabilirler. Ancak bunun yanında kendilerine alternatif gelirler ve bağışlar da bulabilirler

Hayır. Çünkü pazarlama kavramına anlamı 1985 den sonra; “kişilerin ve örgütlerin amaçlarına uygun şekilde değişimi sağlamak üzere, malların, hizmetlerin ve düşüncelerin yaratılması­nı, fiyatlandırılmasını, dağıtımını ve satış çabaları­nı planlama ve uygulama süreci” olarak yeniden tanımlanmıştır.

Pazarlama karması, pazarlama bilgisinde kulla­nılan temel kavramlardan biridir. Kavram, şu dört elemandan oluşur: 1. Ürün, 2. Fiyat, 3. Dağıtım, 4. Tutundurma. Bu dört elemanı belirleyen İngilizce sözcüklerin -product, price, place, promotion- baş harflerine göre, pazarlama karması 4P biçiminde sembolleştirilmiştir. Pazarlamacının temel görevi, bu dört elemandan, seçilen hedef pazarın özellikle­riyle uyuşan bir karma oluşturmaktır

Pazarlamanın mü­zelerdeki rolü üç ana dönemde kavramsallaşmıştır. Birincisi 1975-1983 yılları arasında Kuruluş Döne­mi olarak kabul edilir. Müzelerde kültürel değişimin meydana geldiği bu dönemde müze pazarlamasında ağırlıklı olarak ziyaretçileri eğitme konuları, personel farkındalığının artırılması , sanatın toplum üzerin­deki ekonomik etkisi odaklı çalışmalar yapılmıştır. 1988-1993 yılları arası Profesyonelleşme Dönemi ola­rak adlandırılır. Pazarlamanın kâr amacı gütmeyen sanat kuruluşlarında da uygulanabilirliğinin kabul edildiği dönemde, müzelere pazarlama departman­ları eklenmeye başlamıştır. Üçüncü dönem ise 1994’ten günümüze değin süreci kapsayan Girişimcilik Dönemidir. Bu dönem ziyaretçi, müze ve pazar arasındaki ilişkinin doğası gereği yeni izleyiciler, ürünler, mekânlar ve çoklu sa­nat deneyimleri elde ederek gelir kaynaklarını çeşit­lendiren pazarlama modelleri ve yeni bir “ziyaretçi görüşü” ile karakterize edilebilir

Pazarla­manın müze sektörüne girmesi dört farklı faktöre bağlanabilir. Birincisi, müzelerin büyümesi ve son yıllarda müzelerin çeşitlenerek çoğalmasıdır (Örne­ğin, 20. yüzyılın sonunda Birleşik Krallık‘ta yakla­şık 2500 müze ve galeri vardı). Devlet tarafından finanse edilen büyük kuruluşlar olan müzeler için bu durum önemli bütçeler ve geniş bir personel anlamına gelmektedir. İkinci faktör finansmandır. Çünkü pazarlama artık gelir elde etmede önemli bir role sahiptir. Müzeler hükümet gibi geleneksel kay­naklar tarafından sağlananlara ek olarak, hükümet dışı kaynaklara yönelmek ve gelir akışlarını geniş­letmek zorunda kalmışlardır. Üçüncü faktör, kül­türel kurumların hızla çoğaldığı rekabet ortamında müze ziyaretçisi pazarının değişen zevklerinin dik­kate alınması zorunluluğudur. Yeni bir toplumsal ve ekonomik düzenin devreye girmesiyle televizyon, internet ve sosyalleşme gibi “evde kalma davranış­larından” kültür ve eğitim faaliyetleri, eğlence faali­yetleri ile müzelerin de pazar payı için birbirleriyle rekabet hâlinde olmasına neden olmuştur. Dördün­cü faktör ise müze ziyaretçisini daha iyi anlama ihti­yacı olduğu söylenebilir.

Müze pazarlaması için önemli olan hizmet bo­yutları bulunmaktadır. Bunlar; eğitim, ulaşılabi­lirlik ve iletişim. Eğitim: Koleksiyonların ve sergi­lerin doğası ve kapsamı hakkında halkın eğitimi, tüm müze hizmeti ürününün merkezinde yer alır. Ana koleksiyonun kapsamı ve yelpazesi, ziyaretçi­lere sunulan hizmetin seçimi ve kalitesi üzerinde doğrudan bir etkiye sahiptir. Ayrıca, özel sergilerin alaka düzeyi, “sıklığı ve kalitesi, özellikle yerel ve düzenli kullanıcılar tarafından tekrarlanan ziyaret­ler için bir müzenin çekme gücünün merkezinde yer alır. Ulaşılabilirlik: Müze hizmetinin erişilebi­lirliği, fiziksel tesislerin kullanım kolaylığını, temel ürünün ziyaretçiler için yakınlığını, farklı pazarlar­daki tekliflerin çeşitliliğini ve müze hizmetlerinin mevcudiyetini içerir. Müzeler hem koleksiyonlar hem de farklı ziyaretçi gruplarına uygun hizmet su­numunun önemli yönleri açısından, örneğin okul grupları gibi farklı ilgi gruplarına yönelik farklı hiz­metler, tekrar ziyaretçiler, turistler ve yeni ziyaret­çiler. İletişim: Müze hizmetinin iletişim yönü, etki­leşimlerin, eğlencenin ve yorumlamanın doğasını ve kapsamını içerir. Müze çalışanları ile ziyaretçileri arasında farklı noktalarda etkileşim ve rehberlik, ziyaretçinin deneyimine önemli katkılar sağlıyor

Evet. Pazarlama stratejilerinin öncelikli aşaması hedef pazarın belirlenmesidir. Her müze pazarını belirlemeli, analiz etmeli, bölümlemeli ve stratejisini ona göre ayarlamalıdır. Müze pazarında çok sayıda potansiyel hedef grup vardır. Ziyaretçi araştırması başlama noktalarından biridir. Yani önce müze izleyicilerini ziyaretçi ve ziyaret özelliklerine göre türlere ayırmak gerekmektedir. Çünkü iyi yapılmış hedefleme, pazarlamada önemli bir adımdır. Ziyaretçinin demografik (cinsiyet, yaş, eğitim), coğ­rafi farklılıkları (ikamet yeri, müzeye uzaklık, işyeri), ekonomik, psikolojik (tutumlar, etkiler), sosyolojik ve yasal yapısı; ziyaret özelliklerine göre de ziyaret grubu bileşimi, uzunluğu, ziyaret amacı, şahsen ziyaret veya uzaktan web üzerinden ziyaret gibi özellikler dikkate alınmalıdır .Dolayısıyla müze ziyaretçilerinin farklı oldukları ve farklı ziyaretçilere yönelik olarak farklı hedeflerin belirlenmesi de bir gereklilik olarak karşımıza çıkmaktadır. Müze ziyaretçilerinin kimler olduğu, kimlerin müze ziyaretinden neden hoşlandığı ya da hoşlanmadığı ele alınarak, amaçlar gözden geçirildikten sonra, pazarlama cephesinde hangi tür gruplara özel çaba gösterilmesi gerektiğine ilişkin kararlar alınabilir

Bölümleme: Genel olarak tek bir işlet­me için pazarlar çok büyüktür. Bir pazar birçok bölümden oluşur. Pazarlar yaş, cinsiyet, gelir, eğitim, coğrafi, büyüklük, vb. değişkenlere göre bölümlere ayrılır. Müze ve sanat galerileri için pazarı şu şekilde bölümlere ayırabiliriz: Demografik Özelliklerine Göre Bölümleme Yaşam Tarzına Göre Bölümleme Coğrafi Bölgelere Göre Bölümleme Okullara Göre Bölümleme Özel İlgilenenlere Göre Bölümleme

Pazarlama karması, Pazar bölümleme kavramının bir uzantısıdır. Pazar analiziyle müzeyi kullanan farklı insan grupları ile kullanabilecek ya da kullanmak zorunda olanlar tanımlanır. Tümü dikkate alınarak, demografik özelliklerine göre türdeş (homojen) gruplar oluş­turulur. Daha sonra yapılması gereken ise her biri bir pazarlama karması elemanı olan bazı anahtar değişkenleri bir araya getirmek ve uyarlamaktır. Yani pazarlama karması, müzenin pazarlamaya başlamadan önce göz önünde bulundurması gere­ken bir dizi faktördür

4P modeline (ürün, yer, fiyat, tutundurma). Pazarlama karmasına bir hizmet sektörü olan müzeler için Bryant (1988) tarafın­dan “sunuş” (presantation) ve “insanlar” (people) da eklenerek “6P” olarak düzenlenmiştir. Pazarlama karmasının unsurları etkili bir şekilde bir araya getirildiğinde, uygulamanın müzeler için sürdürü­lebilir rekabet avantajları sağlayan stratejileri des­tekleyebileceği bir araç oluşturur

Bir müze için “ürün, hizmet paketi” demektir. Bu bağlamda ziyaretçilerin müze deneyiminden edindikleri tüm izlenimlerin topla­mıdır. Bir müze ürünü kabaca tarihi alan, binalar, bahçeler, tesisler, personel, erişilebilirlik, koleksi­yonlar, sergiler, etkinlikler, vb.kapsar

Evet son derece önemlidir. Müzenin asıl faydası ziyaretçilerine en yüksek düzeyde erişilebilirlik, uygunluk ve kolaylık sunmak için tasarlanmış olmasıdır. Örneğin, yerleşim yerlerinin çok uzağında yer alan müzelerin potansiyel ziyaretçileri yoktur. Giriş ücretinin yüksek olduğunu hisseden ziyaretçi müzeye gitmek istemez. Eski binaların restoras­yonuyla oluşturulmuş çoğu tarihî müze binası, görünüşleri itibarıyla davet edici değildir.

Tutundurma karması elemanları içinde reklam, müzenin hedef pazarı ile iletişim kurduğu araçtır. Müze, reklam vasıtasıyla iyi bir kuruluş imajı oluş­turmayı, müze kullanımını arttırmayı, rakiplerine karşı atak yapmayı, yeni koleksiyonları ve faaliyet­leri hakkında müşterilerini bilgilendirmeyi hedef­ler. Müze eserlerini bir ürün olarak gördüğümüzde pazarlama çalışmalarında reklamdan yararlanılma­sı kaçınılmazdır. Reklamının hedeflerini ise şu üç başlık altında toplamak mümkün; bilgilendirme, ikna etme ve hatırlatmak

Bir müzenin hizmetlerinin ya da ürünlerinin tanıtımı olarak da tanımlanan tutundurma aynı zamanda ziyaretçiler ve kullanıcılar yani müze ve hedef kitle arasındaki iletişim biçimidir. İlişkilerin oluşturulması ve devam ettirilmesi için gerekli olan önemli pazarlama karması elemanı olan tutundur­ma ayrıca çalışanlar, fon temin edenler, bağışta bu­lunanlar, sponsorlar gibi diğer pazarlama faktörle­rinin alt yapısının oluşturulması ve sürdürülmesi için de gereklidir. Tutundurma, pazarlama karması­nın diğer elemanları ile uyum içinde düzenlenmesi gereken, kendi içinde de farklı özellikler taşıyan ve tutundurma karması olarak adlandırılan eleman­lardan oluşur. Müzelerde uygulanabilecek olan tutundurma karması elemanları şunlardır: kurum kimliği, kişisel satış, basılı yayınlar, satış geliştirme, halkla ilişkiler, doğrudan pazarlama, kulaktan ku­lağa iletişim.

Evet. Çünkü İnsanları, ziyaretçiler ya da çalışanlar olarak tanımlayabiliriz. Müze, hizmet vereceği kişilerin veya ziya­retçilerin taleplerini bilmiyorsa, tüm pazarlama çabası ve yatırım boşa gidecektir. Dolayısıyla müze ziyaret­çilerinin müzede karşılaştıkları insanlar, müzelerde sunulan objeler kadar önemlidir. Bütün müze persone­linin görünüşü, tutumları, davranışları ve motivasyonu müzede sergilenen eserler ile birlikte ziyaretçilerin gözünün önündedir. Ziyaretçilere gösterilen ilgi başarılı bir müzenin kalite işareti sayılmaktadır. Örneğin; ziyaretçi memnuniyetine yönelik bir araştırmada bakımlı tesisler, temiz iyi giyimli koruma görevlileri en çok puanı toplayan unsurlar arasında yer almaktadır. Tüketicilerin artık giderek daha istekli, kültürlü, eği­timli hâle gelmeleri ve rekabet ortamında müşteri hizmetleri etkili bir silah olarak görüldüğünden “müşteri hizmetleri”nin önem kazandığı göz ardı edilmemelidir.