Yargı Kararlarına Karşı Başvuru Yolları III

Mahkeme kararlarının olağan kanun yollarına başvurulmadan veya olağan kanun yollarına başvurulması sonucunda kesinleşmesinden sonra yani şeklî ve maddî anlamda kesin hüküm hâline gelmiş olan kararlara karşı başvurulan kanun yollarına olağanüstü kanun yolları denilmektedir.

Kanunda sınırlandırılmış bir şekilde sayılmış olan sebeplere dayanılarak esas hükmün kaldırılmasını ve davanın yeniden incelenmesini sağlayan olağanüstü kanun yoluna iade-i muhakeme ya da yargılamanın yenilenmesi denilmektedir.

Nitekim idarî/vergi yargılaması usûlünde yargılamanın yenilenmesine ilişkin kurallar, medenî yargılama usûlünden yararlanılarak İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda düzenlenmektedir (İYUK.m.53, 55)

Yargılamanın yenilenmesi yoluna başvurabilmek için bazı şartların gerçekleşmesi gerekir. Bu şartlar gerçekleşmediği takdirde, yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunulamaz. Bu şartlar:

• Kararın nihaî ve kesin hüküm niteliğinde olması,
• Yargılamanın yenilenmesi sebeplerinden birisinin bulunması,
• Süresi içinde başvuruda bulunulmasıdır.

Yürütmenin durdurulması kararı, idarî işlemin yürütülmesini dava sonuna kadar erteleyen yani idarî işlemin kanunîlik ve icraîlik niteliğini askıya alan yargı kararıdır.

Yargılamanın yenilenmesi sebepleri, İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda sayma yolu ile belirtilmektedir. Yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunabilmek için bu sebeplerden birine ya da birkaçına dayanmak gerekir. Bu sebeplerin dışındaki bir sebepten dolayı bu yola gidilemez.

Yargılamanın yenilenmesi yoluna başvurma süresi, belgenin elde edildiği tarihten itibaren altmış gündür.

Yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunma hakkı, asıl davanın taraflarına aittir.

İki ayrı yargı merci tarafından verilen kararların çelişkili olması sebebi ile yargılamanın yenilenmesi talebini bu yargı mercilerinden hangisinin karara bağlayacağı, İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda düzenlenmemektedir.

İstinaf ve temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen kararlara karşı Danıştay Başsavcısının başvurabileceği özel kanun yoluna kanun yararına temyiz denilmektedir.

İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 51’inci maddesine göre, idare ve vergi mahkemeleri ile bölge idare mahkemelerinin kesin olarak verdiği kararlar ile istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşmiş bulunan kararlardan niteliği bakımından yürürlükteki hukuka aykırı bir sonucu ifade edenler hakkında Danıştay Başsavcısına kanun yararına temyiz yoluna başvurma yetkisi tanınmaktadır.

Kanun yararına temyiz yoluna başvurulabilmesi için iki şart vardır; bunlardan birincisi, kanun yararına temyiz yoluna başvurulacak kararın istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşmiş olmasıdır. Kanun yararına temyiz yoluna başvurma şartlarından ikincisi, istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşmiş kararın niteliği bakımından yürürlükteki hukuka aykırı bulunmasıdır.

Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerince verilen kararların yeterince açık olmaması veya birbirine aykırı hüküm fıkraları içermesi hâlinde hükümdeki gerçek anlamın ortaya çıkarılabilmesi amacıyla uyuşmazlığın taraflarınca başvurulan yola, açıklama ya da hükmün açıklanması yolu denilmektedir.

Yargı kararlarında yer alan ne gibi yanlışlıkların, yanlışlıkların düzeltilmesi yoluyla düzeltilebileceği İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 30’uncu maddesinde belirtilmektedir:

• Tarafların adı, soyadı ve unvanlarında yapılan yanlışlıklar,
• İddia ve savunmaların sonuç taleplerine; yani “netice-i talebe” ilişkin yanlışlıklar (örneğin, iptali istenen kararda ya da vergi miktarında yanlışlık yapılması gibi),
• Kararın hüküm fıkrasındaki hesap yanlışlıkları (örneğin, vergi miktarında yapılan hesap yanlışlığı, vergi aslı ile gecikme faizi miktarlarının toplanmasında yapılan yanlışlıklar gibi),
• Bunlara, diğer tür maddî yanlışlıkları eklemek gerekir. Örneğin, davada duruşma yapıldığı hâlde buna kararda değinilmemiş ya da duruşma yapılmamış gibi kararın yazılmış olması gibi.

Tarafların yanlışlıkların düzeltilmesini, düzeltilecek kararı veren yargı organından bir dilekçe ile talep etmeleri mümkündür. Dilekçe karşı taraf sayısından bir nüsha fazla verilir. Dilekçenin bir örneği, belirlenecek süre içinde cevap verilmek üzere karşı tarafa tebliğ edilir. Karşı taraf cevabını iki nüsha olarak verir, biri yanlışlıkların düzeltilmesini isteyen tarafa gönderilir (İYUK.m.30/2; 29/2, 3, 4).

Bireysel başvuru; kişilerin Anayasa’da güvence altına alınmış olan temel hak ve hürriyetlerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu Protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlâl edildiği iddiası ile Anayasa Mahkemesine yaptığı başvurudur.

Herkesin; Anayasada güvence altına alınmış olan temel hak ve hürriyetlerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu Protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlâl edildiği iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurması mümkündür (AnyMKK.m.45/1).

Anayasa Mahkemesi Kuruluş Kanunu’nun 46’ncı maddesinde bireysel başvuruda bulunabilecekler açısından bazı sınırlamalar yer almaktadır. Buna göre,

• Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz (AnyMKK.m.46/2). Bu durumda, Türk vergi hukukuna göre vergi mükellefi olabilen kamu iktisadî kuruluşları ve iktisadî devlet teşekkülleri Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunamazlar. Ayrıca, vergi idaresi-vergi dairesi başkanlıklarının da bireysel başvuru ehliyeti bulunmamaktadır.
• Özel hukuk tüzel kişileri sadece tüzel kişiliğe ait hakların ihlâl edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilmektedir (AnyMKK.m.46/2). Nitekim, tüzel kişile[1]rin vergi borcu sebebiyle kanunî temsilcilerinin mülkiyet hakkının kısıtlanması hâlinde bireysel başvurunun tüzel kişi adına değil, kanunî temsilci adına yapılması gerekir.
• Yabancılar da bireysel başvuruda bulunabilmektedir ancak yabancılar, sadece Türk vatandaşlarına tanınan hakları başvuru konusu yapamazlar (AnyMKK.m.46/3).
• Bireysel başvurunun ancak ihlâle yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal sebebiyle güncel ve şahsî bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılması mümkündür (AnyMKK.m.46/1). Bu bağlamda, sadece vergi mükelleflerinin değil, vergi ödevlilerinin hepsinin, kendilerine uygulanan işlemlerden ve yapılan eylem ve ihmallerden doğrudan etkilenmeleri hâlinde bireysel başvuruda bulunabilmeleri kabul edilmektedir.

Bireysel başvurunun ön şart olan başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu şartı getirilmemiş ihlâlin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir. Haklı bir mazereti sebebiyle süresi içinde başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte başvurabilirler.

Anayasa Mahkemesi bünyesinde yer alan Bölümler ya da Komisyonlar tarafından,

• Başvurucunun davadan açıkça feragat etmesi;
• Başvurucunun davasını takipsiz bıraktığının anlaşılması;
• İhlâlin ve sonuçlarının ortadan kalkmış olması;
• Bölümler ya da Komisyonlar tarafından tespit edilen herhangi bir başka gerekçeden ötürü, başvurunun sürdürülmesini haklı kılan bir sebep bulunmaması hâllerinde yargılamanın her aşamasında düşme kararı verilmesi mümkündür (AnyMİçT.m.80/1).