Hazır Değerler

Finansal araç, bir işletmenin finansal varlığı ile diğer bir işletmenin finansal borcunda ya da öz kaynağa dayalı finansal aracında artışa neden olan herhangi bir sözleşme olarak tanımlanmaktadır

Türev finansal araçlar, işletmelerin kendilerini çeşitli risklere karşı korumak amacı ile kullandıkları finansal araçlar olup
diğer finansal araçlardan türetildikleri için türev finansal araçlar adını almaktadır.

Öz kaynağa dayalı finansal araçlar ise işletmenin tüm borçları
çıkarıldıktan sonra varlıklarında bir payı/hakkı gösteren sözleşmelerdir.

Hazır değerler işletmenin faaliyetlerini sürdürebilmesi
için kullanılmaya hazır para ve para benzerleri değerlerdir.

Nakit, işletmenin kasasındaki paralar ile vadesiz mevduatları içermektedir. Nakit
değerler; Türk Lirası (T) kağıt paralardan, madeni paralardan, yabancı ülke paralarından (efektif) ve vadesiz banka mevduatından oluşmaktadır. Nakit benzerleri
ise ibraz vadeli alınan çekleri, banka garantili kredi kartı alacakları, yoldaki paraları ve diğer nakit benzeri değerleri içermektedir.

İşletmelerin kasasında bulunan ulusal para ve yabancı para mevcudu, kasa terimiyle ifade edilmektedir. İşletmenin en likit değeri, kasasında bulunan paralardır
ve işletmenin harcamasına hazır değerlerdir.

Tahsilat; işletmenin temel veya yan faaliyetleri sonucunda alacaklılarından topladığı paralardır.

Tediye; işletmenin temel veya yan faaliyetleri sonucunda borçlularına ödediği paralardır.

Kasa Tahsil Fişi; işletmenin tahsil ettikleri paralar karşılığında düzenledikleri ve parayı veren kimselere teslim ettikleri belgedir.

Kasa Tediye Fişi; işletmelerin ödediği paralar karşılığında düzenledikleri ve ödeme işlemi sonucunda teslim alınan belgedir.

Nazım Hesaplar; bir işletmenin alacağı, borcu ve varlıkları ile ilgili olmayan ancak bunların açıklanması için kullanılmak üzere Muhasebe Planında bulunan ana hesaptır.

Bankalar, işletmelerin nakit ve nakit benzeri varlıklarının kontrolü ve saklanmasında önemli olanak sağlayan kurumlardır. İşletmeler; nakit paralarını, menkul
kıymetlerini ve diğer değerli evraklarını bankalarda saklayabilir. Ayrıca işletmeler, ödemelerinde ve tahsilatlarında kolaylık sağlayan çek işlemlerini de yine bankalar aracılığı ile gerçekleştirir. İnternet, e-ticaret, bilişim, iletişim ve yazılımdaki
gelişmelerin sonucunda artık bankalar; işletmelerin muhasebecisi gibi çalışmaya
başlamıştır. İşletmeler, kasalarında para bulundurmak yerine banka hesaplarında
paralarını hem güvenli bir şekilde saklayabilmekte hem de nakit yönetimini banka aracılığıyla sağlayabilmektedir. Böylece bankalar, işletmelerin yedi gün 24 saat
açık kasaları hâline gelmiştir.

İşletmelerin günlük ödeme ve tahsilatları için bankalarda açılan hesaba mevduat hesabı denir. Bu hesaptan para çekme ve yatırma yetkisi, işletmenin yetkilendirdiği kişi veya kişiler tarafından yapılır. Bankalar, her ay sonunda işletmelere bankadaki ticari mevduat hesaplarına ait son durumu gösteren hesap özetleri
gönderir.

İşletmeler faaliyetlerini yerine getirirken para tahsilatı ve ödemesi işlemlerini ya
bizzat kendileri ya da bankalarda açtırmış oldukları hesapları üzerinden yaparlar.
Ancak ödeme ve tahsilatların bankalarda bulunan hesaplar üzerinden yapılabilmesinde ödeme emri yerine geçen bir belge kullanmak durumundadır. Bu belgenin genel adına çek denir.
Çek, yatırım ve kredi yolu ile elde edilmiş bankadaki emre hazır paranın, işletmenin kendisine veya üçüncü şahsa veya çek hamiline ödenmesi için bankaya
verilen talimatı içeren, şekil ve içeriği kanunla tespit edilmiş kıymetli bir belgedir.

5941 sayılı Çek Kanunu’nda iki tür çek tanımlanmaktadır. Bunlardan ilki tacir olan-tacir olmayan çekler, ikincisi ise hamiline çeklerdir. Kanun, tacir olan ve
tacir olmayan kişilere verilecek çekler ile hamiline düzenlenecek çekleri, açıkça
ayırt edilebilecek biçimde bastırma görevini çekin muhatabı olan bankalara vermiştir. Buna göre çek defteleri dört farklı tipte basılmaktadır. Çekler; tacir çeki,
tacir olmayan çek olarak ayrıştırıldıktan sonra bu çekler de tacir hamiline ve tacir
olmayan hamiline olarak ayrılmaktadır. Tacir iseniz tacir çekini, tacir değilseniz
tacir olmayan çekini kullanmak zorunluluğu bulunmaktadır.

Çek, Türk Ticaret Kanunu ve Çek Kanunu hükümlerine göre düzenlenmiş bir
ödeme aracıdır. Türkiye’de çek defteri, sadece banka tarafından bastırılılabilir. Bu
nedenle çekin üzerinde yazılı değeri ödeyecek taraf olarak kabul edilen muhatap, sadece ve sadece bir banka olabilir. Çeki düzenleyen kişiye ise keşideci adı
verilmektedir. Keşideci, bankada emrine hazır bir paranın tamamının veya bir
kısmının kendisine veya üçüncü kişiye ya da çek hamiline ödenmesi hususunda
bankaya emir vermektedir. Çekin üzerinde yazılı olan tutarı alma hakkına sahip
olan kişiye ise lehtar denmektedir. 5941 sayılı Çek Kanunu’nda iki tür çek tanımlanmaktadır. Bunlardan ilki tacir olan-tacir olmayan çekler, ikincisi ise hamiline çeklerdir.

• Düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde muhataba ibraz edilmelidir.
• Ödeneceği ülkeden başka bir ülkede düzenlenen çek, düzenlenme yeri ile
ödeme yeri aynı kıtada ise bir ay ve farklı kıtalarda ise üç ay içinde muhataba ibraz edilmelidir.
• İlk iki maddede yazılı süreler, çekte yazılı olan düzenlenme tarihinin ertesi
günü başlamaktadır.
• TTK madde 797’ye göre çekin, takvimleri farklı olan iki yer arasında düzenlenmesi durumunda düzenlenme günü, ödeme yerindeki takvimin onu
karşılayan gününe dönüştürülür.

Çekler ibraz vadelidir. Ancak Türkiye’de vadeye dayalı işlemlerde bono ve
senetlere olan güvenin azalmasından dolayı vadeli çekler kavramı ile karşılaşılmaktadır. Türkiye’de vadeli çeklerin işletmeler tarafından yaygın bir şekilde uygulanması nedeniyle, her ne kadar TTK’nun 795. maddesinde “Çek görüldüğünde
ödenir.” şartına bağlanmış olmasına rağmen, 5941 sayılı Çek Kanunu’nda ibraz
süresinin çekin üzerinde yazılı tarihten sonra başlayacağı belirtilerek “vadeli çek”
veya “ileri düzenleme tarihli çek” kavramları yaratılmıştır. İşletmeler, vadeli çeklerde vade farkını da öngörmektedir. Ancak TTK’nun 786. maddesinde “Çekte
öngörülen herhangi bir faiz şartı yazılmamış sayılır” hükmüyle çekte vade farkının da yansıtılamayacağı belirtilmektedir. Bu durumda vade farkı içeren ve ibraz vadeli olmayan bir, çek TTK’na göre ancak bir senet veya bono hükmündedir
ve bu hüküm doğrultusunda vadeli çeklerin hazır değerler içinde değil alacaklar
içinde yer alması gerekmektedir. İşletmenin, Alacaklar grubunda bir hesaba kayda aldığı vadeli çekin vade bitiminde (üzerinde yazılı tarihte) alacaklar grubundan çıkartılarak Alınan Çekler hesabına alması daha uygun olacaktır.

İşletme tarafından diğer kişiler için düzenlenen çekler ile bankaya verilen ödeme
emirleri (virman), Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabında takip edilmektedir.

Diğer nakitler; nitelik itibarıyla hazır değer sayılan vadesi gelmiş kuponları, posta pulları, banka ve posta havaleleri (yoldaki paralar) gibi kalemleri içerir.