Uluslararası Para Sistemi ve Küresel Finansal Piyasalar

Altın standardı, 1717’den 1913’e kadar süren tarihteki en belirgin sabit kur rejimi olmuştur. Londra,
İngiltere’nin o dönemde dünya ticaretindeki ağırlığı ve finansal kurumlarının gelişmesi nedeniyle doğal olarak bu sistem içinde dünya para sisteminin kalbi haline gelmişti. Altın standardı, her ülkenin para biriminin değerinin sabit bir altın ağırlığına göre tanımlandığı ve ulusal para biriminin serbestçe altına çevrilebildiği bir para sistemidir.

Bretton Woods sistemi 1944 ile 1971 yılları arasında uygulanmıştır. 

Bretton Woods sistemi Amerikan dolarının gücünü kurumsallaştırmış ve doları rezerv para konumuna taşımıştır. Sistemde, IMF’ye üye ülkeler paralarını sabit kurdan dolara bağlamışlar, dolar ise onsu 35 dolardan altına sabitlenmiştir. O yıllarda Amerikan hazinesi Dünya altın stokunun yaklaşık dörtte üçünü elinde tutmaktaydı.

Konvertibilite, bir ülke parasının, döviz piyasalarında başka bir ülke parası ile serbestçe değiştirilebilmesi ve uluslararası ticari işlemlerde değişim aracı olarak kullanılabilmesidir.

Para politikası bağımsızlığı: Dalgalı döviz kurları, ülkelerin kendi para politikalarını bağımsız olarak uygulamalarına olanak tanır. Merkez bankaları, iç talep, enflasyon ve istihdam gibi ekonomik hedeflere ulaşmak için faiz oranlarını ve para arzını ayarlayabilir. Bu, ülkelerin ekonomik şoklara daha esnek bir şekilde yanıt vermesini sağlar.
Rekabet avantajı: Dalgalı döviz kurları, ülkelerin rekabetçiliklerini artırmasına yardımcı olur. Döviz kurlarındaki dalgalanmalar ihracatçıların rekabet gücünü artırırken ithalatçıları zorlayabilir. Bu durum, dış ticaret dengesini iyileştirebilir ve ekonomik büyümeyi teşvik edebilir.
Piyasa etkinliği: Dalgalı döviz kurları, piyasa etkinliğini artırır. Döviz kurlarındaki dalgalanmalar, finansal piyasalarda risk alma ve risk yönetimi faaliyetlerini teşvik eder. Aynı zamanda, para birimlerinin gerçek değerini yansıtması sayesinde kaynakların daha etkin bir şekilde tahsis edilmesini sağlar.

Finansal kiralama (Leasing) İşletmelerin orta vadeli fon ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik kullanılan finansman tekniğidir. Kiracı tarafından seçilip, kiralayan tarafından satın alınan bir malın mülkiyetini
kiralayanda, kullanımını ise kiracıda bırakan, kiracı ve kiralayan arasında imzalanan bir sözleşmedir.

Faktoring: Bir şirketin mal veya hizmet satışından doğan alacaklarını bir banka veya bir finans kuruluşuna satarak finansman sağlaması işlemidir.

Forfaiting (Forfeiting) Mal ve hizmet ihracatından doğan ve belirli bir ödeme planına göre tahsil edilebilecek olan alacakların bir banka veya bir finans kuruluşu tarafından satın alınmasıdır. Uzun vadeli ve kredili dış ticaret işlemlerine yönelik bir finans aracı olup, genellikle yatırım malları için kullanılmaktadır.

Uluslararası bankalar, interbank piyasasında önemli bir rol oynar. İnterbank piyasası, bankaların birbirleriyle likidite sağlamak, kredi vermek ve döviz takası yapmak amacıyla işlem yaptığı piyasadır. Bu piyasada, bankalar arası faiz oranları ve döviz kurları belirlenir. Uluslararası bankalar, bu piyasada aktif olarak işlem yapar ve finansal likidite sağlamada önemli bir aracıdır.

Akreditif ihraç edilen malların bedellerinin ödenmesi konusunda belirli şartların yerine getirilmesi halinde ödemenin yapılacağına ilişkin bir çeşit teminattır.

Güvenilirlik: Akreditifler, satıcılara ödeme garantisi sağladığı için ticari işlemlerde güvence
sunar. İhracatçılar, mal ve hizmetlerini göndermeye veya teslim etmeye hazır olduklarında ödeme yapılacağı konusunda endişe duymazlar.
Riskin Dağıtılması: Akreditifler, riskin alıcı ve satıcı arasında adil bir şekilde dağıtılmasını sağlar. İthalatçı, belgeleri kontrol edip onayladıktan sonra ödeme yapar. Böylece mal ve hizmetlerin uygun şekilde teslim edildiğinden emin olur.
Ticaretin Kolaylaştırılması: Akreditifler, ticaretin sorunsuz gerçekleşmesini sağlar. Satıcı, mal ve hizmetleri göndermeye veya teslim etmeye hazırdır çünkü ödeme garantisi vardır. İthalatçı da mal ve hizmetleri satın alırken ödeme yapmayı taahhüt ettiği için ticaret işlemleri daha hızlı ve verimli bir şekilde gerçekleşir.

Sendikasyon kredileri, birden fazla bankanın bir araya gelerek bir borçluya (genellikle büyük işletmeler veya devletler) sağladığı büyük ölçekli kredilerdir.

Uluslararası Mutabakat Bankası (BIS), günümüzde 63 ülkenin merkez bankalarının üyesi olduğu uluslararası finansal iş birliğini sağlamayı amaçlayan 1930 yılında kurulmuş uluslararası kuruluştur. Banka İsviçre’nin Basel kentindedir.

Sınır ötesi bankacılık, bir ülkedeki bankaların diğer ülkelerde faaliyet göstermesi veya diğer ülkelerdeki bankaların bir ülkede faaliyet göstermesi anlamına gelir. Bu tür bankacılık faaliyetleri, küreselleşme ve uluslararası ticaretin artmasıyla birlikte önem kazanmıştır.

Yabancı para birimi cinsinden uluslararası piyasalarda ihraç edilen tahvillerdir. Bir şirket, banka veya hükümet, farklı ülkelerdeki yatırımcılara hitap eden Eurobondlar ihraç edebilir.

CDS (Kredi Temerrüt Takası) tahvil veya benzeri araçlara yatırım yapanların vade sonundaki alacağını belirli bir bedel karşılığında sigortalamasını sağlar. Bir ülke ya da şirketin CDS primi yükseldikçe borçlanma maliyeti de yükselir.

Tezgâh üstü piyasa, borsa dışında gerçekleşen alıcı ve satıcı arasında pazarlık usulü alım-satım işlemlerine denir.

Para Politikası, Maliye Politikası, Bankacılık ve Finansal Reformlar ve Uluslararası İş Birliğidir.

Dış borç stok, ülkelerin borçluluğu değerlendirilirken en sık başvurulan gösterge toplam dış borcun GSYH’ya oranıdır. Ayrıca belirli bir yılda dış borçların faiz ve anapara olarak ödenmesi gereken toplamının, ödemeler bilançosundaki döviz kazançlarına bölünmesiyle bulunan dış borç servis oranı da önemli bir göstergedir.

Dotcom balonu (2000): ABD’de ortaya çıkan Dotcom balonu, internet şirketlerinin aşırı değerlemesiyle ortaya çıkan bir finansal balondu. Bu kriz ile yatırımcıların daha iyi bilgilendirilmesi, şirket değerlemelerinin gerçekçi olması, düzenleyici kurumların denetim gücünün artırılması ve spekülasyonun sınırlanması konularının çok daha ciddi biçimde ele alınması gerekliliği açığa çıktı.