Kültürel Miras Yönetimi ve Müzecilik

Kimliğimizle, kültürümüzle, tarihimizle ilgili somut ve soyut değerlerin tümü olan kültürel miras, insanların tarih boyunca biriktirdikleri deneyimlerin ve geleneklerin devamlılığını sağlayan değerlerdir.

International Council on Monuments and Sites/ Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi, başlıca amacı, tarihi anıtlar ve sitlerin korunması ve değerlendirilmesine yönelik ilkeler, teknikler ve siyasetler geliştirmek ve ilgili her türlü araştırmayı desteklemek ve yönlendirmek olan uluslararası bir organizasyondur.

Kültür; insanın var olmasıyla birlikte meydana gelen dünyayı algıma biçimi, onu değiştirmesi, dönüştürmesi, kendi yaşamına mal etmesi, elde ettiği anlamı yaşantısına karşılık gelen her şeye aktarmasıdır. 

Kültür’ün 164 tanımı olsa da genel olarak bu tanımlar üç grupta toplanmıştır: Kültürün estetik tanımları ya da yüksek
kültür olarak kültür,kültürün antropolojik tanımları ya da bütün bir yaşam tarzı olarak kültür ve paylaşılan anlam sistemleri olarak kültür

Kültür, bilgi, inanç, sanat, ahlak, yasa, gelenek ve toplumun üyesi olarak insan tarafından kazanılan diğer yetenekleri içeren karmaşık bir bütündür.

Taşınır Kültürel Miras; Tarih öncesi ve tarihi devirlere ait, jeoloji, antropoloji, prehistorya, arkeoloji ve sanat tarihi açılarından belge değeri taşıyan ve ait oldukları dönemin sosyal, kültürel, teknik ve ilmi özellikleri ile seviyesini yansıtan her türlü (taşınır nitelikteki) kültür ve tabiat varlığı taşınır kültür varlığıdır.

Taşınmaz Kültürel Miras; anıtlar, arkeolojik sitler, yapı toplulukları olarak sınıflandırılır

Somut olmayan kültürel miras, toplulukların, grupların ve kimi durumlarda bireylerin, kültürel miraslarının bir parçası olarak tanımladıkları uygulamalar, temsiller, anlatımlar,
bilgiler, beceriler ve bunlara ilişkin araçlar, gereçler ve kültürel mekanlar anlamına gelir.

Dilin somut olmayan kültürel mirasın aktarılmasında bir araç ve işlevi gördüğü sözlü anlatımlar ve sözlü gelenekler, Gösteri Sanatları, Toplumsal Uygulamalar, Ritüeller ve Festivaller, Halk Bilgisi, Evren ve Doğa ile ilgili uygulamalar ve El Sanatları Geleneği Somut Olmayan Kültürel Mirası parçalarıdır.

Koruma kavramı, ICOMOS 94’de kültürel mirasın anlaşılmasındaki, tarihin ve anlamının bilinmesi, malzemelerinin korunmasının sağlanması, gerektiği gibi muhafaza edilmesi, restore edilmesi ve geliştirilmesi ile ilgili olan tüm çabalar olarak tanımlanmıştır

Dünya’da ilk koruma anlayışı yönetimlerin ve dinin de etkisi ile yönetim binaları ve daha çok dinsel yapılarda söz konusu olmuştur.

Türkiye’de koruma eğilimi Avrupa’da ortaya çıkan modernizm akımının ve Sanayi Devriminin 1840’lı yıllarda Osmanlı Devletini de etkisine almasıyla başlamıştır

Şehremaneti,Osmanlı İmparatorluğunda, bugünkü belediye zabıtası görevini yapan, şehrin temizlik ve güzelliğiyle ilgilenen yerel yönetim. Bugünkü belediyenin Türkiye’de
kurulan ilk biçimidir.

Türkiye’de Kültürel Mirasın korunmasından sorumlu kurumlar şöyle sıralanabilir; Turizm ve Kültür Bakanlığı, Vakıflar Genel Müdürlüğü, Yerel Yönetimler, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve Sivil Örgütler.

Kültürel miras yönetiminde amaç, yasal ve kurumsal çerçevenin bütün olarak değerlendirilmesi, uygulamaya yönelik çalışmaların belirlenmesi, etkin bir koruma ve yaşatma için paydaşların görev ve sorumluluklarının tespiti ile planlanacak projelere bilgi ve finansal altyapısının sağlanması, alanın en iyi şekilde korunması ve yaşatılması için yönetsel sistemin oluşturulmasıdır

Kanıtların Toplanması ve Analizi-Miras Değerlerinin Tanımlanması, Politikaların Geliştirilmesi ve Politikaların Uygulanması ve Yönetimin İzlenmesi olmak üzere üç aşamadan oluşur.

Türkiye’de kültürel miras yönetiminin en önemli figürü devletin kamu yönetimidir. Kamu yönetimi işlevsel olarak, “kamu politikalarının uygulanması süreci” ve yapısal olarak işlevleri anayasalarla belirlenmiş kamu örgütlerinin yönetimidir. Dolayısıyla Türkiye’de kültürel miras yönetimindeki temel aktör devlettir.

Kültürel mirasın korunması ve sunulmasında modern çağın en önemli aracı müzelerdir. Müzecilik başlı başına bir disiplin haline geldiğinde insanlığın çok değerli eserleri yok olmaktan kurtarılmıştır.

Müze toplumun ve gelişiminin hizmetinde olan, halka açık, insana ve yaşadığı çevreye tanıklık eden, malzemeler üzerinde araştırma yapan, toplayan, koruyan bilgiyi paylaşan ve sonunda inceleme, eğitim ve zevk alma doğrultusunda sergileyen, kâr düşüncesinden bağımsız sürekliliği olan kurumdur.

Türkiye’de ilk müzecilik çalışmaları 19. yüzyılın ortalarına doğru Osmanlı’da başlayan Batılılaşma süreci içinde yer bulmuştur. 1846 yılında, Tophane-i Amire Müfliri (Askerî Mektepler Nazırı) Ahmed Fethi Paşa, eski silahları toplayarak İstanbul’da Aya İrini Kilisesi’nde Mecmua-ı Esliha-ı Atika ve Mecmua-ı Asar-ı Atika adıyla ilk müzeyi kurmuştur.