Hesap

Hesap, farklı işlemlerin sınıflandırılarak zaman içerisinde azalma ve artışların izlendiği çizelgedir.

• Varlıklar,
• Borçlar,
• Öz kaynaklar,
• Gelir ve giderler, kârlar ve zararlar dahil
• Ortakların ortak olmaları sebebiyle yaptıkları katkılar ve ortaklara yapılan dağıtımlar ve
• Nakit akışları.

Hesaplar; genel olarak işlemlerin sınıflandırılmasına göre bilanço hesapları, sonuç (gelir tablosu) hesapları ve maliyet hesapları olarak sınıflandırılmaktadır. 

Bilanço hesapları ile işletmeninin varlık ve kaynaklarındaki değişmelerin izlendiği hesaplardır? 

Maliyet hesapları üretim işletmelerinde üretilen ürünlerin ve hizmet işletmelerinde sunulan hizmetlerin maliyetinin kayda alınması amacı ile kullanılmaktadır. 

Muhasebenin temel mantığı ve işleyişi, temel muhasebe eşitliğine dayalıdır. İşletmenin kuruluş aşamasından itibaren varlıkları ve kaynakları arasında eşitlik ilişkisi vardır. Her şartta, varlıkların toplam tutarı ile kaynakların toplam tutarı birbirine eşit olmalıdır. Eşitliğin oluşmaması, muhasebede işlerin eksik veya hatalı olduğu anlamına gelir. Bu eşitliğe, temel muhasebe eşitliği veya temel bilanço eşitliği denmektedir.

İşletmelerin varlıklarında meydana gelen artış veya azalışların izlendiği hesaplar varlık hesaplarıdır. (Aktif hesaplar) 

İşletmelerin borçlarında veya öz kaynaklarında meydana gelen artış veya azalışlarının kayıtlandığı hesaplara ise kaynak hesapları (Pasif hesaplar) denir.

Ne tür hesap olursa olsun, ister bilanço ister sonuç ve isterse maliyet hesabı olsun, bir hesabın değişmez temel özelliği; hesabın borç tarafı ve alacak tarafının olmasıdır.

Mali işlemler, çift taraflı bir etkiye sahiptir. Bu nedenle herhangi bir mali olay hesaplara kaydedilirken borç tarafına yapılacak kaydın rakamsal boyutu ile alacak tarafa yapılacak kayıtın rakamsal boyutu birbirine eşit olmalıdır. Bu durum, temel muhasebe eşitliğinin oluşması açısından oldukça önemlidir.

• Bütün varlık hesaplarında, açılış için ilgili hesabın borç tarafına kayıt yapılır.
• Bütün varlık hesaplarında, artışlar için ilgili hesabın borç tarafına kayıt yapılır.
• Bütün varlık hesaplarında, azalışlar için ilgili hesabın alacak tarafına kayıt yapılır.
• Bütün varlık hesapları, ilgili dönem sonunda ya hiç kalan vermez (Borç ve alacak toplamları birbirine eşittir.) ya da verecekse borç kalanı (borç bakiyesi) verir.
• Dönem sonunda borç kalanı veren aktif hesaplar, finansal durum tablosunun aktifini oluşturur. 

• Bütün kaynak hesaplarında açılış için ilgili hesabın alacak tarafına kayıt yapılır.
• Bütün kaynak hesaplarında artışlar için ilgili hesabın alacak tarafına kayıt yapılır.
• Bütün kaynak hesaplarında azalışlar için ilgili hesabın borç tarafına kayıt yapılır.
• Bütün kaynak hesapları, ilgili dönem sonunda ya hiç kalan vermez (Borç ve alacak toplamları birbirine eşittir.) ya da verecekse alacak kalanı verir.
• Dönem sonunda alacak kalanı veren pasif hesaplar, finansal durum tablosunun pasifini oluşturur.

• Maliyet, gider ve zarar hesaplarında dönem içi ilk hareket her zaman borç tarafına kaydedilir.
• Maliyet, gider ve zarar hesapları ile ilgili dönem içinde meydana artışlar hesapların borç tarafına kaydedilir.
• Maliyet, gider ve zarar hesaplarında; dönem içinde sadece hatalı kayıtların muhasebe kurallarına uygun düzeltilmesi amacı ile alacak tarafına kayıt yapılabilir.
• Maliyet hesapları, dönem sonunda uygun kurallar ile ilgili kapsamlı gelir tablosu hesaplarına yansıtılarak kapatılırken kapsamlı gelir tablosundaki maliyet, gider ve zarar hesapları da kuralına uygun bir şekilde dönem kârı veya zararını oluşturmak üzere ilgili hesaba devredilerek kapatılır.
• Hasılat, gelir ve kâr hesaplarında dönem içi ilk hareket, her zaman alacak tarafına kaydedilir.
• Hasılat, gelir ve kârlarla ilgili dönem içinde meydana gelen artışlar, ilgili hesapların alacak tarafına kaydedilir.
• Hasılat, gelir ve kâr hesaplarında dönem içinde sadece hatalı kayıtların muhasebe kurallarına uygun düzeltilmesi amacı ile borç tarafına kayıt yapılabilir.
• Kapsamlı gelir tablosundaki hasılat, gelir ve kâr hesapları; kuralına uygun bir şekilde dönem kârı veya zararını oluşturmak üzere ilgili hesaba devredilerek kapatılır. 

Bedelsiz Sermaye: Şirketin geçmiş yıllara ilişkin kârlarını sermayesine ilave etmesidir.

İşletmede kullanılacak hesapların muhasebenin temel kavramları ve genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri doğrultusunda sistemli bir şekilde ve gruplandırılmış olarak yer aldığı hesapların sıralandığı listeye Hesap Planı denir.

• Dönen Varlıklar
• Duran Varlıklar
• Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
• Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
• Öz Kaynaklar
• Gelir Tablosu Hesapları
• Maliyet Hesapları
• Serbest
• Nazım Hesaplar

İşletme; kasasındaki, bankasındaki para ile cari dönemde veya on iki aydan daha kısa sürede paraya çevrilebilecek varlıklarla ilgili kayıtlar, Dönen Varlıklar sınıfında yer alan hesaplara yapılmaktadır. 

On iki aydan daha uzun sürede paraya çevrilecek varlıklar ile işletmece kullanılan varlıklarla ilgili kayıtlar Duran Varlıklar sınıfında yer alan hesaplara yapılacaktır.

Türkiye’deki işletmeler; 01 Ocak 1994 yılından itibaren düzenlenen Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile getirilen hesap çerçevesi, hesap planı ve diğer ilkeler doğrultusunda muhasebe sistemlerini kurmak ve bu yasal düzenlemeye uymak zorundadır. 

Hesaplar 1-9 arasında numaralandırılmıştır. Hesapların birden dokuza kadar sınıflandırılması, tesadüfen yapılmış bir işlem değildir. Farklı türde hesapların varlık, kaynak, gelir ya da gider olduğunu nasıl anlayacağız? Tek düzen Muhasebe Sistemi’nde oluşturulan hesap kodları ile hesapların tanımını ve hangi gruba (varlık, kaynak, gelir veya gider) ait olduğunu tanımlayabiliriz. Buna göre varlık hesapları 1 ve 2 kaynak hesapları 3, 4 ve 5; sonuç hesapları 6 ve maliyet hesapları ise 7 ile başlamaktadır.