Servet Vergileri

Konularına göre vergi sınıflandırmasında vergiler; gelir, tüketim ve servet olarak üç gruba ayrılmaktadır. 

Servet tasarruf, miras ve bağış yoluyla elde edilebilir.

Vergi konularından gelir akım değişkene, servet ise stok değişkene örnek gösterilebilir.

Kaynak kriterine göre ayrımda servet vergileri servetten alınan, servet transferinden alınan ve servet artışından alınan şeklinde üç gruba ayrılabilir. 

Servet değer artış vergileri belli bir dönem başı ile sonu arasındaki servet farkı üzerinden genellikle bir defaya mahsus alınırlar. 

Servet vergileri konusunun kapsamına göre genel ve özel servet vergileri olarak sınıflandırılabilir. Genel servet vergilerinde tüm servet unsurları kapsanırken, özel servet
vergilerinde yalnızca bazı servet unsurları kapsanır. Genel servet vergileri geçmişte tercih edilmiştir. Günümüzde uygulanan servet vergileri özel servet vergisi türünde kabul edilebilir. Değerli Konut Vergisi özel servet vergisine örnek gösterilebilir.

Servet vergileri subjektif ve objektif servet vergisi şeklinde de sınıflandırılmaktadır. Veraset vergisi akrabalık derecesi gibi kişisel ve ailevi özellikleri dikkate almakta olduğu
için subjektif karakterli kabul edilmektedir.

Tarihsel süreç içinde gelirin tasarruf edilen bölümü olan servetin vergilendirilmesinin birincil nedeni kamu harcamalarını finanse etmektir.

Servet vergilerinin toplanmasında mali amacın yanı sıra, gelir ve servet dağılımında eşitsizliğin azaltılması gibi bir sosyal amaç da vardır. Servet vergileri ile gelir vergisi ile vergilendirilemeyen bazı kaynakların vergilendirilemeyen bazı kaynakların vergilendirilmesi de amaçlanmaktadır.

Servet vergilerinin gelir/servet dağılımı eşitsizliğini azaltma fonksiyonu vardır. Şans, miras, yetenek, beceri, çalışkanlık vb. farklılıklar nedeniyle bir toplumda gelir dağılımı
eşitsizliği oluşmaktadır. Devlet gelir dağılımına çeşitli araçlarla müdahale ederek eşitsizliği azaltmaya çalışır.

Servet vergileri ile dikey ve yatay gelir/servet eşitsizliği azaltılabilir.

Servet vergilerinin yatay eşitsizliği azaltma fonksiyonu vardır. Yatay eşitliği sağlama açısından servetin vergilendirilmesi gelirin vergilendirilmesine göre daha avantajlıdır. Aynı gelire sahip bireyler belirli bir zaman noktasında gelirleri üzerinde aynı kontrol gücüne sahip değilken, aynı net servete sahip bireyler servetleri üzerinde aynı kontrol gücüne sahiptir. Bu nedenle yatay eşitliğin sağlanmasında servetin vergilendirilmesi gelirin vergilendirilmesine göre daha başarılıdır. Bu iddianın geçerli olabilmesi için net servetin
değerinin doğru bir şekilde hesaplanması gerekmektedir. Net servetin değerinin gerçekçi bir şekilde hesaplanmasının önündeki çeşitli engeller servetin gelirden daha iyi bir ödeme
gücü olduğu şeklindeki iddiaları zayıflatmaktadır. Net servetin değerinin gerçekçi bir şekilde tahmin edilmesi iyi çalışan donanımlı bir vergi idaresi gerektirir.

Servetin oluşmasında bireyin emeği büyüktür ancak toplumun da payı vardır şeklinde veraset vergisini savunanların yanı sıra tarihte bazı düşünürler miras bırakılmasına karşı çıkarak, fırsat eşitliğini engellemesi nedeniyle kişi ölünce malının devlete kalmasını savunmuşlardır. Miras gelir ve servet dağılımındaki eşitsizliğin devam etmesine neden olur. Miras hakkına karşı çıkılması dolaylı bir şekilde veraset vergisinin reddi anlamına gelmektedir. 

Servet vergisinin alınmaması durumunda bireyler ev, arsa gibi doğrudan üretimde kullanılmayan varlıklara yatırım yaparlar.

Servet vergilerinin iki temel nedenle ekonomik kararlar üzerindeki etkisinin gelir ve tüketim vergilerine kıyasla zayıf olması beklenir. Birincisi, mükelleflerin ödedikleri toplam vergi içinde servet vergilerinin payının düşük olduğu gerçeğini göz önünde tutarsak, servet vergilerinin ekonomik kararlar üzerindeki etkisinin gelir ve tüketim vergilerine kıyasla zayıf olacağı beklenebilir. İkincisi, servet vergileri ile günümüzde veya gelecekte değil, geçmişte elde edilen varlıklar vergilendirilir. Bu nedenle servet vergilerinin çalışma/dinlenme ve tasarruf/tüketim gibi ekonomik kararlar.

Servet vergisinin alınması durumunda ev gibi atıl varlıklar yerine verimli alanlara yatırım yapılmaya başlanır. Bu nedenle servet vergisi yatırımlar üzerinde olumlu etkiye sahiptir.

Devlet motorlu taşıtlar vergisi ile hem gelir toplamakta hem de dolaylı bir etkiyle çevre kirliliğini azaltmaktadır.

Miras nedeniyle topraklar küçük parçalara bölünmekte, şirketler ve fabrikalar paylaşılmaktadır. Ölçek ekonomilerine uygun çalışan iktisadi işletmeler miras paylaşımı nedeniyle
bu özelliğini kaybetmektedir. Veraset vergisi miras nedeniyle bölünen parçalardan alınmakta ve payları daha da azaltmaktadır. Dolayısıyla servet vergilerinin sermaye birikimi
üzerinde olumsuz bir etkisi vardır. 

Yüksek oranlarla uygulanan servet vergileri ekonomik kararlar üzerinde saptırıcı etkiye yol açabilir. Örneğin yüksek oranlarda alınan servet vergisi üzerinden alındığı servetin elden çıkarılmasına yol açabilir. Kişi çocuklarına bırakacağı servetten yüksek miktarda veraset vergisi ödeneceğini bilirse, servetini elden çıkararak veya azaltarak çalışma yerine dinlenmeyi tercih edebilir.

Miras nedeniyle topraklar küçük parçalara bölünmekte, şirketler ve fabrikalar paylaşılmaktadır. Ölçek ekonomilerine uygun çalışan iktisadi işletmeler miras paylaşımı nedeniyle bu özelliğini kaybetmektedir. Veraset vergisi miras nedeniyle bölünen parçalardan alınmakta ve payları daha da azaltmaktadır. Dolayısıyla servet vergilerinin sermaye birikimi üzerinde olumsuz bir etkisi vardır.