Koruma ve Sürdürülebilir Turizm

İktisat literatüründe “Kıtlık Kanunu” olarak ifade edilen yaklaşım, üretim için gerekli olan ve sonsuz ihtiyaçları karşılamak amacıyla kullanılan kaynakların sınırlı olmasını dikkate almaktadır. Özünde sınırsız ihtiyaçlara karşılık sınırlı kaynaklar denklemi iktisat bilimi ile tanımlanmış olsa da diğer tüm disiplinler tarafından da hem teoride hem de uygulamada karşılık bulan ve gerçek olan bir yaklaşımdır.

“Sürdürülebilirlik” terimi ilk olarak birkaç yüz yıl önce Alman ormancı Hans Karl von Karlowitz tarafından 1712’de Sylvicultura Economica adlı eserinde tanıtıldı.

Alman ormancı Hans Karl von Karlowitz tarafından 1712’de Sylvicultura Economica adlı eserinde tanıtıldı. Karlowitz çalışmasında sürdürülebilirlik kavramını, ormanların uzun vadede nasıl yönetilmesi gerektiğini tanımlamak için kullanmış olsa da kavram 1980’lere kadar yaygın bir şekilde kullanılmadı.

Sürdürülebilir kalkınma: “temel çevresel, sosyal ve ekonomik hizmetlerin, bu hizmetlerin dayandığı ekolojik ve toplum merkezli sistemlerin varlığını tehdit etmeksizin, herkese sunulabildiği kalkınma olarak tanımlanabilir.

1992 Rio Yeryüzü Zirvesi’nde “sürdürülebilir kalkınma”, tüm insanlığın 21. yüzyıldaki ortak hedefi olarak benimsenmiş ve bu doğrultuda, 21. yüzyılda çevre ve kalkınma sorunlarıyla başa çıkılmasına ve sürdürülebilir kalkınma hedefine ulaşılmasına yönelik ilkeleri ve eylem alanlarını ortaya koyan “Gündem 21” başlıklı Eylem Planına, Gündem 21 denilmektedir.

1992 Rio Yeryüzü Zirvesi’nde “sürdürülebilir kalkınma”, tüm insanlığın 21. yüzyıldaki ortak hedefi olarak benimsenmiştir.

Turizmin sürdürülebilir kalkınmasına ilişkin tartışma üç temele odaklanmaktadır: ekonomik, sosyokültürel ve çevresel sürdürülebilirlik (Şekil 8.3). Eleştirmenler, siyasi sürdürülebilirliği dördüncü boyut olarak entegre etmeye çalıştı ancak bu hiçbir zaman gerçekleşmedi.

Yavaş ve denetimli gelişim

Yerel ölçekte turizm planlaması

Optimal dengeye yönelik

Uzun dönemli

Bütüncül

Turizm yerel ekonomiye katkıda bulunur.

Gelişim bölgenin kontrolünde

On iki aya yayılan talep

Bireysel turlar

Küçük ölçekli işletmeler

Sosyal ve doğal çevreye duyarlı

Bölgeye yayılmış işletmeler

Çevre ile uyumlu/yerel mimari

İstihdamda yerel halka öncelik

Hızlı ve denetimsiz gelişim

Planlama yok 

Kâr maksimizasyonuna yönelik 

Kısa dönemli

Sektör odaklı 

 Gelişimin kontrolü bölgenin dışında 

Mevsimsel talep 

Paket turlar 

Büyük ölçekli işletmeler 

Kapalı turist bölgeleri

Sosyal ve doğal çevreye duyarsız 

Çevreyi dikkate almayan mimari 

Bölge dışından istihdam

Sürdürülebilir Turizmin Gereksinimleri: 1.Çevresel farkındalık, eğitim, bilgi ve etik 2.Paydaşların katılımı, iş birliği, ortak akıl, liderlik…. 3.Turist memnuniyeti

Müller sürdürülebilir turizmin doğal ve sosyal çevreyle uyumlu olan büyümeyi sağlayabilmesi için gerekenleri “sihirli beşgen” adıyla Şekil 8. 4’de beş boyut üzerinde özetlemektedir (Roney, 2011): • Zarar görmemiş sağlıklı bir ekonomi • Turistik bölge halkının refahı • Kaynakların korunması, bozulmamış bir doğa • Zarar görmemiş sağlıklı bir kültür • Turistlerin ihtiyaçlarının uygun düzeyde karşılanması

Koruma ve koruma alanları için:

• Çevresel hasar

• Ziyaretçi baskısı

• Kirlilik

• Turizmi yönetmek kaynakları tüketir ve dikkati diğer yönetim önceliklerinden uzaklaştırır.

Yerel halk için:

• Yaşam tarzlarında ve sosyal yapıda rahatsızlık ve hasar

• Daha yüksek maliyet

Toplum için:

• Kaynaklar üzerindeki baskı

1970’li yıllarda kabul edilen Dünya Mirası Sözleşmesi turizmin tüm etkilerini dikkate almamıştır. Bugün dünya turizminin yaklaşık %40’ını kültür turizmi oluşturmaktadır. Turizm, kültürel ve doğal mirasın sürdürülebilir kalkınmasına, korunmasına ve muhafaza edilmesine katkıda bulunabilir.

• Kültürel veya çevresel varlıklardan ödün vermeden birinci sınıf turist deneyimleri sunmak • Uzun vadeli sürdürülebilirlik için entegre paydaş katılımıyla kapsamlı planlamayı hayata geçirmek • Turist çekmek için İpek Yolu bağlantı noktalarını ve bunları birbirine bağlayan rotaları belirlemek • İpek Yolu seyahatini artırmak için sınır ötesi stratejiler üzerinde birlikte çalışmak • Tekrarları önlemek ve koordineli yönetim çerçevelerini uygulamaya koymak için bilgi, yetenek ve becerileri paylaşmak • Miras alanları için alan seçimini, tampon bölgeleri ve sınırları kapsayan yönergeler ve prosedürler oluşturmak • Yerel, ulusal ve uluslararası düzeyde saha değerlerindeki değişiklikleri takip etmek için izleme programları uygulamaya koymak • Turist deneyimi boyunca mükemmel tarihî yorum ve iletişim sunmak • Ziyaretçi deneyimlerini iyileştirmek ve kültürler arası anlayışı geliştirmek için somut olmayan kültürel mirasa yatırım yapmak • Etkin miras alanı yönetimi ve korunması için yenilik ve teknolojiyi benimsemek

• Destinasyonun gelişim ve değişime karşı kırılganlığı • Turizm gelişiminin mevcut düzeyi ve kanalizasyon ve arıtma tesisleri gibi destekleyici altyapı hizmetleri • Ziyaretçi sayısı • Turistlerin profili ve davranışları • Turistlerin ve yerel halkın çevre eğitimine verilen önemin derecesi • Ekonomik farklılık ve turizme bağımlılık • İşsizlik ve yoksulluk düzeyleri • Yerel halkın çevreye karşı tutumu ve onu kısa vadeli kazanç için kullanma istekliliği • Kültürlerin ve toplulukların dış etkenlere ve diğer yaşam tarzlarına maruz kalma düzeyi • Destinasyon yönetiminin organizasyon düzeyi.

Mutluluk: Yerel halk turizmin gelişiminden memnundur. Turistlerin gelmesi hoş karşılanır ve karşılıklı tatmin hissi ön plandadır.

İlgisizlik Turizm sektörü geliştikçe ve turist sayısı arttıkça, yerel halk turistleri ticari bir obje olarak görmeye başlar. Turistler kazanç kapısı olarak görülmeye başlanır ve turistlerle ilişkiler daha resmî olmaya başlar.

Kızgınlık (Öfke): Turizm sektörü doyum noktasına yaklaştıkça veya yerel halkın eldeki donanımları arttırmaksızın artan sayıda turistlere hizmet edemeyeceği bir düzeye geldiğinde, yerel halkta turistlere bir öfke ve kızgınlık duyulmaya başlar.

Kin (Nefret): Turistlere duyulan kızgınlık en üst düzeye gelmiştir. İnsanlar, bütün kötülüklerin kaynağı olarak turistleri ve turizmi görmeye başlar. Vergilerin yükselmesi, gençlerin kötü alışkanlıklar kazanması, kira ve fiyat artışları ve yöredeki tüm olumsuzlukların kaynağı olarak turistler gösterilir.

• Taşıma kapasitelerin ölçülmesi sürecinde karşılaşılan ilk sorun, aslında kavramın herkes için farklı anlamlar içermesinden kaynaklanmaktadır. Genel kabul görmüş bir tanımının olmaması ve ölçülerin destinasyonların tolerans düzeylerine odaklanılarak belirlenmesi bu sorunun kaynağını oluşturmaktadır. • Bir diğer konu ise taşıma ölçüm standartlarının değişkenlik göstermesidir. Dolayısıyla taşıma kapasitelerinin belirlenmesi sürecindeki en büyük zorluklar arasında ölçüm standartlarının çeşitliliği ve dolayısıyla tüm destinasyonlar için geçerli olan tek bir ölçüm değerinin bulunması yer almaktadır. • Çeşitli çevre ve turizm kapasite önlemlerinin yanı sıra sürdürülebilirlik göstergelerinin oluşturulmasında yer alan kurum ve kuruluşların eşgüdüm sürecinde zorluk yaşanabilmektedir. • Kapasitenin ne statik ne de sabit bir kavram olması, tam tersine dinamik ve değişkenlik gösteren bir yapıda olması bir diğer sorun olmaktadır. Çünkü taşıma kapasitesi, destinasyondaki turizmin değişim hızına bağlı bir kavramdır. • Kavram neredeyse ölçülemez bir yapıdadır. Ölçüm sürecinde karşılaşın bu durum özellikle insanların tolerans düzeyinin belirlenmesi gibi niteliksel ölçümlerin zorluğundan kaynaklanmaktadır. • Turizmin etkisinin kestirilmesi ve tahmin edilmesi güçtür. Ayrıca herhangi bir değerlendirme ya da ölçüm öncesinde, sırasında ve sonrasında tespitler, etkileri veya süreçleri değişkenlik gösterebilmektedir. • Turizmin etkilerini ve süreçlerini değerlendirme şekli yönetimden yönetime değişkenlik gösterebilmektedir. • Uzmanlar taşıma kapasitesi ölçümlerine yönelik farklı öneriler sunabilmekte ve dolayısıyla alınacak kararlar üzerinde anlaşmaya varılmayabilmektedir. 

ICOMOS (Uluslararası Anıtlar ve Siteler Konseyi): UNESCO bünyesinde 1965 yılında kurulmuştur. Uluslararası ve hükümetler dışı bir kuruluştur. Dünya genelinde tarihî anıtlar ve sitelerin korunması ve değerlendirilmesine yönelik ilkeler, teknikler ve siyasetler geliştirmeyi amaçlamaktadır.

Ülkemizin, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün sorumluluğu altında yürüttüğü çalışmalar neticesinde bugüne kadar UNESCO Dünya Miras Listesi’ne 21 adet varlığımızın alınması sağlanmıştır. Bu varlıklardan Konya Çatalhöyük Neolitik Alanı 2012 yılında UNESCO dünya mirası listesine dahil edilmiştir.