1
Atina Antlaşması’nda tarihî kent ile ilgili tanımlar, değerlendirmeler ve tarihî dokuda yeni yapı ile ilgili nitelemeler nasıl ifade edilmektedir?
“Tarihî çevre bir bütündür, tarihî çevrenin bileşenlerini oluşturan elemanların birinin veya birden fazlasının farklı nedenlerden ötürü yok olması, tarihî çevrenin niteliğinin değişmesine, kimliğinin dönüşmesine neden olur. Tarihî çevrede varlık gösteren tarihî yapıların korunmamış olmasından ötürü ortaya çıkan harabe peyzaj ya da boş parseller süreç içerisinde yapılanmaya açılır. Tarihî çevreye eklemlenecek bu yeni yapı stoku da tarihî dokuda üretilen çağdaş bir ek olarak nitelendirilebilir”
2
Venedik Tüzüğü’nde de tarihî çevre ve bu çevreyle ilgili müdahale biçimlerinden Madde 1'in içeriği nedir?
Madde 1.Tarihî kültür varlığı kavramı sadece bir mimari eseri içine almaz, bunun yanında belli bir uygarlığın, önemli bir gelişmenin, tarihî bir olayın tanıklığını yapan kentsel ya da kırsal bir yerleşmeyi de kapsar. Bu kavram yalnız büyük sanat eserlerini değil, ayrıca zamanla da kültürel anlam kazanmış daha basit eserleri de kapsar.
3
“Tarihî kent dokusu” tanımını yapınız?
“Tarihî kent dokusu”, belli bir dönemi yansıtan, bu dönemle ilgili fiziksel anlamda belge niteliği taşıyarak günümüze dek korunarak gelebilmiş yapılar bütünü olarak adlandırılabilir.
4
Tarihî kent, tarihî merkez, tarihî kentsel merkezlerin, ‘tarihî yerleşmeler olarak adlandırılması için hangi özellikleri taşımaları gerekmektedir?
“Tarihî kent, tarihî merkez, tarihî kentsel merkezlerin, ‘tarihî yerleşme’ler olarak adlandırılması için aşağıdaki özellikleri taşımaları gerekmektedir;
• Orijinal ve karakteristik bir kent strüktürü,
• Önemli mimari özellikler,
• Devam eden bir sosyal yaşam.
5
Zeynep Ahunbay'ya göre bir yapı veya yapılar grubunun tarihî belge niteliğinde olabilmesi için gerekli şartlar nelerdir?
Zeynep Ahunbay’da bir yapı veya yapılar grubunun tarihî belge niteliğinde olabilmesi için;
1. Tarihî bir olayla veya kişiyle ilişkisi,
2. Tarihî bir süreci yansıtması gerektiğini ifade etmektedir.
6
Arazi kullanımı ve korunması gereken alanlar hangi temel unsurlar dikkate alınarak belirlenmektedir?
Diğer yandan, geleneksel konutlarda ikamet eden mal sahibi veya kiracı nüfusu yerinde koruyarak sosyal doku parçalanmasına da engel olmaktadır. Bu da fiziksel mekânın var olan nüfusla sürdürülebilirliği açısından önemli bir karardır.
Plan genel olarak şu esaslar üzerine kuruludur:
• Arazi kullanımları bir bütün olarak ele alınarak,
gelecekte gelişmeleri plan kararı ile
saptanacak alt bölge alanları,
• Özel koruma alanları,
• (önemli tarihî yapıların yer aldığı alanlar,
arkeolojik kalıntılar, meydan ya da görüş
alanına imkan tanıyıcı boşluklar vb.)
• Doğal niteliği korunacak alanlar.
• Tarihî kentsel dokunun çevresinde yer alan tarihi olmayan yerleşme alanlarında yapılaşmaya ilişkin gelişmelerin gelecekte tarihî dokuyu olumsuz etkileyebilecek rant değerlerini ve işlevleri dengeleyici koruma kuşağı alanları
• Tarihî dokuyu tamamlayıcı olarak görülen yeni mevcut yapılaşmalar ile parsellerden
teşekkül etmiş yapı adaları üzerine getirilen plan kararlarıdır.
7
Malraux Yasaları içeriği nelerdir?
Malraux Yasaları, korunması gerekli alanları bir bütün olarak ele almakta ve özel alan tanımları yaparak bu alanlarla ilgili kararlar getirmektedir. Bu alanların geleceğe yönelik gelişmeleri tanımlanmakta, arkeolojik alanların, özel yapıların çevresinde görüş ve koruma alanı oluşturacak boşluklar saptanmakta, yine alanın yenilenmesi ile birlikte olası değer artışlarını dengeleyici kuşaklar bırakılmakta ve yeni yapılacak yapılar ile ilgili de gerek siluet, gerek kütle boyutları açısından tanımlar yapılmaktadır. Bu adımlar, korunması gerekli alanlar açısından tamamlandığında da tarihî kent dokusu gerek bölge, gerek arkeolojik ve doğal alanlar, gerekse tek yapı ölçeğinde oldukça korunmuş ve bütünlüğünü
kaybetmemiş bir düzene kavuşacaktır. Fransa’nın özenle korunabilmiş alanları Malraux’nun çıkardığı bu yasanın iyi uygulanabilmiş örnekleridir.
8
Koruma ve mimarlık alanının parametreleri eşzamanlı biçimde düşünüldüğünde tarihî ve yeni ilişkisindeki olgular nelerdir?
“Koruma ve mimarlık alanının parametreleri eşzamanlı biçimde düşünüldüğünde tarihî ve yeni ilişkisinde şu üç olgunun birlikteliğinin önemini anlamak gereklidir: Değişimi kabullenmek, dönüşümü dengelemek ve geçmiş ile gelecek arasındaki iletişimin köprüsü olmak. “Modern kalarak tarihî çevreyi korumak” gibi; “ tarihî çevreyi koruyarak modern olabilmek” de ancak bu şekilde mümkün olabilecektir”
9
Gülersoy'un tarihî çevrenin niteliklerini değerlendirme konusunda yaptığı sıralamalar nelerdir?
Gülersoy da tarihî çevrenin niteliklerini değerlendirme konusunda şu biçimde bir sıralama yapmaktadır;
• Tarihsel alanın sahip olduğu değer (tarihî alanın kaçıncı dereceden tescilli olduğu, tarihsel önem derecesi)
• Tarihsel alanın bütünlüğü, bozulmamışlığı (tarihî alanın bütünlük ve süreklilik göstermesi)
Tarihsel çevredeki tescilli yapıların yeni yapıya yakınlık derecesi (komşu tescilli yapılara göz uzaklığının
derecesi)
10
Tarihî dokuyu analiz etmenin başlıkları nasıl bir biçimde içeriklendirilmelidir?
Bu araştırma süreci, tarihî dokuyu analiz etmenin başlıkları da şu biçimde içeriklendirilmelidir:
• Tarihî dokunun geçmişi, varoluş süreci ve
günümüzdeki sosyal ve demografik göstergeleri
• Tarihî dokudaki tescilli yapılar, anıt eserler
• Tarihî dokudaki mevcut işlevler
• Tarihî dokudaki yapıların kat adetleri
• Tarihî dokudaki parsel büyüklükleri
• Tarihî dokudaki yapıların siluetleri
• Tarihî dokudaki yapıların doluluk- boşluk
(pencere) oranları
• Tarihî dokudaki yapıların mimari özellikleri
11
Tarihi dokuda yapılacak müdahaleler hangi başlıklar altında ele alınmalıdır?
Tarihi dokuda yapılacak müdahaleler 2 farklı başlık biçiminde ele alınabilir. Bu başlıkları Hakime Yıldız şu biçimde tanımlamaktadır.
1. Kentsel sit alanlarında boş parsellerde ya da sit alanı içinde tescilsiz yapı parsellerindeki
yeni yapı uygulamaları
2. Tarihî dokuda çağdaş eklentiler (tarihî yapıların özgün fonksiyonlarından farklı bir
fonksiyonda kullanılması durumunda çağdaş ilave yapı tasarımı ve çağdaş mimari eleman
tamamlamaları)
12
Yapı kabuğunun tarihî çevreyle uyumlu olma durumunun alt başlıkları nelerdir?
Yapı kabuğunun tarihî çevreyle uyumlu olma durumu iki alt başlık altında toparlanmıştır:
Benzetme / benzerlik: Tarihî çevrede yeni yapı tasarımında yönelinecek en kolay yol, benzetme / benzerlik yöntemini kullanmaktır.
Tarihî çevreyle bütünleşmeyi amaçlayan bu tutum, yeni yapının kütle ve cephe oranları, çevresindeki tarihî yapıların benzeri ve aynısıdır. Mimari kompozisyonda değişiklik yoktur. Fark; malzemede, malzemenin renginde veya kullanım biçiminde görülür. Taklit derecesine varmaz ise tarihî ve yeni yapı arasında bütünlük sağlaması bakımından yeterli bir yöntem olarak kabul edilmektedir.
Nötrlük / etkisizleştirme: Bu başlık altında Aydın’ın ifade ettiği, tarihî dokuda yapılacak
yapıyı yok etme, hissettirmeme, dokuda bir ayna gibi kullanma veya geçirgenlik sağlama
biçiminde düşünülmelidir. Bu uygulamalar; yapıyı bir duvar gibi tarihî dokunun devamı niteliğinde ele almak, yansıtıcı cam kullanarak tarihî dokuyu ve yapıları yansıtmak, şeffaf cam kullanarak geçirgen bir yüzey elde etmek veya yapıyı tarihî çevrede göze batmayacak biçimde zemin kotunun altında tasarlamaktır.
13
Günümüzdeki karşıtlık-zıtlık yaklaşımı nasıldır?
Günümüzdeki karşıtlık-zıtlık yaklaşımı gerek ölçek, gerek üslup olarak tarihî dokuyu fazla dikkate almayan bir anlayışa evrilmiştir. Tarihî dokuda yeni yapı yapma uygulamalarından iki tanesi bu açıklamalardan da anlaşılabileceği gibi eleştirilmektedir; ilki taklit yapı yapma, ikincisi ise tarihî dokuyu yok sayacak bir karşıtlık anlayışı.
14
Tarihî kent dokusunda yeni yapı yapma konusunda Brolin'in yaklaşımı nasıldır?
Kronolojik bir biçimde tarihî kent dokusunda yeni yapı yapma konusunda ne tür yaklaşımların olduğuna örnekler üzerinden bakmaya çalışılacak olursa;
Brolin bu yaklaşımı şu biçimde tanımlamaktadır:
Mevcut ve yeni yapı arasında uyumlu bir ilişki kurmak için cephedeki küçük elemanlar önemlidir, yapılar arası komşuluğun karakterini kuvvetlendirmek için bazı form ve motifleri ödünç almak gerekir, bu da değişik şekillerde yapılabilir.
• var olan plan motiflerini oldukça yakın kopyalamak
• temel olarak benzer formlar kullanmak, ama onları yeniden düzenlemek
• eskiyle aynı görünüş etkisi verecek yeni formlar yaratmak
• orijinal formları ayırt etmek
15
Tarihî kent dokusunda yeni yapı yapma konusunda, Gül Asatekin'in yorumu nedir?
Gül Asatekin de yine bu yaklaşımla ilgili şöyle bir yorumda bulunmaktadır;
Bazen kütle veya açık, kapalı mekân ilişkileri, bazen renk ya da doku, kimi zaman da malzeme bu birlikteliğin ana teması olabilir. Malzeme ya da ögelerin tekrarı ya da ritmi olabilir. Bu ritimlerin tekrarı veya kırılma noktaları o çevreye katkı sağlayabilir.
16
Cam ve giydirme cephe teknolojisinin geliştiği yıllar hangileridir ve özellikleri nelerdir?
1970-80’li yıllar cam ve giydirme cephe teknolojisinin geliştiği yıllar olması nedeniyle; tarihî çevrede saydamlık ve yansıtma fikri ön plana çıkmış, cam, yansıtıcı yeni ve kurtarıcı bir çözüm olarak yaygın biçimde nötr bir bakış olarak kullanılmaya başlamıştır.
17
Günümüzde kentler arasında var olan rekabetin sonucu olarak ortaya çıkan durumlar nelerdir?
Daha önce de değinildiği gibi günümüzde kentler arasında var olan rekabet, daha fazla insan ve sermaye çekebilmek amacı ile yaratılan yeni stratejiler ve arayışlar “marka kent” imajını yaratmış, mimarların, mimarinin de bu rekabette lokomotif görevini üstlenmeleri ile kentlerde yeni dinamiklerin doğmasına neden olmuştur.
18
Yerel yönetici ve karar vericilerin benzersiz tasarım yapmak, çağdaş, yenilikçi bir yüz katmak için tasarımda uç örneklere en bilinen iki yapı hangisidir?
Bu özellikle tarihî kent imajına çağdaş bir yenilik, yüz katmak isteyen ve bu bağlamda yeni mimari dili, ilgi çekici bir katkı olarak düşünen yerel yöneticilerin ve karar vericilerin son dönemde sıklıkla başvurdukları bir yoldur. Bu tasarımlar arasında bazı uç ve bilinen örnekler vardır ki, en bilineni Frank Gehry’nin Art Nouveau’nun başkenti sayılabilecek Prag’da yapmış olduğu dans eden Ginger ve Fred yapısıdır.
19
Graz'da bulunan, Eisernes haus yapısının “sürprizli ve yadırgatıcı” olarak tanımlanmasının nedeni nedir?
Graz gibi orta ölçekli ve son derece iyi korunmuş bir Orta Avrupa kentinde irrasyonel formu, medyatek (medyatik) cephesi ve üzerine çıkarak, içinden de bağlantılı olarak kullandığı Eisernes haus ile kurduğu kötü ilişki nedeniyle tarihî çevre içinde sorgulanması
gereken bir yapı niteliğindedir. 2003 yılında Avrupa Kültür başkentliği yapan Graz’a bu yapı da yine ilgi çekici olabilmesi ve 2000’li yıllara damgasını vurabilmesi amacı ile yapılmıştır. Graz’ın tarihî sokaklarında dolaşırken, sürprizli ve yadırgatıcı bir biçimde karşılaşılan bu yapı, aslında bu anlamda amacına ulaşmış sayılabilir.
20
Türkiye’de tarihî dokunun zarar görmesinin nedenleri nelerdir?
Tarihî doku içinde yeni yapı sorununa Türkiye açısından bakıldığında ise; öncelikle koruma olgusunun Batı’ya göre çok daha geç bir dönemde oluşturulabilmesi, ahşap konutlardan oluşan tarihî dokunun hızla yok olmasına neden olmuş, ardından kaybolan yapıların (ahşap evlerin) yerine de imar koşularını maksimum düzeyde kullanan tipik yap-sat apartmanlarının yapılması sonucunu doğurmuştur. 1960’lı yıllarda çıkarılan bir yasa ile tüm binaların üzerlerine verilen ek kat yapabilme hakları da eski yığma yapılardan oluşan tarihî dokuların ciddi anlamda deformasyonuna neden olmuştur.