Yargı Kararlarına Karşı Başvuru Yolları I Olağan Kanun Yolları İstinaf-Özel İtiraz

Kanun yolu, mahkemelerce verilen nihaî (son) kararların (hükümlerin) üst derece yargı organları veya doğrudan doğruya kararı veren yargı organı tarafından yeniden incelenmesi, hukukî denetiminin yapılması ve gerekli görülürse değiştirilmesidir.

Mahkemelerin verdiği nihaî kararların kesinleşmesine engel olan kanun yoluna olağan kanun yolu denilmektedir.

Nihaî karar; davayı sonuçlandıran, yargılamayı sona erdiren, mahkemeye işten el çektiren karardır.

İstinaf, vergi mahkemelerinin verdikleri (nihaî) kararlara karşı başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine başvurulmasıdır.

Bir karara karşı istinaf yoluna başvurulabilmesi için üç şart aranmaktadır; birincisi, kararın (idare veya) vergi mahkemesi tarafından verilmiş olması; ikincisi, kararın nihaî bir karar olması; üçüncüsü, kararın konusunun beş bin Türk lirasını aşmasıdır.

Vergi mahkemelerinin verdiği ve istinaf denetimine tâbi olan nihaî kararlarına karşı davacı veya davalının, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf başvurusunda bulunabilmesi mümkündür.

Konusu beş bin Türk lirasını geçmeyen vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları hakkında idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin olup bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz.

İncelemenin duruşmalı yapılabilmesi için istinaf talebine konu kararın ilişkin bulunduğu davanın, iptal veya yirmi beş (2022 yılı için 77.000.-) bin Türk lirasını aşan tam yargı davası veya tarh edilen vergi, resim ve harçlarla benzeri malî yükümler ve bunların zam ve cezaları toplamı yirmi beş (2022 yılı için 77.000.-) bin Türk lirasını aşan vergi davası (İYUK.m.17/1) olması gerekir.

İstinaf başvurusu, ehil olmayanlar tarafından yapılmışsa istinaf talebinin reddi gerekir.

Vergi Usul Kanunu, dava açma süresi sona erdikten sonra fakat zaman aşımı süresi içinde hata düzeltme yoluna başvurulması hâlinde vergi dairesinin talebi reddetmesi üzerine Hazine ve Maliye Bakanlığına şikâyet başvurusunda bulunulması gerektiğini belirtmektedir.

İstinaf talebinin reddine ilişkin karara karşı yedi gün içinde istinaf yoluna başvurulması mümkündür.

Dosya tekemmül etmeden karara bağlanmışsa karar kaldırılarak dosya ait olduğu mahkemeye gönderilmeden bölge idare mahkemesi uyuşmazlık hakkında nihaî kararı verir.

Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir.

Bölge idare mahkemesi,
• ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulması;
• davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme ya da reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim
tarafından bakılmış olması hâllerinde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir.

Bölge idare mahkemesinin, İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 46’ncı maddesine göre temyize açık olmayan kararları kesindir.

İtiraz sürecine ve denetimine tâbi olan hâlleri, iki başlık altında incelemek mümkündür. Bunlardan birincisi, bağlantı iddiası/itirazının reddine ilişkin kararlara karşı başvurulan itirazdır. İkincisi ise vergi/idare mahkemeleri ile ilk derece mahkemesi olarak görev yapan Danıştay dava daireleri tarafından yürütmenin durdurulması taleplerine ilişkin olarak verilen kararlara karşı başvurulan itirazdır.

Aynı maddî veya hukukî sebepten doğan ya da biri hakkında verilecek hüküm, diğerini
etkileyecek nitelikte olan davalar bağlantılı davalardır.

Anayasa’nın 125’inci maddesinin 5’inci fıkrasına göre; “İdari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması” şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda gerekçe gösterilmek
suretiyle yürütmenin durdurulması kararı verilebilmektedir.

Yürütmeyi durdurma talebi üzerine karar Danıştay dava daireleri tarafından verilmişse itiraz merci Vergi Dava Daireleri Kuruludur.

İtiraz süresi, yürütmeyi durdurma talebi hakkında verilen kararın tebliği tarihinden itibaren yedi gündür.