Türkiye’de Kültürel Miras

Politika; herhangi bir konuda ya da alanda izlenilen yol veya tutumlar olarak tanımlanmaktadır.

Günümüzde Türkiye’de kültürel kaynaklar ile ilgili doğrudan sorumlu olan kurum Kültür ve Turizm Bakanlığı’dır. 

Kültür Bakanlığı kurulana kadar geçen sürede Türkiye’de arkeoloji, tarih, müzecilik ya da kültür ile ilgili tüm kamu çalışmaları Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde yürütülmüştür.

Özellikle 2000’li yıllardan itibaren kültür politikalarının değişiminde etkili olan 3 temel unsur söz konusu olmuştur. Bunları şu şekilde sıralandırmak
mümkündür:
• kültür konusu ile ilgili merkezi yetkilerin yerelleştirilmesi,
• kültürel altyapıların işletilmesinde özel sektör girişimlerinin devreye sokulması,
• kültürel yatırımlar konusunda özel girişimlere sağlanan teşvikler (vergi indirimleri gibi).

Kültürel miras; dokunulabilir eserler veya doğal kaynaklar gibi somut unsurları içerebileceği gibi, bilgi, anılar ve kültürel etkinlikler gibi somut olmayan unsurları da içerebilmektedir.

Somut olmayan kültürel miras; toplulukların, grupların ve bazı durumlarda bireylerin, kültürel miraslarının bir parçası olarak tanımladıkları, uygulamalar, temsiller, ifadeler, bilgi, beceri ve bunlarla ilgili araç, gereç ve kültürel mekânları ifade etmektedir.

UNESCO kelimesi, İngilizce United Nations Educational Scientific and Cultural Organization kelimelerinin baş harfleri alınarak oluşturulmuştur. Dilimizde “Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu” biçiminde karşılık bulmaktadır.

Dünya Miras Listesi; küresel anlamda değer taşıyan kültürel varlıkların korunması, tanınması ve tespit edilmesini amaçlayan uluslararası bir anlaşmadan ortaya çıkmıştır.

Kapadokya 60 milyon yıl önce; Erciyes, Hasandağı ve Güllüdağ’ın püskürttüğü lav ve küllerin oluşturduğu yumuşak tabakaların milyonlarca yıl boyunca yağmur ve rüzgâr tarafından aşındırılmasıyla ortaya çıkmıştır. Hititlerin yaşadığı topraklar daha sonraki dönemlerde Hristiyanlığın en önemli merkezlerinden biri olmuştur.

İstanbul hem taşıdığı zengin tarihsel değerlerle hem de coğrafi konumu ile Dünya Mirası olmaya hak kazanmıştır. Sultanahmet Camii, Ayasofya Müzesi, Yerebatan ve Binbirdirek Sarnıçları, Aya İrini, Kariye Kiliseleri, Topkapı, Beylerbeyi, Dolmabahçe Sarayları, Küçüksu Kasrı ve Boğaz kıyılarını süsleyen yalılar ile tarihî yarımada içindeki mütevazi konut dokular bu tarihî yerlerden bazılarıdır.

Türkiye’nin Geçici Miras Listesi’nde 2019 yılında güncellenen şekliyle 73 kültürel, 2 karma ve 3 doğal olmak üzere toplam 78 mirası bulunmaktadır.

Dünya Mirası Komitesi; Dünya Miras Listesi’ne girmeye aday gösterilen alanlar arasında seçim yapmak, Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşmesi’nin uygulanmasından ve Dünya Miras Fonu’nun yönetilmesinden sorumlu kurumdur.

Ülkemizde kültürel miras varlıklarının belirlenmesi, kültürel varlık envanterlerinin oluşturulması ve kültürel mirasın korunması konusunda birinci dereceden sorumlu resmi kurum Kültür ve Turizm Bakanlığıdır.

Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulları tarafından kültürel mirasın korunması konusunda yerine getirilen çalışmalar şu şekildedir:
• Bakanlıkça korunması gerektiği tespit edilen kültürel ve doğal varlıkların tescilini ve gruplandırmasını yapmak,
• Koruma amaçlı imar planlarını ve yapılan değişiklikleri inceleyerek kararlar almak,
• Koruma alanlarının tespitini yapmak,
• Bünyesinde KUDEB bulunmayan yerlerde 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 21. maddesi ruhsatsız onarım işlerine ilişkin kararlar almak,
• Sit alanı içinde kalmayan korunması gerekli taşınmaz doğal ve kültürel varlıkların koruma alanlarına ilişkin kararlar almak ve uygulamak,
• Naklinde zorunluluk bulunan korunması gerekli olan varlıklara uygulanacak işlemlerle ilgili görüş bildirmek.

Ülkemizde Millî Savunma Bakanlığının yönetim ve denetiminde veya sınır boyu ve yasak bölgede bulunan kültür ve tabiat varlıklarının korunması görevi, Millî Savunma Bakanlığı tarafından yerine getirilmektedir.

Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu tarafından kültürel mirasın korunması konusunda yerine getirilen çalışmalar şu şekildedir:
• Taşınmaz kültürel ve doğal varıkların korunma ve onarımında uygulanacak ilkeleri belirlemek,
• Koruma bölge kurulları arasında gerekli koordinasyonu sağlamak,
• Genel sorunların değerlendirilmesinde bakanlığa yardımcı olmak,
• Koruma Yüksek Kurulu, planlama yetkisi bulunan ilgili kurum ve kuruluşların aşağıdaki konularda aldıkları kararlarla ilişkili itirazlarını inceleyerek karara bağlamak.

İl özel idarelerinin kültürel mirası koruma kapsamında bünyelerinde koruma, uygulama ve denetim büroları (KUDEB) kurulmaktadır. Belediye sınırları dışında turizm ve kültürel faaliyetlere yönelik her türlü hizmeti yaparak, gerekli kararların alınması, uygulanması ve denetlenmesinden sorumludur.

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ülkemizde kapsamlı koruma yasası olarak 1983 yılında çıkarılmıştır.

Büyükşehir Belediyesi Kanunu Büyükşehir Belediyelerinin hukuki statüsünü, görev ve yetkilerini düzenlemektedir.

Belediye Kanunu' nun özelliği ve görevi Belediyelerin kuruluşunu, organlarını, görev ve yetkilerini, çalışma usül ve esaslarını düzenlemektedir.

Müzeler ve kütüphaneler ulusal kültür mirası olan belgeleri toplayarak koruma görevini üstlenmektedirler.

Dış etkenli sorunlar ise doğal koşullar, kullanımdan (özellikle turistik kullanım) ya da aşırı kentleşmeden kaynaklı sorunlar olabilmektedir. Bu sorunların üstesinden gelmenin yolu ise restorasyon ve mimarlık alanında uzmanlaşma sağlama ve gelişen teknolojinin sunduğu fırsatlardan etkin bir şekilde yararlanma şeklinde karşımıza çıkmaktadır.