Yargı Kararlarına Karşı Başvuru Yolları II Olağan Kanun Yolu: Temyiz

Vergi yargılaması hukuku bakımından önem arz eden üç tür karar söz konusudur. Bunlardan birincisi, düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davalarına ilişkin kararlardır
(İYUK.m.46/I,a). Bu davalar, kural olarak, Danıştay tarafından ilk derece mahkemesi olarak görülmekte ve karara bağlanmaktadır (DşK.m.24). İkincisi, konusu yüz (2022 yılı için
iki yüz altmış bir) bin Türk lirasını aşan vergi davaları, tam yargı davaları ve idarî işlemler hakkında açılan davalara ilişkin istinaf merci kararlarıdır (İYUK.m.46/b). Üçüncüsü, 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu’nun uygulanmasından doğan davalara ilişkin istinaf merci kararlarıdır (İYUK.m.46/k).

Bir kararın temyiz edilebilmesi için;
• Danıştay dava dairelerinin nihaî kararları ile bölge idare mahkemelerinin İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 46’ncı maddesinde belirtilen davalar hakkında verdikleri kararlardan
olması gerekmektedir.

Temyiz talebinin, Danıştay Başkanlığına hitaben yazılan bir dilekçe ile yapılması gerekir (İYUK.m.48/1). Temyiz dilekçesi, İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 3’üncü maddesinde gösterilen dava dilekçesi şartları dikkate alınarak düzenlenmelidir. Ayrıca, temyiz dilekçesinde bunlara ek olarak temyiz edilen kararın bir özetinin, yazılı bildirim tarihinin, temyiz sebeplerinin, duruşma talep edilecekse duruşma talebinin ve talep sonucunun da yer alması şarttır. Temyiz dilekçesinde;
• Tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları veya unvanları ve adresleri ile gerçek kişilere ait Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasının yazılması gerekir.
Temyiz talebinde bulunan birden fazla ise her birinin adı, soyadı ve adreslerinin; dava vekil ile takip ediliyorsa vekil ve davacının adreslerinin ayrı ayrı yazılması şarttır. Yalnız vekilin adresinin yazılması hâlinde dilekçe reddedilir

Temyiz dilekçeleri,
• ilgisine göre kararı veren bölge idare mahkemesine,
• Danıştay’a veya
• bunlara gönderilmek üzere idare veya vergi mahkemesi başkanlıklarına,
• idare ve vergi mahkemelerinin bulunmadığı yerlerde büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde kalıp kalmadığına bakılmaksızın asliye hukuk hâkimliklerine ve
• yabancı ülkelerde Türk Konsolosluklarına verilebilir (İYUK.m.48/3; m.4). 

Temyiz dilekçesi kendisine tebliğ edilen karşı taraf, tebliğ tarihini izleyen otuz gün içerisinde temyiz dilekçesine dilerse cevap verebilir.

Temyiz dilekçesinin ve cevap dilekçelerinin karşı tarafa tebliğ edilememesi hâlinde İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 26’ncı maddesi kıyasen uygulanarak karşı tarafın tebligata
elverişli adresi bildirilinceye veya 7201 sayılı Tebligat Kanunu gereğince ilânen tebligat isteğinde bulununcaya kadar dosya işlemden kaldırılır ve varsa yürütmenin durdurulması
kararı kendiliğinden hükümsüz kalır. Dosyanın işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak bir yıl içinde yeni adres bildirilmek suretiyle yeniden işleme konulması istenmediği takdirde davanın açılmamış sayılmasına karar verilir (İYUK.m.26/3) ve bu kararlar karşı tarafa tebliğ edilir (İYUK.m.26/4).

Kural olarak, Danıştay dava dairelerinin nihaî kararları ile bölge idare mahkemelerinin İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 46’ncı maddesinde sayılan davalar hakkında verdikleri kararlara karşı, kararın tebliğ tarihini izleyen otuz gün içinde temyiz yoluna başvurulması mümkündür (İYUK.m.46/2).

Temyiz dilekçesi verilirken gerekli harç ve giderlerin tamamı ödenmemiş ise kararı veren merci tarafından ilgiliye tamamını ödemesi için yedi günlük süre verilir.

Temyiz talebinde bulunma süresi, kararların taraflara veya temyiz dilekçesinin karşı tarafa tebliği tarihini izleyen günden işlemeye başlamaktadır (İYUK.m.46/I, m.48/3).

İdari Yargılama Usulü Kanunu temyiz-bozma sebeplerini üç başlık altında toplamaktadır (İYUK.m.49/2).
• Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
• Hukuka aykırı karar verilmesi,
• Usûl hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması.

Maddî hukuka aykırılık, maddî hukuka ilişkin bir hukuk kuralının yanlış uygulanması yani o hukuk kuralının ya hiç uygulanmaması ya da eksik uygulanmasıdır.

Usûl kuralları; davanın açılması, yargılamanın yapılması ve kararın verilmesiyle ilgili yöntem kurallarıdır.

Vergi uyuşmazlıklarında yetki, İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 37’nci maddesinde düzenlenmektedir.

Kararda anılan bir hukuk kuralı, yanlış yorumlanmak ya da uygulanmakla birlikte, sonucun biçimlendirilmesine etkili olmamışsa bunun bozma sebebi sayılması usûl ekonomisi ilkesine aykırıdır.

Temyiz talebi ile Danıştay’a gelen dosyanın önce ilk incelemesi yapılır. Bu bağlamda,
• görev ve yetki;
• merci tecavüzü;
• ehliyet;

• vergi davasına konu olacak kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem olup olmadığı;
• süre aşımı;
• husumet
• ve dilekçelerin İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 3 ve 5’inci maddelerine uygun
olup olmadıkları yönlerinden inceleme yapılır (İYUK.m.14/3). 

Danıştay incelemesini dosyadaki belgelere göre yapar. Bölge idare mahkemesinde olduğu gibi Danıştay’ın bizzat yargılama yaparak esas hakkında karar vermesi mümkün
değildir çünkü Danıştay, istinaf merci değil idarî yargının en üst derece denetim ve içtihat mahkemesidir.

Temyiz incelemesinin kural olarak evrak üzerinde yapılmasına rağmen taraflar talep ettiği ve Danıştay’ın karar verdiği (İYUK.m.17/2) veya Danıştay’ın kendiliğinden karar verdiği
(İYUK.m.17/4) hâllerde incelemenin duruşmalı olarak da yapılması mümkündür.

Duruşmalar, genellikle, açık olarak yapılır. Duruşmaları başkan yönetir. Taraflara ikişer defa söz verilir. Taraflardan yalnız biri duruşmaya gelirse onun açıklamaları dinlenir;
hiçbiri gelmezse duruşma açılmaz, inceleme evrak üzerinde yapılır (İYUK.m.18/1-3). Danıştay’da yapılan duruşmalarda savcının bulunması şarttır. Taraflar dinlendikten
sonra savcı yazılı düşüncesini açıklar. Bundan sonra taraflara son olarak ne diyecekleri sorulur ve duruşmaya son verilir (İYUK.m.18/4). Danıştay’da yapılacak duruşmada, iddia ve savunmanın gerekli kıldığı hâllerde dava konusu tarh işleminin dayanağını oluşturan incelemeyi yapmış olan inceleme elemanları ile mükellefin duruşmada hazır bulundurduğu malî müşaviri veya muhasebecisi de dinlenir (VUK. Mük.m.378).

Danıştay, temyiz incelemesi sonunda,
• Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
• Hukuka aykırı karar verilmesi,
• Usûl hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin olması
sebeplerinden herhangi birisinin bulunması hâlinde incelenen kararı bozar (İYUK.m.49/2).

Danıştay dairesinin ya da istinaf merciinin kararında bozmayı gerektiren bir eksiklik ve/ya da aykırılığın bulunmaması sebebiyle temyiz talebinin reddi yönünde verilen karara onama kararı denilmektedir.