Uluslararası Ticaretin Genel Çerçevesi

Dış ticaret uluslararası bölgeler ve sınırlar arasında mal ve/veya hizmetlerin değişimidir.

Bir eşyanın yurt dışına çıkışının ihracat sayılması için o eşyanın fiziki olarak da Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıkması zorunludur.

Serbest Dolaşıma Giriş Rejimi, Türkiye Gümrük Bölgesine gelen eşyaya, ticaret politikası önlemlerinin uygulanması, eşyanın ithali için öngörülen diğer işlemlerin tamamlanması, kanunlar uyarınca ödenmesi gereken vergilerin tahsili ve diğer mali yükümlülüklerin yerine getirilmesi olarak ifade edilmektedir.

 Diğer ekonomik bağlantı biçimleri arasında yabancı yatırımlar, çok uluslu şirketler ve ülkeler arası işgücü hareketliliği sayılabilmektedir.

Çok uluslu şirketler, “bir ana merkezin yönetim ve denetimi altında farklı ülkelerde faaliyet gösteren şirketler” olarak tanımlanmaktadır

- ticaret hacmindeki artış ekonomik büyüme üzerinde kısa ve uzun dönemde pozitif etki yaratmaktadır

- tüketicilere daha geniş bir ürün yelpazesi daha düşük fiyatlarla sunulmaktadır

- yerel endüstrilerin rekabetçi kalması için güçlü teşvikler de sağlanmaktadır

- olumsuz yurt içi arz şoklarını dengelemeye de yardımcı olmaktadır

- firmalar uluslararası satış yaptıkça yeni işler yapma konusunda daha fazla motive olmaktadırlar

- işçiler kendilerinin ve ülkelerinin rekabet avantajına sahip olduğu mesleklere odaklanarak ulusal rekabet gücü artmaktadır ve uluslararası ticaret istihdam olanaklarını olumlu etkilenmektedir 

-  mal ve hizmetlerin transferi yalnızca bölgesel talebi karşılamakla kalmamakta, aynı zamanda emtia üretimi için gerekli olan yerel kaynaklar da korunmuş olmaktadır

Hem mal hem de hizmet ihracatı açısından Afrika ülkeleri ile Bağımsız Devletler Topluluğu ülkeleri en son sıralarda yer almaktadır

Dünya mal ithalatının ülke grupları arasındaki dağılımına göre mal ithalatı açısından da ilk üç sırayı Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika ülkeleri almaktadır.

17 yıllık zaman diliminde en çok mal ihracatı yapan ülkenin Çin'dir.

Dünya’da hem mal ve hem de hizmet ithalatı açısından sırasıyla Amerika Birleşik Devletleri, Çin ve Almanya’nın ilk üç sırada yer almaktadır.

Uluslararası vergileme, sınır ötesi işlemlerin tüm yönlerini kapsayan, farklı ülkelerin yasal hükümlerinin bütünü olarak tanımlanabilmektedir ve uluslararası vergileme dolaysız vergiler ve dolaylı vergileri ilgilendirmektedir.

Gelir ve servet unsurlarının vergilendirilmesinde (dolaysız vergiler) kullanılan temel ilkeler ikametgâh, kaynak, uyrukluk ilkeleriyken; mal ve hizmetlerin vergilendirilmesinde (dolaylı vergiler) uygulanan ilkeler ise kaynak ülkesi ve varış ülkesi ilkeleridir.

Gelir ve servet unsurları üzerinden alınan vergiler dolaysız vergiler olarak sınıflandırılmaktadır.

-İkametgah İlkesi

-Kaynak İlkesi

-Uyrukluk İlkesi

Mal ve hizmetler ile hukuki ve ekonomik işlemler üzerinden alınan vergiler dolaylı vergiler olarak sınıflandırılmaktadır.

-Kaynak Ülkesi İlkesi

-Varış Yeri İlkesi

Uluslararası vergileme noktasında ülkelerin vergi kanunlarına kurallar koymada bazı temel amaçları söz konusudur. Bu amaçlar; ulusal refahın maksimizasyonu, vergi adaletinin sağlanması, ekonomik etkinliğin sağlanması olarak sayılabilmektedir.

-Yerli üretimi korumak ve teşvik etmek,

-Hazineye gelir sağlamak,

-Gelir dağılımı dengesizliğinden kaynaklanan döviz tüketici ve zorunlu olmayan mal taleplerini kısıtlamak,

-İthalatı sınırlamak ve ihracatı teşvik etmek,

-Yurt içi vergileri ithal ürünlerin maliyetlerine yansıtmak,

-Ödemeler dengesizliklerini giderebilmek,

-İç ve dış politika aracı olarak kullanmak sayılabilmektedir.

Uluslararası ticaretten genel anlamda gelir vergisi, kurumlar vergisi, katma değer vergisi, özel tüketim vergisi ve gümrük vergisi gibi vergiler alınmaktadır.

Yönetmeliğin Ek bölümünde bu vergiler şu şekilde sıralanmıştır: • Gümrük Vergisi • İlave Gümrük Vergisi • Tek ve Maktu Vergi • Dampinge Karşı Vergi • Sübvansiyona Karşı Telafi Edici Vergi • Katma Değer Vergisi • Özel Tüketim Vergisi • Damga Vergisi • Harçlar • Ek Mali Yükümlülük • Toplu Konut Fonu • Tütün Fonu • Kültür Fonu • Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu • Çevre Katkı Payı • Telafi Edici Vergi(İhracat) • TRT Bandrol Ücreti(Ticari olmayan eşya için).

İlave gümrük vergisi, ayrı bir vergi türü olarak sayılmayan ve mevcut gümrük vergisine ek bir artış getiren bir yükümlülüktür. Bu vergi ile yerli endüstri mallarını korumak sebebiyle yüksek bir iç fiyat belirlenmesi söz konusudur

İlki, eşyanın ticari miktar ve mahiyet taşımamasıdır.

İkinci durum, kara taşıtlarında muafiyet fazlası akaryakıt bulunmasıdır.

Üçüncü durum ise sınır ticaretidir.

Dünya Ticaret Örgütüne göre, bir şirket bir ürünü kendi iç pazarında normalde uyguladığı fiyattan daha düşük bir fiyata ihraç ederse bu durum damping olarak ifade edilmektedir.

Damping marjı, normal değerin ihraç fiyatını aştığı miktar olarak tanımlanmaktadır.

Dahilde işleme rejimi, ihraç ürünlerine dünya piyasalarında rekabet gücü kazandırmak ve ihraç ürünlerini çeşitlendirmek amacıyla dünya piyasa fiyatlarından gümrük muafiyetli olarak, ticaret politikası önlemlerine tabi olmaksızın, ihraç ürünün üretimi için gerekli olan ve fiyat ve/veya kalite bakımından yurt içi piyasalardan temin edilemeyen, hammadde, yardımcı madde ve ambalaj malzemeleri ithalatına imkan veren ekonomik etkili bir gümrük rejimidir.

Katma değer vergisi, özel tüketim vergisi, damga vergisi ve harçlar.

Harçlar, bazı kamu kurum ve kuruluşlarının sundukları kamusal hizmetlerden yararlanan kişilerin yararlanma karşılığında ödedikleri bedeller olarak tanımlanabilmektedir.

İthal edilen eşyadan hem ÖTV hem de KDV alınması durumu söz konusu ise önce ÖTV hesaplanmakta ve toplam tutar üzerinden KDV hesaplanarak vergi tahsil edilmektedir. Dolayısıyla ÖTV, KDV matrahına dahil edilmektedir.

Fonlar, belli ya da birbirine yakın amaçların gerçekleştirilmesi için belli kaynakların toplandığı ve harcandığı kamusal nitelikli özel hesaplar olarak tanımlanabilmektedir.

Bu grupta toplu konut fonu, kaynak kullanımı destekleme fonu, destekleme ve fiyat istikrar fonu, tütün fonu ve kültür fonu yer almaktadır.

Çifte Vergilendirme • Transfer Fiyatlandırması • Dijital Ekonominin Vergilendirilmesi • Zararlı Vergi Rekabeti 

Çifte vergilendirme, birden fazla devlete ait vergilendirme yetkisinin çakışmasından veya aynı yetkinin birden fazla kullanılmasından dolayı aynı vergi yükümlüsü ve /veya aynı vergilendirme dönemi içinde aynı vergilere tabi tutulmasıdır.

Transfer fiyatlandırması, ortak mülkiyet ve kontrol altındaki işletmeler (örneğin, ticari şirketler, çok uluslu şirketler) arasındaki ve içindeki fiyatlandırma işlemlerinin uygulanmasını ifade etmektedir.

Bu nedenler olarak ekonomik (örneğin, kaynak tahsisinde verimliliği sağlayabilmek), fonksiyonel (örneğin, organizasyonun hem gelirlerden hem de maliyetlerden sorumlu kâr merkezlerine bölünmesini sağlayabilmek), organizasyonel (örneğin, bölünmüş organizasyonlar içinde entegrasyonu ve farklılaşmayı arttırmak) ve stratejik gereklilik (örneğin, muhasebe mekanizmaları tarafından ve üzerindeki etki) sayılabilmektedir

Vergi rekabeti yerli sermayeyi elde tutmak, yabancı sermayeyi ülkeye çekmek için düşük vergi yüküne neden olacak önlemlerin alınması olarak da ifade edilebilir.