Kültürel Miras Mevzuatı

Günümüzde kültürel mirasın yönetimi uluslararası ölçekte benimsenen kurallar ve ulusal ölçekteki yasa ve yönetmeliklerin entegrasyonu çerçevesinde yürütülmektedir.

Mısır, Mezopotamya vb. antik Yakın Doğu uygarlıklarına baktığımızda koruma yaklaşımının ağırlıklı olarak kamusal ve dinsel yapılar ve objelerle ilgili olduğu görülmektedir.

Yüzyılda Hristiyanlığın resmi din olarak kabul edilmesiyle birlikte Roma eserlerine karşı büyük bir yıkım ortaya çıkmıştır. Karanlık çağın başladığı bu dönemde Hristiyanlığın pagan inançlarına karşı hoşgörüsüz tavrı bu yıkımı arttırmıştır.

Rönesans döneminde, aydınlar, sanatçılar ve bilim adamları eskiye, özellikle antik çağın değerlerine bir dönüş yaşamışlardır. Bu süreçte o döneme ait yapıtlar, özellikle de kendi kökenleri olarak gördükleri Roma dönemine ait yapıtlar ve onların tespiti ve korunması, hümanistler tarafından önem kazanmıştır.

17. yüzyılın kıta Avrupa'sındaki sosyal, dinsel ve ekonomik çalkantılarının ardından 18. Yüzyılda bilimsel ve teknolojik ilerlemelerin ortaya çıktığı Aydınlanma Çağı gelmiştir. Bu dönemde bir bilim dalı olarak “arkeoloji” ortaya çıkmaya başlar. Başta İtalya olmak üzere arkeolojik kazılar yapılmaya başlanmıştır.

Eski eserlerin korunması ile ilgili ilk adımları Osmanlı İmparatorluğunun son dönemlerinde (19.yy.) görmek mümkündür. Bu konuyla ilgili çeşitli yasa maddeleri 1840 tarihinde çıkarılan “Ceza Kanununda" yer almaktadır, bu kanun 1858 yılında revize edilerek son haline getirilmiştir.

Kazılar devlet iznine bağlanmış ve eski eserlerin devlete ait olduğu kabul edilmiştir.

Osman Hamdi Bey’in göreve gelmesiyle birlikte 1884 yılında yeni bir nizamname hazırlanır ve eski eserlerin mülkiyetinin tamamen devlet ait olduğu ve yurt dışına çıkışının kesin olarak yasak olduğu hükümler ortaya konulur.

1924 yılında Topkapı Sarayının müze olarak kısmen ziyarete açılması, 1925 yılında yapımına başlanan Ankara Etnografya Müzesinin 1928 yılında açılışının yapılması, tekke ve zaviyelerin kapatılmasıyla birlikte buralardaki eşya ve eserlerin Ankara'daki çeşitli müzelerde toplanması ve devamında farklı illerde yeni müzeler kurulması, Cumhuriyet’in erken dönemlerindeki önemli müzecilik faaliyetleridir

1950’li yıllarda başta İstanbul olmak üzere büyük şehirlere doğru bir göç ve hızlı bir kentleşme başlamıştır. Bu süreçte kültür varlıklarının zarar görmeye başlaması üzerine bu yasa çıkarılmıştır.

Bu yasayla birlikte, daha çağdaş bir yaklaşımla “eski eser” kavramı yerine “kültür varlıkları ve tabiat varlıkları” kavramları kullanılmaya başlanmıştır.

Amacı, milletler arasında eğitim, bilim, kültür alanlarında işbirliğini gerçekleştirip yakınlaşmayı sağlamaktır.

Başlıca amacı, tarihi anıtlar ve sitlerin korunması ve değerlendirilmesine yönelik ilkeler, teknikler ve siyasetler geliştirmek ve ilgili her türlü araştırmayı desteklemek ve yönlendirmektir.

Avrupa Konseyi doğal ve kültürel mirasın korunması amacıyla da uluslararası politikalar ve işbirliklerinin oluşmasına önayak olmaktadır.

Örgütün başlıca amaçları üye kentler arasında dayanışma duygusunu geliştirmek için ilgili konularda bilgi ve uzmanlık alışverişini teşvik etmek ve Dünya Mirası Sözleşmesi’nin uygulanmasını sağlamaktır. Bu amaçla OWHC; Dünya Kongreleri, konferanslar, seminerler, yönetim ve tarihi kentlerin korunması için karşılaşılan zorluklarla ilgili konularda çalıştaylar düzenlemektedir.

Avrupa Tarihi Kentler ve Bölgeler Birliği özellikle Avrupa’daki tarihi kent merkezlerine sahip olan kentlerin karşılaştıkları problemlerin çözümüne destekleyici faaliyetler yürütmek ve temsil organı oluşturmaktadır.

Venedik Tüzüğü’nün öncelikli ele aldığı konular; anıtsal yapıların içinde yer aldığı yerleşim alanının önemi, özgün dokunun korunması, yapılar ve alanlarla ve buralarda yapılan uygulamalarla ilgili çok detaylı kayıtların tutulması, yapıya farklı dönemlerde yapılmış olan tüm müdahaleleri de onun tarihinin bir parçası olarak kabul etmek ve tarihi yapıların onarım ve korunmasında kullanıma yönelik faydalı sosyal amaçları da gözetmek gibi konulara vurgu yapmıştır

Bu tüzük, tarihi bahçe terimine ve ayrıca içlerinde yer alan tarihi yapılarla birlikte ele alındığında ortaya çıkan tarihi peyzaj kavramına açıklık ve tanımlama getiren bir tüzüktür. Ayrıca bu alanların niteliklerinin tanımlanması, listelenmesi, bakım onarım, koruma, restorasyon ve yeniden yapım faaliyetlerinin ne şekilde gerçekleştirilmesi gerektiği konularına özellikle vurgu yapan bir belgedir.

Kültür ve Turizm Bakanlığının görevi kültür varlıklarının korunması ve denetlenmesi işini Bakanlığa bağlı merkez ve taşra teşkilatları ve yine çeşitli merkezi kuruluşlar ve yerel yönetimlerle birlikte yürütmektir.

Merkez teşkilatı, merkeze bağlı taşra teşkilatı, taşra teşkilatı ve sürekli bilimsel kurullar olmak üzere dört ana birim ile hizmet vermekte olan bir yapıya sahip bir kurumsal örgütlenmedir.

2863 Sayılı Yasa’nın 10. Maddesine göre; Milli Savunma Bakanlığının idare ve denetiminde veya sınır boyu ve yasak bölgede bulunan kültür ve tabiat varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi, Milli Savunma Bakanlığınca yerine getirilir.

Sit alanları kendi içinde; Arkeolojik sit, kentsel sit, tarihi sit ve kentsel arkeolojik sit alanları olmak üzere 4 gruba ayrılır.