Uluslararası Ticareti Düzenleyen Kuruluşlar

Genel olarak ticarete taraf olan aktörlerden mübadelenin yapıldığı ülkelere, bölgelere, para birimlerine ya da politik ve ekonomik konjonktüre bağlı olarak ortaya çıkan söz konusu riskler uluslararası ticaretin önündeki önemli engellerdendir.

Ülkelerin uluslararası ticarete yaklaşımları, uygulanan tarife ya da tarife dışı araçlar, benimsenen döviz kuru sistemi, politik süreç ve siyasi tercihler, bürokratik ve idari işlemler, ekonomik ve finansal istikrar gibi başlıklar
gerek ithalatçı gerekse ihracatçı firmaların hareket alanını çizmekte, uluslararası ticaretin yoğunluğunu şekillendirmektedir.

Uluslararası ticareti olumsuz etkileyecek risk unsurları doğrudan ticareti gerçekleştiren taraflardan (ithalatçı ve ihracatçı firmalar) kaynaklanabileceği gibi, hukuki ve idari düzenlemeler, ekonomik konjonktür, politik süreç ve
siyasi ya da askeri gerilimler gibi dış faktörler kaynaklı da olabilmektedir.

Uluslararası ticaret politikası olarak da ifade edilen dış ticaret politikası, bir ülkedeki uluslararası ticari faaliyetlerin yetkili makamlarca genel iktisadi amaçlara hizmet edecek şekilde belirlenmesi
ve düzenlenmesidir.

Dünya Ticaret Örgütü, üye ülkeler arasındaki ticari ilişkilerin devamlılığının sağlanması ve geliştirilmesi amacını benimsemiştir.

23 ülke tarafından 1947 yılında imzalanan ve 1 Ocak 1948 yılı itibariyle uygulanmaya başlanmıştır.

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu 30 Aralık 1964 tarihinde uluslararası ticaretin geliştirilmesi, ticaret, kalkınma ve yoksulluk ile ilgili sorun alanlarının tespiti, gelişmekte olan ülkelerde ekonomik büyüme ve kalkınma gibi temel
amaçlara ulaşılması gibi hedeflerle Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansını kurmuştur.

Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi’ndeki temel amaç az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin uluslararası ticari faaliyetlerini geliştirebilmektir. Bu çerçevede gelişmiş ülkelerin, az gelişmiş ya da gelişmekte olan ülkelerden ithal edecekleri ürünlerden tek taraflı bir şekilde hiç vergi almamaları ya da düşük bir tarife belirlemeleri söz konusudur.

“En çok kayrılan ülke kuralı” prensip olarak ticarete taraf olan ülkelerin aralarında ayrım yapılmamasını zorunlu kılar. Yani Dünya Ticaret Örgütüne üye olan bir ülke herhangi bir ticari partnerine tanıdığı ayrıcalıklı ya da uygun mübadele koşullarını örgüte üye tüm ülkelere uygulamalıdır.

Uluslararası Ticaret Merkezi, 1 Ocak 1968 tarihinde uluslararası ticaret sürecinde rol alan aktörlere teknik yardım sunabilmek amacıyla kurulmuştur.

1919 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde kurulan Milletlerarası Ticaret Odası, sermaye hareketliliği önündeki engellerin kaldırılması, mübadele sürecinde rekabetçi ve saydam piyasa koşullarının oluşturulması için üretim ve ticaret sürecindeki paydaşları teşvik etmeyi, karşılaştıkları engelleri kaldırmayı amaçlamaktadır.

Tercihli ticaret anlaşmaları, iki ülke ya da ülke grubu arasında tarifelerin hafifletilmesi veya kaldırılması, tarife dışı araçların uygulanmaması, vergi muafiyeti ve indirimleri getirilmesi gibi ticareti cazip hale getirmeyi ya da işlem hacmini genişletmeyi amaçlayan sadece taraf ülkeleri kapsayan anlaşmalardır.

“Bir ülkenin gümrük sınırları dışında kalan bölgeler” olarak tanımlanan serbest ticaret bölgeleri, ilgili ülkenin siyasi sınırları içerisinde yer almakla birlikte ticari, mali ve idari kurallarının kısmen ya da tam olarak uygulanmadığı, ticari güdülerle ve anlaşmalarla kurulmuş yerlerdir

Serbest ticaret bölgelerinde anlaşmaya taraf olan ülkelerin ürünleri kendi aralarında gümrüksüz ve kısıtlamasız bir şekilde ticarete konu olabilirken üye ülkeler anlaşma kapsamında olmayan ülkelere karşı kendi ulusal dış ticaret politikalarını uygulamaya devam etmektedirler.

Gümrük birliği, taraf ülkelerin aralarındaki gümrük rejimlerini kaldırarak, birlik dışındaki ülkelere de ortak bir dış ticaret politikası geliştirdikleri serbest ticaret alanını ifade etmektedir.

Ülkelerin bu şekilde bir araya gelerek gümrük birliği oluşturma nedenleri arasında ekonomik verimliliğin ve etkinliğin artırılması, ortak politika geliştirme ve uygulama kültürünün benimsenmesi gibi faktörler yer almaktadır. Gümrük birliği ile üye ülkelerin oluşturdukları ortak piyasa koşullarında üretim maliyetlerinde avantaj sağlanması, ölçek ekonomilerinden yararlanılması, ekonomik verimliliğin ve etkinliğin artırılması ya da dış ticaret
hadlerinin iyileştirilmesi hedeflerine ulaşılabilecektir.

Türkiye’nin Avrupa Birliği Gümrük Birliğine katılımı 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı’nca 1 Ocak 1996
tarihinde gerçekleşmiştir. 

Ortak pazar, gümrük birliğinin ileri aşaması niteliğinde olup üye ülkeler arasındaki ticari, mali ve iktisadi ilişkilerin daha derinleştiği bir ekonomik bütünleşme evresidir.

Öncelikli hedef, taraf ülkeler arasında üretim faktörlerinin serbest dolaşımının sağlanmasıdır. Yani üye ülkeler itibariyle oluşturulan ortak pazarda, ürünlerin yanı sıra emek, sermaye ve girişim faktörlerinin de mobilitesinin artırılması amaçlanır.

Günümüzde Avrupa Birliğindeki Avro Alanı uygulaması ekonomik ve parasal birliğe örnek olarak gösterilebilir. Avro Alanı, ortak para birimi Avro (€)’yu kullanan 20 Avrupa Birliği üyesi ülkeyi kapsamaktadır.