Çağdaş Müzecilik Anlayışı

Karsten Schubert’e (2004) göre; endüstrileşme sonrası, boş zaman toplumunu yaratan kültürel ve demografik değişimlerin ortaya çıkmasıyla, toplumun müzeyi algılayışı, eğitsel olmaktan çok eğlence etkinliğine dönüşmüş, müzeler de araştırma ve sergileme yerine, daha çok izleyici ve hizmet odaklı bir anlayışı benimsemiştir.

Bir müzenin sürdürülebilir olması, başta kurumsal anlamda kendi varlığını güvence altına alması, sonrasında ise ziyaretçilerle ilişkilerine önem vermesi, yaşadığı coğrafyanın / çevrenin kültürel, ekonomik kalkınmasına katkı sunması, uluslararası kurumlarla iş birliği içinde projeler geliştirmesi gibi işlevleri üstlenmesi anlamına gelmektedir (Nalcıoğlu, 2021: 126).

Budapeşte Şehir Parkı’nda 2022’de açılan Sou Fujimoto’nun Macar Müziği Evi ise mekân tasarımını sürdürülebilirlik ilkesine dayandıran bir müze örneğidir.

Dünyadaki ilk bienal etkinliği 1895’te gerçekleştirilen Venedik Bienali’dir.

Bir ya da daha fazla küratör ya da kolektif tarafından gerçekleştirilen bienallerin diğer sanat etkinliklerinden farkı, uluslararası nitelikte olması, çok sayıda sanatçıyı ve sanat yapıtını aynı platformda buluşturması, güncel konulara / sorunlara dair kavramsal bir çerçeve oluşturması, geniş bir zamana yayılması (1-3 ay) ana serginin yanı sıra performans gösterilerine, galeriler, kültür merkezleri, üniversiteler, müzeler gibi farklı kurumların da dâhil olduğu yan etkinliklere, panellere, konuşmalara yer verilmesidir. 

Müzayedelerin kökeni ise beşinci yüzyıla kadar dayanmakla birlikte ilk uluslararası müzayede evi 1674 yılında Stockholm’de kurulmuştur.

2020’de yaşanan ve küresel bir salgın olarak nitelendirilen Covid-19, birçok müzenin dijital platformlara yönelmesinde önemli bir etken olmuştur.

Sanal müzelerin temel özelliği, çoğunlukla kurumsal müzelerin sponsorluğunda var olmaları ve müze koleksiyonunun sayısallaştırılarak dijitalleştirilmesi sonucunda ortaya çıkmalarıdır (Kahraman, 2021: 149).

Müzeleri ortak bir platform üzerinden ziyaret etme olanağı sunan uygulamalar da mevcuttur ve bu uygulamalar arasında en bilineni Google Arts and Culture’dır. Google Arts and Culture, dünya çapında iki binden fazla müzeden, sanat eserlerinin yüksek çözünürlüklü görüntülerini ve videolarını sergileyen kâr amacı gütmeyen, çevrim içi bir platformdur. On sekiz dilde, web, iOS ve Android seçenekleri ile kullanılabilen bu uygulama sayesinde, eserleri yakınlaştırarak, ayrıntılı biçimde incelemek mümkün hâle gelmiştir.

Sanal müzeler, ülkelerin yerel kültür kurumları tarafından kurulabildiği gibi uluslararası nitelikli olanları da mevcuttur. Örneğin, kültürel miras meraklılarının, profesyonellerin, öğretmenlerin ve araştırmacıların, Avrupa’nın dijital kültürel mirasına erişimini sağlama amacıyla kurulan Europeana, bir dijital kütüphane ve müze çalışmasıdır. Koleksiyonundaki otuz milyondan fazla dijital materyal, Avrupa birliğine üye ülkelerin kütüphaneleri, müzeleri ve arşivlerindeki nesneler ve kayıtlardan elde edilmiştir.

Tokyo’da 2018 yılında açılan Mori Dijital Sanat Müzesi, dünyanın en büyük dijital müzesi olma iddiasını taşımaktadır. On bin metrekarelik bir alana konumlanmış olan müzede beş ayrı alanda elli farklı interaktif gösteri yapma imkanı bulunmaktadır.

Tamamen dijital alana yerleşmiş ilk müze olduğu belirtilen VOMA (Sanal Çevrimiçi Sanat Müzesi) ise, 4 Eylül 2020’de açılmıştır.

Sanatçılara, yaratıcılara ve koleksiyonculara NFT’lerini, bağlamsal, fiziksel bir ortamda ziyaretçilere sergilemeleri için bir çıkış noktası sağlama amacını taşıyan ilk NFT sanatı müzesi ve galerisi, Seattle NFT Museum (SNFTM), 27 Ocak’ta 2022’de ABD’nin Seattle kentinde açılmıştır.

Artırılmış gerçeklik (AR - Augmented Reality), dijital görsel ögeler, ses veya diğer duyusal uyaranlar kullanılarak elde edilen ve teknoloji aracılığıyla sunulan gerçek  fiziksel dünyanın geliştirilmiş bir versiyonudur.

Bilinen ilk artırılmış gerçeklik uygulaması olan Virtural Fixtures, 1992 yılında Louis Rosenberg tarafından Amerikan Hava Kuvvetleri bünyesinde geliştirilmiştir. 

Müzelerin kent kültürüne etkisi yalnızca toplumsal anlamda değil, sosyoekonomik anlamda da olumlu karşılanmaktadır (Özden, 2020: 77). Buna en iyi örnek
muhtemelen 1997’de İspanya’nın Bask bölgesinde Bilbao şehrinde açılan Guggenheim Müzesidir. 

Dekonstrüktivist (Yapısökümcü) mimari, 1980’lerde ortaya çıkan bir mimari akımıdır. Yapıyı oluşturan mimari unsurların bütünlüğünün parçalanması, yüzeylerle yapılan oyunlar, dış cephe gibi mimari unsurların dik açılı olmayan köşelerle yamultulması ve kaydırılması gibi yöntemlere dayanır.

Baksı Müzesi, Bayburt’a 45 km uzaklıktaki Bayraktar Köyü’nde kurulu bir sanat müzesidir. Merkezden uzak konumu, kolektiflik ve gönüllülük esasına dayalı yapısıyla Baksı Müzesi, müze ziyaretçilerini biçimlendiren değil, müze ziyaretçileri
tarafından biçimlendirilen bir müze olma özelliğiyle öne çıkmaktadır.

Özel sektör tarafından açılan ilk sanal müze ise Eczacıbaşı Sanal Müzesidir (1999).

Ülkemizdeki ilk yeni medya ve dijital sanat müzesi ise 2022’de kapılarını açan X Media Art Museumby DasDas’dır.