Kültürel Miras Yönetiminde İletişim

Genel olarak iletişim, insanların birbirleriyle anlaşabilmesi için karşılıklı mesajların (düşünce, bilgi, haber) değişim süreci olarak tanımlanmaktadır. Bir diğer tanıma göre iletişim, bilginin, fikirlerin, duyguların, becerilerin simgeler kullanılarak iletilmesidir. Toplumsal açıdan ise iletişim, insanların kolektif olarak toplumsal gerçekliği yaratıp düzenledikleri süreçtir.

İletişim sürecini başlatan taraf, kaynak olarak adlandırılmaktadır. Kaynak veya gönderici fikir veya düşünceleri diğer insanlara ulaştırmak isteyen taraftır. Kaynak veya gönderici amaca veya alıcıya göre mesaj geliştirip iletişimi başlatandır. Kaynak, mesajları kodlar ve çeşitli iletişim medyası sayesinde bu mesajları gönderir.

Kodlama, kaynağın hedef kitlesi ile daha iyi iletişim kurmak için mesajını sembol, kelime, ifade ve sözlü olmayan unsurlara dönüştürür. Diğer bir anlatımla kodlama, kaynak konumundakilerin aktarmak istediği, duygu, bilgi ya da düşünceyi sözcükler, şekiller, hareketler vb. aracılığıyla anlamlı hale getirilmesi işlemi olarak tanımlanabilmektedir.

Göndericinin/kaynağın, alıcıya aktardığı sözlü ya da sözsüz tüm bilgilerdir. Mesaj, iletişim sürecinin merkezini oluşturur. İletişim sürecinde gönderici ile alıcı arasındaki köprüyü oluşturur ve iletişimin başarısını doğrudan etkiler.

Başarılı bir mesajın taşıması gereken özellikler şu şekilde sıralanabilir:

• Mesaj, açık ve anlaşılır olmalıdır,
  Mesaj doğru zamanda ve ortamda iletilmelidir,
  Mesaj için uygun kanal seçilmelidir,
  Mesajın anlaşılırlığını ve iletimini aksatacak gürültü olmamalıdır.

Kanal, iletişim süreci içerisinde kaynak tarafından kodlanan mesajın alıcıya hangi yolla iletildiğine karşılık gelir. Kanal, kaynak tarafından kodlanan mesajın alıcıya ulaştırılması için kullanılan yol, araç ve yöntemlerin tümünü kapsar. Medya radyo, televizyon, gazete ve dergiler özellikle de günümüzde internet aracılığıyla bu rolü üstlenir.

Kod çözme, alıcı tarafından yapılır ve kaynaktan kanal (medya) aracılığı ile gönderilen mesajların yorumlanmasıdır. İletişimin amacı, gönderici ile alıcı arasında genel bir bağlantı kurmaktır. Bu da sadece mesajların doğru çözülüp yorumlanmasıyla mümkün olur. Mesaj arzulanan hedef katılımcı tarafından alınmış olsa bile, alıcıların kişisel özellikleri ve geçmiş deneyimleri nedeniyle farklı olarak yorumlanabilir. Orijinal mesaj ne kadar karmaşık ise, bu mesaj kodunun çözülüp doğru yorumlanması, o kadar zor olur.

Genel olarak hedef/alıcı, kaynaktan gelen iletileri belli biyolojik ve psikososyal süreçlerden alıp yorumlayan ve bunlara sözlü, sözsüz tepkide bulunana kişi ya da gruplardır. Diğer bir anlatımla alıcı, kaynağın ulaşmayı hedeflediği taraftır, mesajın gönderildiği kişi ya da kurumdur.

Bir mesajı gördükten, okuduktan, duyduktan sonra mesajın alıcısı çeşitli tepkiler gösterebilir. Bu tepkiler bir kültürel miras kaynağından mesaj alındıktan sonra bilgiyi hafızada saklama, kültürel miras kaynağı hakkında (ör. bir miras destinasyonu ya da müze) ayrıntılı bilgi arama ya da kültürel miras destinasyonunu ziyaret için rezervasyon yapma ya da uçak bileti alma şeklinde olabilir.

İletişim süreci içinde birçok dış etken mesajın doğru biçimde alınmasını bozabilir ya da mesaja müdahale edebilir. Mesajı gönderenin planı dâhilinde olmayan bu müdahale bozulma ya da gürültü olarak bilinir. Mesajın kodlanmasındaki bir hata, radyo ve televizyon sinyallerinin bozulması ya da internet bağlantısının kopması iletişimin etkinliğini azaltan gürültü örnekleridir.

• Yerel topluluğun özgüvenini arttırır ve turistlerin/ziyaretçilerin ziyaret ettikleri yerleri daha zengin bir şekilde tanımalarını sağlar.

• Yeni özel sektör ve toplum temelli turizm işletmeleri için pazar erişimini kolaylaştırır.

• Özgünlükleri nedeniyle daha sürdürülebilir olan kültürel miras turizmi ürünlerini teşvik eder.

• Miras alanlarının korunması ve sürdürülebilirlik konusunda daha fazla farkındalığa dayalı ziyaretçi davranışlarını etkiler.

Reklam, halkla ilişkiler gibi tutundurma karması elemanları kullanılarak tüketicilerle iletişimin kurulması sürecinde birtakım aşamalar yer almaktadır. Söz konusu aşamalar şu şekildedir:

• Hedef kitlenin tanımlanması,
• Amaçların belirlenmesi,
• Mesajın hazırlanması,
• İletişim kanalının seçimi,
• Tutundurma bütçesinin hazırlanması,
• Uygun tutundurma karmasının oluşturulması,
• Tutundurma eylemlerinin sonuçlarının saptanması,
• Bütünsel pazarlama iletişiminin yönetimi ve eşgüdümüdür.

Tutundurma, pazarlama karmasının diğer elemanları ile uyum içinde düzenlenmesi gereken, kendi içinde de farklı özellikler taşıyan ve tutundurma karması olarak adlandırılan elemanlardan oluşur. Bunlar; reklam, halkla ilişkiler, satış tutundurma, doğrudan pazarlamadır.

Amerikan Pazarlama Birliğinin (AMA) tanımına göre reklam herhangi bir malın, hizmetin ya da fikrin bedeli ödenerek kişisel olmayan biçimde yapılan tanıtım faaliyetleridir.

Reklam herhangi bir malın, hizmetin ya da fikrin “bedeli ödenerek” kişisel olmayan biçimde yapılan tanıtım faaliyetleridir.

Kültürel miras alanları ve kurumları için reklamların bilgilendirme, ikna etmek ve hatırlatma gibi amaçları bulunmaktadır.

Halkla ilişkiler; kültürel miras kaynaklarına mirasın korunması, eğitim ve kâr amacı gütmeyen değerlerinin geniş bir topluma tanıtılmasında yardımcı olmaktadır.

Arts Council of Great Britain müzelerin yapabilecekleri satış tutundurma faaliyetlerini şu şekilde belirtmiştir:
• Müze kafelerinde ve restoranlarında yiyecek ve içecek satışı,
• Sponsor ve diğer organizasyonlarla beraber yapılacak kitap, kalem, müzik CD’si gibi eşantiyon hediye sunumu,
• Müzelerdeki perakende mağazalarda basılı yayınlar,
• Perakende mağazalarda indirim,
• Özel koleksiyonlarla birlikte yapılan özel aktiviteler,
• Müzenin gelir getirebilecek diğer faaliyetlerinde indirim,
• Müzenin girişinde yapılacak gösteriler.

Kişisel satış, reklamdan farklı olarak satış elemanları aracılığı ile belirlenmiş hedef müşteri grubuna yapılan etkileşimli bir tanıtım aracı olarak karakterize edilebilir. Geleneksel reklamcılıkta tek yönlü bir iletişim söz konusu iken, kişisel satışta ise iki yönlü iletişim söz konusudur. Daha açık bir ifade ile belirtmek gerekirse, kişisel satışta geri bildirim anlıktır. Kişisel satış müzeler tarafından iletişimde en çok kullanılan araçtır.

Bir diğer tutundurma karması elemanı sözlü iletişimdir. Sözlü iletişim müzeye gelen ziyaretçilerin müze hakkındaki görüşlerini çevrelerine anlatarak yaptıkları tanıtım şeklini ifade eder. Diğer tutundurma karmalarına göre daha etkili ve ucuz olan sözlü iletişim, ülkemiz gibi zengin bir sözlü geleneğe hâkim kültürler için son derece etkili bir yöntemdir.

Karekodlar, kültürel miras alanları içerisinde ziyaretçiye sunulmak istenen herhangi bir bilgi, görüntü vb. paylaşımların kodlanmış içeriğini taşımaktadır. Karekodlar, sosyal medya ile entegre edilmiş biçimde katılımcılara sunulduğunda sosyal ağlarda paylaşımın sağlanmasını da kolaylaştıracaktır.

Hikâye anlatma, yaptığımız hemen hemen her şey için geçerlidir. Bilgilendirmek, ikna etmek, eğlendirmek, motive etmek veya ilham vermek gibi amaçlarla tüm insanların hayatında hikâyeler bulunmaktadır.