Unesco Dünya Mirasında Türkiye VI

Muğla’nın Milas ilçe merkezine yaklaşık 5 km uzaklıktadır. Roma, Bizans, Menteşeoğulları ve Osmanlı dönemlerinde yerleşim gören kent, en parlak zamanını Menteşeoğullarının başkenti olduğu dönemde yaşamıştır. 13. yüzyılın ikinci yarısından sonra yaklaşık iki yüzyıl Muğla, Balat, Milas, Beçin,
Çine, Tavas ve Köyceğiz’e hâkim olan Menteşeoğulları (1300-90;1402-24), başkent Milas dışında yazlık ikametgâh merkezi olarak Beçin kentini kullanmışlardır. 1972 yılından bu yana düzenli olarak kazı çalışmalarının sürdürüldüğü Beçin Kalesi’nde 2000 yılında 48.849 Osmanlı sikkesiyle 848’i Avrupa kökenli sikke ele geçmiştir. Elen geçen en büyük Osmanlı definesi olarak kayda geçirilen sikkeler, aynı zamanda Türkiye’deki kazılarda ele geçen en büyük
defineyi oluşturmaktadır.

Beçin Kalesi ile kalenin güneyindeki yerleşim alanını kapsayan Beçin’in en belirgin yapılarını 14.-15.
yüzyıllara tarihlendirilen Orhan Camii, Ahmed Gazi
Medresesi, Ahmed Gazi İmareti, Orman Tekkesi, Büyük Hamam, Bey Hamamı, Yelli Hamam, Seymenlik
Zaviyesi, Lokman Zaviyesi, Küçük Zaviye, Mültezim
Evi, Bey Konağı, Kubbeli Çeşme, Taş Ev, Menteşe Mezarlığı, Orhan Bey Türbesi oluşturmaktadır

Ahmed Gazi Medresesi’nin karşısında harabe halindedir.  Kazı çalışmalarıyla yapı, Evliya Çelebi’nin bahsettiği gibi kare tabanlı değil, yaklaşık 65 ayak eninde 80 ayak boyunda dikdörtgen tabanlı olduğu, tarihi belli olmayan bir zaman diliminde yangın geçirerek taşıyıcı ve örtü sistemini yitirerek çöktüğü, daha sonra eklemeler yapılarak onarılmak suretiyle ayağa kaldırıldığı anlaşılmıştır.

Ahmed Gazi Medresesi: Beçin’deki ayakta kalan ve inşa tarihi veren kitabesi bulunan tek yapıdır.

En parlak dönemini Menteşeoğulları döneminde yaşayan Beçin, daha sonraki yüzyıllarda terkedildiğinden harap olmakla birlikte özgün kent
dokusunu koruyabilmiştir.

İzmir’in Ödemiş ilçesine bağlı bir mahalle olan Birgi, tarih boyunca birçok uygarlığa ev sahipliği yapmış ve geç dönem Türk Beyliklerinden Aydınoğulları Beyliği’nin başkenti olmuştur.

Yerleşme tarihi MÖ 3000’li yıllara kadar geri gittiği tahmin edilen kentinin yer aldığı bölge kronolojik olarak; Frig, Lidya, Pers, Bergama, Roma ve Bizans egemenliğine girmiştir

1391 yılında Osmanlıların eline geçen Birgi, Ankara Savaşı’ndan (1402) sonra tekrar Aydınoğulları hâkimiyetine girmişse de Sultan II. Murad (1404-1451) tarafından tekrar Osmanlı topraklarına dâhil edilmiştir.

Dernek Pazarı, Ahi, Germiyan, Sinli, Hisar İçi,
Sasalu, Taşbazar, Samut ve altı haneli Hristiyan Mahallesi Demür Boğa

Güdük Minare Mescidi, Derviş Ağa Camii, Karaoğlu Camii’nin Kale Medresesi’nin İmam Birgivi Darülhadisi, Derviş Ağa Darülhadisi

Birgi Deresi’nin batısında, kentin güneyinde bulunur. 1663-64 yıllarında Derviş Ağa tarafından yaptırılmıştır. Derviş Ağa’nın Birgi’de ayrıca bir darülhadis inşa ettirmiştir.  Kare tabanlı tromp geçişli kubbe örtülü caminin kuzeyinde köşelerinde birer, ortada iki sütunla üç birimli olarak düzenlenen, birimleri pandantif geçişli birer kubbeyle örtülü son cemaat yeri bulunmaktadır.

Ulu Camii’nin güneydoğusunda yer alan yapının inşa kitabesi
yoktur. Sicill-i Osmani’de darülhadisin II. Selim’in hocası Ataûllah Efendi tarafından yaptırıldığı, müderrisliğine Birgivi Mehmet Efendi’nin getirildiği
belirtilmektedir.

Yöre halkına göre Çakıroğlu Şerif Ali Ağa tarafından inşa edilmiştir. Konağın
duvar resimleri üzerinde yapılan araştırmalar sonucunda yapının inşasına 1818’de vefat eden Abdullah Ağa zamanında başlandığı, 1837 tarihinde vefat eden Şerif Ali Ağa tarafından tamamlandığı genel kabul görmektedir

Hoca Ahmed Yesevi’nin öğretilerinin Anadolu’daki uygulayıcısı olan Hacı Bektaş Veli, 13. yüzyılın büyük Türk filozofudur. Bektaşiliğin “Evren-Tanrı-İnsan Aşkı”na dayalı inanç sistemi, onun vefatından
sonra Anadolu, Balkanlar ve Ortadoğu’da yaygınlaşmıştır. Hacı Bektaş Veli’nin öğretileri ve öğretilerin getirdiği sembolleri bünyesinde toplayan külliyesi 2012 yılında UNESCO Geçici Miras Listesine alınmıştır.

Bektaşîlik terminolojisine göre “mihman evi, aşevi, ekmek evi” gibi isimlerle anılmıştır. Her birimin başında “baba” ve onun maiyetindeki dervişler bulunmaktadır.

Külliyenin farklı işlevde yapılarının yer aldığı üç avlusundan Nadar Avlusu olarak da adlandırılan Birinci Avlusu’nda külliyeye girişi sağlayan Çatal Kapı olarak anılan bir taç kapı, Üçler Çeşmesi, bahçe,
misafirhane ve at evi yer almaktadır.

Dergâh Avlusu olarak da adlandırılan İkinci Avlu’da Üçler Kapısı, Meydan Havuzu, Aslanlı Çeşme, Aşevi, Çamaşır Evi, Meydan Evi, Tekke Camii bulunmaktadır.

Hazret Avlusu olarak adlandırılan Üçüncü Avlu’da Altılar Kapısı ve Hazret Avlusu, Balım Sultan Türbesi, Hacı Bektâş-ı Veli Türbesi, Güvenç Abdal Kümbeti ve Resul Bali Türbesi ile Kırklar Meydanı bulunmaktadır. Hazret ya da Huzur Avlusu olarak da adlandırılan bu avluda Balım Sultan Türbesi, Hacı Bektaş
Veli Türbesi, Güvenç Abdal Kümbeti, Resul Bali Türbesi ve Kırklar Meydanı bulunmaktadır

Hacı Bayram Veli Türbesi’nin, Hacı Bayram Velî’nin vefat ettiği 1429 tarihinde inşa edildiği kabul edilmektedir.

Kırşehir merkezde Ahi Evran mahallesinde, Ahi Evran Zaviyesi’nin bünyesinde yer alır. Tam adı Şeyh Nasîrüddin Mahmûd Ahî Evran b. Abbas olan, dericilerin (tabakçıların) piri, 32 zanaat ve ticaret türünün lideri olarak kabul edilen Ahi Evran, Ahilik Teşkilatını kuran bir Türk filozofudur.

Divanu lugati’t Türk ve Kutadgu Bilig’de geçen cömert anlamındaki akı sözcüğünün, Türkçede iki sesli harf arasındaki (k) sesinin (h) sesine dönüşmesine uygun olarak ahi sözcüğüne dönüşmüş olabileceği tahmin edilmektedir. Fransız Türkolog J. Deny, kardeşim anlamına gelen Arapça ahi sözcüğünün, Eski ve Orta Türkçe’de cömert, eli açık, yiğit anlamlarına gelen
Türkçe akı sözcüğünden dönüştüğüne dikkat çeken ilk bilim insanıdır.